Қарыз бойынша медиация жасау тиімді ме?

Қарызды қайтару мәселесінде адамдар көбіне бірден сотқа жүгінуді ойлайды. Бірақ кейбір жағдайда қарыз бойынша медиация жасау сотқа қарағанда тиімдірек болуы мүмкін. Әсіресе қарыз алушы қарызды мойындаса, бірақ бірден толық төлей алмаса, медиация арқылы төлем кестесін жасап, ақшаны бөліп қайтаруға келісуге болады.

Медиация — бұл тараптардың дауды сотқа жеткізбей немесе сот барысында бейбіт жолмен шешуі. Қарыз дауларында медиация дұрыс жасалса, уақытты, ақшаны және жүйкені үнемдеуге көмектеседі.

Қарапайым тілмен айтқанда: сот — “мәжбүрлеу режимі”, ал медиация — “ақшаны тезірек қайтарудың келіссөз режимі”.

Қарыз бойынша медиация деген не?

Қарыз бойынша медиация — қарыз беруші мен қарыз алушының медиатордың көмегімен өзара келісімге келуі.

Мұндай келісімде тараптар:

• қарыз сомасын;
• қайтару мерзімін;
• төлем кестесін;
• пайыз немесе айыпақы мәселесін;
• кешіктірген жағдайда жауапкершілікті;
• сотқа жүгіну тәртібін;
• шығындарды өтеу мәселесін;

нақты көрсетеді.

Медиацияның басты мақсаты — дауды ұзақ соттасусыз, екі тарапқа да қолайлы шартпен шешу.

Қарыз бойынша медиация тиімді ме?

Иә, кей жағдайда өте тиімді. Бірақ барлық қарыз дауына бірдей жарай бермейді.

Медиация тиімді болады, егер:

• қарыз алушы қарызды мойындаса;
• қарыз алушы ақшаны бөліп төлеуге дайын болса;
• тараптар ұзақ соттасқысы келмесе;
• қарызды тезірек қайтару маңызды болса;
• қарыз алушыда тұрақты табыс болса;
• тараптар өзара келісімге келе алса;
• қарыз сомасы бойынша дау аз болса.

Ал егер қарыз алушы қарызды толық жоққа шығарса, ақша алғанын мойындамаса немесе әдейі уақыт созып жүрсе, медиация уақыт жоғалтуға айналуы мүмкін.

Медиацияның қарыз берушіге қандай пайдасы бар?

Қарыз беруші үшін медиацияның бірнеше артықшылығы бар.

1. Уақыт үнемдейді

Сот процесі бірнеше айға созылуы мүмкін. Ал медиация арқылы тараптар кейде бірнеше күн немесе бірнеше апта ішінде келісімге келе алады.

Егер қарыз алушы төлеуге дайын болса, медиация сотқа қарағанда жылдамырақ нәтиже беруі мүмкін.

2. Ақшаны бөліп қайтаруға келісуге болады

Көп жағдайда қарыз алушы ақшаны бірден толық қайтара алмайды. Бірақ ай сайын бөліп төлеуге мүмкіндігі болуы мүмкін.

Медиацияда нақты төлем кестесін жасауға болады.

Мысалы:

• 1 000 000 теңге қарыз;
• ай сайын 200 000 теңгеден төлеу;
• толық өтеу мерзімі — 5 ай;
• кешіктірсе, қосымша айыпақы есептеу.

Бұл қарыз беруші үшін де, қарыз алушы үшін де түсінікті тәртіп қалыптастырады.

3. Қарыз алушы қарызын жазбаша мойындайды

Медиация кезінде қарыз алушы қарыз сомасын, төлеу мерзімін және міндетін жазбаша түрде мойындайды.

Бұл өте маңызды. Себебі кейін қарыз алушы келісімді орындамаса, қарыз берушінің қолында нақты жазбаша дәлел болады.

4. Сот шығындарын азайтуға болады

Сотқа талап арыз берген кезде мемлекеттік баж, заңгерлік шығын, уақыт шығыны болады. Медиация арқылы дауды ертерек шешу кей жағдайда осы шығындарды азайтады.

