Баланы басқа қалаға алып кету үшін рұқсат керек пе?

Қазақстан ішінде баланы басқа қалаға алып кету мәселесінде ең алдымен жағдайды екіге бөлу керек:

1. Қысқа мерзімді сапар — мысалы, демалысқа, қонаққа, емделуге, жарысқа немесе бірнеше күнге бару.
2. Тұрақты көшу — баланың тұрғылықты жерін, мектебін, балабақшасын, күнделікті өмірін басқа қалаға ауыстыру.

Қысқа мерзімді сапар үшін көбіне арнайы нотариалды рұқсат талап етілмейді. Бірақ екінші ата-ананы алдын ала хабардар ету дұрыс. Ал егер бала тұрақты түрде басқа қалаға көшірілсе, бұл екінші ата-ананың баламен араласу құқығына әсер етуі мүмкін. Мұндай жағдайда ата-аналардың келісімі немесе сот арқылы шешу қажет болуы мүмкін.

Қарапайым тілмен айтқанда: баланы демалысқа апару бір бөлек, баланың өмірін басқа қалаға толық көшіру бір бөлек. Екеуін шатастырсаңыз, кейін сотта “қысқа сапар еді” деген аргумент Wi-Fiсыз TikTok сияқты жұмыс істемей қалуы мүмкін.

Қысқа мерзімге басқа қалаға апару үшін рұқсат керек пе?

Егер ата-аналар арасында дау болмаса, бала бір ата-анамен бірге Қазақстан ішінде қысқа мерзімге басқа қалаға бара алады. Мысалы:

• демалысқа;
• туыстарға қонаққа;
• емделуге;
• спорттық жарысқа;
• оқу олимпиадасына;
• бірнеше күндік сапарға.

Бірақ екінші ата-ананы алдын ала хабардар ету ұсынылады. Хабарламада мына ақпаратты көрсету дұрыс:

• қай қалаға баратыны;
• қай күні кететіні;
• қай күні қайтатыны;
• баланың қай жерде болатыны;
• байланыс нөмірі;
• сапар мақсаты.

Бұл кейін “баланы жасырды”, “қайда екенін айтпады”, “кездесу тәртібін бұзды” деген даудың алдын алады.

Тұрақты көшу үшін екінші ата-ананың келісімі керек пе?

Егер бала басқа қалаға тұрақты көшу үшін алып кетілсе, мәселе күрделене түседі. Себебі бұл баланың тұрғылықты жерін өзгертуге, мектебін ауыстыруға, күнделікті өміріне және екінші ата-анамен кездесу тәртібіне әсер етеді.

Мұндай жағдайда ең дұрыс жол:

1. Екінші ата-анамен жазбаша келісу.
2. Баланың жаңа қаладағы жағдайын түсіндіру.
3. Кездесу және байланыс тәртібін қайта келісу.
4. Егер келісім болмаса, сотқа жүгіну.

Егер ата-аналардың арасында баланың тұрғылықты жері туралы дау болса, бір ата-ананың баланы өз бетінше басқа қалаға көшіріп жіберуі сотта теріс бағалануы мүмкін.

Егер баланың тұрғылықты жері сотпен анықталған болса

Егер сот баланың тұрғылықты жерін анасымен немесе әкесімен анықтап қойған болса, баланы басқа қалаға көшіру өте мұқият жасалуы керек.

Мысалы, сот баланың тұрғылықты жерін анасымен анықтады делік. Ана басқа қалаға көшкісі келсе, ол:

• әкені алдын ала хабардар етуі;
• баланың жаңа мекенжайын айтуы;
• әкенің баламен байланыс құқығын сақтауы;
• бұрынғы кездесу тәртібі бұзылса, оны өзгерту туралы келісім немесе сотқа жүгінуі керек.

Егер көшу нәтижесінде әкенің баламен кездесуі мүмкін болмай қалса, әке сотқа жүгініп, кездесу тәртібін өзгертуді немесе баланың тұрғылықты жерін қайта қарауды сұрай алады.

Егер сотпен кездесу тәртібі белгіленген болса

Егер сот әкенің немесе ананың баламен кездесу тәртібін белгілеген болса, баланы басқа қалаға алып кету сол тәртіпті бұзбауы керек.

Мысалы, сот шешімінде әке баламен әр сенбі күні сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін кездеседі деп көрсетілсе, ана баланы басқа қалаға көшіріп жіберсе, бұл тәртіп орындалмай қалуы мүмкін.