Бірақ егер медиация дұрыс рәсімделмесе, кейін бәрібір сотқа жүгінуге тура келуі мүмкін. Сондықтан келісім мәтіні заңды түрде сауатты жазылуы керек.

5. Қарым-қатынасты сақтауға мүмкіндік береді

Қарыз көбіне таныстар, туыстар, достар немесе іскер серіктестер арасында беріледі. Сотқа жүгіну қатынасты толық бұзуы мүмкін.

Ал медиация тараптарға дауласса да, белгілі бір деңгейде келісіммен шығуға мүмкіндік береді.

Медиация қашан тиімсіз болуы мүмкін?

Медиация әрқашан пайдалы емес. Кей жағдайда бірден сотқа жүгінген дұрыс.

Медиация тиімсіз болуы мүмкін, егер:

• қарыз алушы қарызды мойындамаса;
• қарыз алушы уақыт созу үшін ғана келіссөз жүргізсе;
• борышкердің мүлкі мен табысы жоқ болса;
• борышкер басқа адамдардан да қарыз алып жүрген болса;
• қарыз алушы байланысқа шықпаса;
• алаяқтық белгілері болса;
• талап қою мерзімі өтіп кету қаупі болса;
• борышкер мүлкін сатып жіберуі мүмкін болса.

Мұндай жағдайда медиацияға көп уақыт жоғалтпай, сотқа талап арыз және қажет болса талап қоюды қамтамасыз ету туралы өтінішхат берген дұрыс.

Медиацияны сотқа дейін жасауға бола ма?

Иә, қарыз бойынша медиацияны сотқа дейін жасауға болады. Бұл жағдайда тараптар медиаторға жүгініп, қарызды қайтару туралы медиативтік келісім жасайды.

Сотқа дейінгі медиацияда мыналар көрсетілуі керек:

• қарыз алушының қарызды мойындайтыны;
• нақты қарыз сомасы;
• төлем мерзімі;
• төлем кестесі;
• төлем жасалатын банк реквизиттері;
• кешіктіргені үшін жауапкершілік;
• келісім орындалмаса, сотқа жүгіну құқығы;
• тараптардың қолдары.

Мұндай келісім жай ауызша уәде емес, жазбаша міндеттеме болуы керек.

Сот барысында медиация жасауға бола ма?

Иә, егер іс сотта қаралып жатса, тараптар сот барысында да медиацияға келе алады. Мұндай жағдайда тараптар медиативтік келісім жасап, оны сотқа бекітуге ұсына алады.

Сот бекіткен келісімнің күші жоғары болады. Егер тараптар келісімге келсе, сот іс бойынша өндірісті тоқтатуы мүмкін.

Бірақ сот бекітетін медиативтік келісім заңға қайшы келмеуі, басқа адамдардың құқықтарын бұзбауы және нақты орындалатын шарттарды қамтуы керек.

Медиативтік келісімде не жазылуы керек?

Қарыз бойынша медиативтік келісім өте нақты жазылуы керек. “Қарызды кейін қайтарады” деген сияқты жалпы сөздер қауіпті. Ондай келісім кейін тағы дау туғызуы мүмкін.

Келісімде міндетті түрде мыналар болуы керек:

• тараптардың толық аты-жөні;
• ЖСН;
• мекенжайы;
• телефон нөмірі;
• қарыздың пайда болу негізі;
• қарыз сомасы;
• қарыз алушының қарызды мойындауы;
• төлем мерзімі;
• төлем кестесі;
• әр төлемнің нақты күні мен сомасы;
• төлем жасалатын реквизиттер;
• кешіктірген жағдайда жауапкершілік;
• келісім орындалмаса, сотқа жүгіну тәртібі;
• сот шығындары мен заңгерлік шығындар мәселесі;
• тараптардың қолдары.

Ең маңыздысы — төлем кестесі нақты болуы керек.