Мұндай жағдайда:

• ата-аналар жаңа график туралы келісуі керек;
• келісім болмаса, сотқа кездесу тәртібін өзгерту туралы талап беріледі;
• бейнеқоңырау, каникул кезіндегі ұзақ кездесу, жол шығындары сияқты мәселелер реттелуі мүмкін.

Сот үшін басты сұрақ: көшу баланың мүддесіне сай ма және екінші ата-ананың баламен байланысын негізсіз шектемей ме?

Ана баланы басқа қалаға алып кетсе, әке не істей алады?

Егер ана баланы басқа қалаға алып кетсе және әкеге баланың қайда екенін айтпаса немесе кездесуге кедергі жасаса, әке мына әрекеттерді жасай алады:

1. Анасына жазбаша түрде баланың мекенжайын және байланыс тәртібін сұрау.
2. WhatsApp, SMS, қоңырау дәлелдерін сақтау.
3. Қорғаншылық және қамқоршылық органына өтініш жазу.
4. Егер сот шешімі немесе кездесу тәртібі бұзылса, сот орындаушысына жүгіну.
5. Сотқа баламен кездесу тәртібін өзгерту туралы талап беру.
6. Қажет болса, баланың тұрғылықты жерін қайта анықтау туралы талап қою.

Егер бала әкеден жасырылып отырса, баламен байланыс толық үзілсе немесе балаға қауіп бар болса, полицияға да жүгінуге болады.

Әке баланы басқа қалаға алып кетсе, ана не істей алады?

Егер әке баланы басқа қалаға алып кетіп, анасына қайтармаса немесе баланың қайда екенін айтпаса, ана:

• әкеге жазбаша түрде баланы қайтаруды талап етуі;
• баланың тұрған жерін сұрауы;
• барлық хаттарды сақтауы;
• қорғаншылық органына жүгінуі;
• қауіп болса, полицияға арыз беруі;
• сотқа баланың тұрғылықты жерін анықтау және баланы қайтару туралы талап арыз беруі керек.

Егер баланың тұрғылықты жері сотпен анасымен анықталған болса, ана жеке сот орындаушысына жүгініп, сот шешімін мәжбүрлі түрде орындатуды сұрай алады.

Баланы басқа қалаға көшіру үшін сотқа жүгіну керек пе?

Егер екінші ата-ана қарсы болса немесе көшу баламен кездесу тәртібіне әсер етсе, сотқа жүгінген дұрыс.

Сотқа мына талаптар берілуі мүмкін:

• баланың тұрғылықты жерін анықтау;
• баланың тұрғылықты жерін өзгерту;
• баламен кездесу тәртібін өзгерту;
• екінші ата-ананың баламен араласу тәртібін жаңа қала жағдайына бейімдеу;
• баланы қайтару;
• баланың мүддесіне сай нақты тәртіп белгілеу.

Сот баланың жаңа қалаға көшуі оның мүддесіне сай ма, жоқ па — соны зерттейді.

Сот қандай жағдайларды ескереді?

Сот баланы басқа қалаға көшіру дауын қарағанда мына мән-жайларды ескеруі мүмкін:

• баланың жасы;
• баланың денсаулығы;
• баланың мектепке немесе балабақшаға баруы;
• баланың үйренген ортасы;
• жаңа қалада тұрғын үй жағдайы бар-жоғы;
• жаңа қалада мектеп, балабақша, емхана бар-жоғы;
• көшу себебі;
• ата-ананың жұмыс жағдайы;
• баланың екінші ата-анамен байланысы;
• кездесу тәртібіне көшу қалай әсер етеді;
• баланың пікірі, егер жасы мен дамуы мүмкіндік берсе;
• қорғаншылық органының қорытындысы;
• ата-аналардың бір-біріне кедергі жасауы немесе жасамауы.

Көшу “ата-анаға ыңғайлы” болғаны жеткіліксіз. Ол балаға да пайдалы және қауіпсіз болуы керек.

Қандай дәлелдер керек?

Баланы басқа қалаға көшіруді негіздеу үшін мына дәлелдер қажет болуы мүмкін:

• жаңа қаладағы тұрғын үй құжаттары немесе жалдау шарты;
• жұмысқа орналасу туралы құжат;
• мектеп немесе балабақшаға қабылдау мүмкіндігі;
• медициналық мекеме туралы мәлімет;
• баланың жаңа қалада тұруына қолайлы жағдай;
• жол жүру мүмкіндігі;
• екінші ата-анамен байланыс тәртібі туралы ұсыныс;
• баланың бұрынғы және жаңа жағдайын салыстыратын дәлелдер;
• қорғаншылық органының қорытындысы;
• баланың пікірін растайтын мәліметтер.

Егер қарсы тарап көшуге қарсы болса, ол да өз дәлелдерін ұсына алады: бала үйренген ортасынан ажырайды, мектеп ауыстыру зиян, екінші ата-анамен байланыс қиындайды, көшу баланың мүддесіне сай емес деген сияқты.

Екінші ата-ананы хабардар етпей алып кетсе не болады?

Егер ата-ана баланы басқа қалаға екінші ата-ананы хабардар етпей алып кетсе, бұл жағдай сотта теріс бағалануы мүмкін.

Әсіресе:

• бала қайда екені жасырылса;
• екінші ата-анамен байланыс үзілсе;
• сот шешімі бұзылса;
• кездесу тәртібі орындалмаса;
• бала мектептен немесе емнен қалып қойса;
• балаға қауіп туындаса.

Мұндай жағдайда екінші ата-ана қорғаншылық органына, полицияға және сотқа жүгінуі мүмкін.

Баланы басқа қалаға алып кету мен шетелге алып шығу бірдей ме?

Жоқ, бұл екі бөлек мәселе.

Басқа қалаға алып кету — Қазақстан Республикасының ішінде баланың орнын ауыстыру.

Шетелге алып шығу — баланы Қазақстан Республикасынан тыс елге шығару. Мұнда шекара, құжат, паспорт, келісім, шетелдік елдің талаптары және басқа да мәселелер туындайды.

Сондықтан басқа қалаға көшу мәселесін шетелге шығумен шатастырмау керек. Бірақ екі жағдайда да баланың мүддесі және екінші ата-ананың құқықтары ескеріледі.

Ата-аналар өзара келісім жасай ала ма?

Иә, ата-аналар баланы басқа қалаға көшіру немесе уақытша апару туралы жазбаша келісім жасай алады.

Келісімде мыналар көрсетілуі мүмкін:

• бала қай қалада тұрады;
• жаңа мекенжай;
• екінші ата-анамен кездесу тәртібі;
• каникул кезіндегі кездесу;
• жол шығындарын кім төлейді;
• бейнеқоңырау уақыты;
• баланың оқу және емделу мәселелері;
• баланы бұрынғы қалаға әкелу тәртібі.

Жазбаша келісім кейінгі даулардың алдын алады.

Қандай қателіктер жібермеу керек?

Ата-аналар мыналардан сақтануы керек:

• баланы басқа қалаға жасырын алып кету;
• екінші ата-анаға мекенжайды айтпау;
• баланың байланысын үзу;
• сот шешімін бұзу;
• кездесу тәртібін орындамау;
• баланы мектептен немесе емнен негізсіз ажырату;
• “мен ата-анамын, не істесем де болады” деп ойлау;
• баланы ата-аналар арасындағы конфликт құралына айналдыру.

Ең дұрыс жол — алдын ала хабарлау, келісу, келісім болмаса сот арқылы нақты тәртіп белгілеу.

Соттан қалай сұрауға болады?

Жағдайға қарай талап арызда былай сұрауға болады:

Соттан сұраймын:

1. Кәмелетке толмаған баланың тұрғылықты жерін талап қоюшымен бірге анықтауды.
2. Баланың басқа қалаға көшуі баланың мүддесіне сай екенін ескеруді.
3. Екінші ата-ананың баламен кездесу тәртібін жаңа жағдайға сәйкес белгілеуді.
4. Қорғаншылық және қамқоршылық органын іске қатыстыруды.
5. Қорғаншылық органынан баланың тұрмыстық жағдайы бойынша қорытынды сұратуды.
6. Қажет болған жағдайда баланың пікірін ескеруді.

Егер бала басқа қалаға заңсыз алып кетілсе, талап былай болуы мүмкін:

1. Баланың тұрғылықты жерін анасымен немесе әкесімен анықтау.
2. Баланы бұрынғы тұрғылықты жеріне немесе баламен бірге тұратын ата-анаға қайтаруды міндеттеу.
3. Екінші ата-ананың баламен кездесу тәртібін белгілеу.

Қорытынды

Қазақстан ішінде баланы басқа қалаға қысқа мерзімге апару үшін әдетте арнайы нотариалды рұқсат талап етілмейді. Бірақ екінші ата-ананы алдын ала хабардар ету дұрыс.