Мысалы:

• 2026 жылғы 10 шілдеге дейін — 200 000 теңге;
• 2026 жылғы 10 тамызға дейін — 200 000 теңге;
• 2026 жылғы 10 қыркүйекке дейін — 200 000 теңге;
• 2026 жылғы 10 қазанға дейін — 200 000 теңге;
• 2026 жылғы 10 қарашаға дейін — 200 000 теңге.

Осындай нақты кесте кейін дау туындаса, кімнің не орындамағанын анық көрсетеді.

Қарыз алушы медиация келісімін орындамаса не болады?

Егер қарыз алушы медиативтік келісімді орындамаса, қарыз беруші заңды жолмен әрекет ете алады.

Егер келісім сотпен бекітілген болса, оны мәжбүрлі орындау мәселесін көтеруге болады.

Егер келісім сотқа дейін жасалып, бірақ орындалмаса, қарыз беруші сотқа жүгініп, қарызды, келісімде көрсетілген сомаларды, айыпақыны және сот шығындарын өндіруді сұрай алады.

Сондықтан медиативтік келісімді “жай қағаз” ретінде емес, кейін сотта қолдануға болатын нақты құқықтық құжат ретінде дайындау керек.

Медиация кезінде пайызды немесе айыпақыны кешіруге бола ма?

Иә, тараптар өзара келіссе, қарыз беруші пайызды немесе айыпақының бір бөлігін кешіруі мүмкін.

Мысалы, қарыз беруші былай келісе алады:

• негізгі қарыз толық қайтарылса, пайыз талап етілмейді;
• төлем кестесі бұзылмаса, айыпақы есептелмейді;
• қарыз белгілі бір күнге дейін төленсе, қосымша шығындар талап етілмейді.

Бұл қарыз алушыны төлеуге ынталандыруы мүмкін.

Бірақ мұндай жеңілдіктер шартты түрде жазылуы керек. Мысалы:

“Егер қарыз алушы төлем кестесін бұзса, қарыз беруші негізгі қарызбен қатар тұрақсыздық айыпақыны және сот шығындарын талап етуге құқылы”.

Медиация арқылы қарызды бөліп төлеуге бола ма?

Иә, бұл медиацияның ең пайдалы жақтарының бірі. Сотта да бөліп төлеу мәселесі көтерілуі мүмкін, бірақ медиацияда тараптар өздеріне ыңғайлы графикті өздері келіседі.

Төлем кестесінде:

• әр айдағы төлем сомасы;
• төлем күні;
• төлем тәсілі;
• кешіккен жағдайда салдары;
• толық төлем жасалғаннан кейін міндеттеменің тоқтайтыны;

нақты жазылуы керек.

Медиация ма, әлде сот па?

Қайсысы тиімді екенін жағдайға қарап шешу керек.

Медиация тиімді, егер:

• борышкер қарызды мойындаса;
• төлеуге ниеті бар болса;
• нақты төлем кестесін ұсынса;
• қарызды тезірек қайтару мүмкіндігі болса.

Сот тиімді, егер:

• борышкер қарызды мойындамаса;
• байланысқа шықпаса;
• мүлкін жасырып жатса;
• уақыт созып жүрсе;
• келісімді орындауға сенім болмаса;
• шоттарына немесе мүлкіне тыйым салу қажет болса.

Кейде ең дұрыс стратегия — алдымен қысқа мерзімге медиация ұсыну, нәтиже болмаса бірден сотқа жүгіну.

Медиация алдында қандай құжаттарды дайындау керек?

Қарыз бойынша медиацияға бармас бұрын мына құжаттарды дайындаған дұрыс:

• қолхат;
• қарыз шарты;
• банк аударымдары;
• Kaspi чектері;
• WhatsApp хаттары;
• SMS хабарламалар;
• қарыз сомасының есебі;
• пайыз немесе айыпақы есебі;
• қарыз алушының жеке деректері;
• төлем кестесінің жобасы;
• досудебная претензия.

Құжаттар дайын болса, келіссөз нақты әрі нәтижелі болады.

Қарыз бойынша медиация жасағанда қандай қателіктерден сақтану керек?