Ал баланы басқа қалаға тұрақты көшіру — маңызды мәселе. Ол баланың тұрғылықты жеріне, оқуына, күнделікті режиміне және екінші ата-анамен араласуына әсер етеді. Сондықтан мұндай жағдайда ата-аналардың келісімі қажет, ал келісім болмаса, мәселе сот арқылы шешіледі.

Басты өлшем — ата-ананың ыңғайы емес, баланың мүддесі.

FAQ: Баланы басқа қалаға алып кету туралы жиі қойылатын сұрақтар

1. Қазақстан ішінде баланы басқа қалаға апару үшін нотариалды рұқсат керек пе?

Қысқа мерзімді сапар үшін әдетте нотариалды рұқсат талап етілмейді. Бірақ екінші ата-ананы хабардар ету дұрыс.

2. Баланы басқа қалаға тұрақты көшіру үшін екінші ата-ананың келісімі керек пе?

Иә, келісім болғаны дұрыс. Егер екінші ата-ана қарсы болса немесе көшу баламен кездесу тәртібіне әсер етсе, мәселе сот арқылы шешілуі мүмкін.

3. Ана баланы басқа қалаға алып кетсе, әке не істей алады?

Әке баланың мекенжайын сұрап, қорғаншылық органына жүгіне алады, сотқа кездесу тәртібін өзгерту немесе баланың тұрғылықты жерін анықтау туралы талап бере алады.

4. Әке баланы басқа қалаға алып кетіп, қайтармаса не істеу керек?

Ана қорғаншылық органына, қажет болса полицияға және сотқа жүгінуі керек. Егер сот шешімі бар болса, жеке сот орындаушысына жүгіну қажет.

5. Егер сотпен кездесу тәртібі белгіленсе, баланы басқа қалаға алып кетуге бола ма?

Болуы мүмкін, бірақ сот белгілеген кездесу тәртібі бұзылмауы керек. Егер көшу тәртіпті орындауға кедергі болса, сот арқылы тәртіпті өзгерту қажет.

6. Баланы басқа қалаға көшіру үшін сотқа қандай талап беріледі?

Баланың тұрғылықты жерін анықтау, тұрғылықты жерін өзгерту, кездесу тәртібін өзгерту немесе баланы қайтару туралы талап берілуі мүмкін.

7. Сот баланы басқа қалаға көшіруге рұқсат бере ме?

Сот көшу баланың мүддесіне сай болса, жаңа қалада қолайлы жағдай бар болса және екінші ата-анамен байланыс сақталса, көшуге байланысты талапты қанағаттандыруы мүмкін.

8. Баланың пікірі ескеріле ме?

Иә, баланың жасы мен даму деңгейіне қарай пікірі ескерілуі мүмкін. Бірақ бұл жалғыз шешуші дәлел емес.

9. Екінші ата-ананы хабардар етпей алып кетсе не болады?

Бұл сотта теріс бағалануы мүмкін. Әсіресе баланың қайда екені жасырылса, байланыс үзілсе немесе сот шешімі бұзылса.

10. Баланы басқа қалаға апару мен шетелге шығару бірдей ме?

Жоқ. Басқа қалаға апару — Қазақстан ішінде орын ауыстыру. Шетелге шығару — бөлек құқықтық мәселе, онда шекара және құжат талаптары бар.

11. Қорғаншылық органы бұл мәселеге араласа ала ма?

Иә, қорғаншылық органы баланың жағдайын тексеріп, баланың мүддесіне қатысты қорытынды бере алады.

12. Келісімді жазбаша жасау керек пе?

Иә, жазбаша келісім жасаған дұрыс. Онда баланың қай қалада тұратыны, кездесу тәртібі, бейнеқоңырау, каникул және жол шығындары көрсетілуі мүмкін.

13. Егер бала басқа қалада оқып жатса, оны қайтаруға бола ма?

Бұл нақты жағдайға байланысты. Егер көшу заңсыз болса немесе баланың мүддесіне сай болмаса, сот арқылы баланы қайтаруды сұрауға болады.

14. Екінші ата-ана баланы басқа қалаға алып кетуге қарсы болса не істеу керек?

Келісімге келуге тырысу керек. Келісім болмаса, сотқа жүгініп, баланың мүддесіне сай тәртіп белгілеу қажет.

15. Ең дұрыс әрекет қандай?

Қысқа сапарда — екінші ата-ананы жазбаша хабардар ету. Тұрақты көшуде — келісім алу, ал дау болса, сот арқылы шешу.