Ең жиі кездесетін қателіктер:

• келісімді ауызша жасау;
• нақты төлем мерзімін жазбау;
• қарыз сомасын толық көрсетпеу;
• борышкердің қарызды мойындауын жазбау;
• төлем кестесін нақты жасамау;
• кешіктірген жағдайда не болатынын көрсетпеу;
• сотқа жүгіну тәртібін жазбау;
• заңгерге тексеріс жасатпау;
• талап қою мерзімін өткізіп алу;
• борышкерге артық уақыт беріп, мүлкін шығарып жіберуге мүмкіндік беру.

Медиация дұрыс жасалса — пайдалы құрал. Дұрыс жасалмаса — жай ғана “тағы бір уәде” болып қалуы мүмкін.

Заңгер көмегі

SOT ZEYINI заңгерлік компаниясы қарыз бойынша медиация және қарызды сот арқылы өндіру мәселелері бойынша көмектеседі.

Біз келесі қызметтерді көрсетеміз:

• қарыз құжаттарын талдау;
• медиация тиімді ме, жоқ па — құқықтық баға беру;
• медиативтік келісім жобасын дайындау;
• төлем кестесін жасау;
• досудебная претензия дайындау;
• қарыз бойынша талап арыз жазу;
• сот бұйрығына арыз дайындау;
• талап қоюды қамтамасыз ету туралы өтінішхат дайындау;
• сотта мүддені қорғау;
• сот шешімін орындауға жолдау.

Егер сіз қарызды сотсыз шешкіңіз келсе немесе борышкермен төлем кестесін жасағыңыз келсе, WhatsApp арқылы бізге жазыңыз. Заңгер құжаттарыңызды қарап, медиация тиімді ме, әлде бірден сотқа жүгінген дұрыс па — түсіндіріп береді.

FAQ: Жиі қойылатын сұрақтар

Қарыз бойынша медиация жасау тиімді ме?

Иә, егер қарыз алушы қарызды мойындап, ақшаны қайтаруға дайын болса, медиация тиімді болуы мүмкін. Бірақ борышкер уақыт созып жүрсе, сотқа жүгінген дұрыс.

Медиация арқылы қарызды бөліп төлеуге бола ма?

Иә, тараптар төлем кестесін келісіп, қарызды бөліп төлеу тәртібін жаза алады.

Медиативтік келісімде не жазылуы керек?

Қарыз сомасы, төлем мерзімі, төлем кестесі, қарызды мойындау, кешіктіргені үшін жауапкершілік және келісім орындалмаса не болатыны нақты жазылуы керек.

Қарыз алушы медиация келісімін орындамаса не болады?

Егер келісім орындалмаса, қарыз беруші сотқа жүгініп, қарызды және басқа шығындарды өндіріп алуды сұрай алады. Егер келісім сотпен бекітілсе, оны мәжбүрлі орындау мәселесін көтеруге болады.

Медиация сотқа дейін жасала ма?

Иә, медиацияны сотқа дейін де, сот барысында да жасауға болады.

Медиация соттан арзан ба?

Кей жағдайда арзан әрі жылдам болуы мүмкін. Бірақ борышкер келісімді орындамаса, бәрібір сотқа жүгіну қажет болуы ықтимал.

Қарыз бойынша медиацияға заңгер керек пе?

Міндетті емес, бірақ заңгер келісім мәтінін дұрыс жасап, кейін орындалмай қалса сотта қолдануға жарайтындай етіп дайындауға көмектеседі.

Қорытынды

Қарыз бойынша медиация жасау кей жағдайда өте тиімді. Егер қарыз алушы қарызды мойындап, төлеуге дайын болса, медиация арқылы нақты төлем кестесін жасап, ақшаны сотсыз қайтаруға болады.

Бірақ борышкер қарызды мойындамаса, уақыт созса немесе келісімді орындауға сенім болмаса, сотқа жүгінген дұрыс.

Ең бастысы — медиативтік келісімді дұрыс жазу. Себебі дұрыс құжат қарызды қайтаруға көмектеседі, ал нашар құжат тек жаңа дауға себеп болады.