Қарызды пайызымен бірге өндіруге бола ма?

Қарыз берген адам үшін ең маңызды сұрақтардың бірі — ақшаны тек негізгі сомасымен ғана емес, пайызымен бірге өндіріп алуға бола ма? Қазақстан заңнамасы бойынша қарызды сот арқылы өндірген кезде кейбір жағдайларда негізгі қарыз сомасымен қатар пайызды, тұрақсыздық айыпақыны, мемлекеттік бажды және заңгерлік шығындарды да талап етуге болады.

Бірақ бәрі бір нәрсеге байланысты: қарыз қандай құжатпен рәсімделген және пайыз туралы нақты келісім бар ма?

Қарызды пайызымен бірге өндіру мүмкін бе?

Иә, мүмкін. Егер қолхатта, қарыз шартында немесе тараптардың жазбаша келісімінде қарыз пайызымен қайтарылатыны көрсетілсе, талапкер сот арқылы негізгі қарызбен бірге пайызды да өндіруді сұрай алады.

Мысалы, қолхатта:

«1 000 000 теңге қарыз алдым, ай сайын 3% сыйақымен қайтаруға міндеттенемін»

деп жазылса, бұл жағдайда кредитор сотта негізгі қарызды және келісілген пайызды талап етуге құқылы.

Ал егер пайыз туралы ештеңе жазылмаған болса, жағдай сәл күрделірек. Мұндай кезде шарттық пайызды дәлелдеу қиын болуы мүмкін. Бірақ борышкер қарызды уақытында қайтармаса, заң бойынша мерзімін өткізіп алғаны үшін қосымша сома талап етуге мүмкіндік бар.

Қолхатта пайыз көрсетілмесе не болады?

Егер қолхатта тек қарыз сомасы ғана жазылып, пайыз туралы мәлімет болмаса, сот әдетте «ауызша пайызбен келіскенбіз» деген уәжді жеткілікті дәлел деп қабылдамауы мүмкін.

Сотқа нақты дәлел керек. Мысалы:

• WhatsApp хаттарында борышкер пайызды мойындаса;
• аудио немесе видео жазбада пайыз туралы келісім айтылса;
• банк аударымында «пайызымен қайтару» деген түсініктеме болса;
• борышкер бұрын бірнеше рет пайыз төлеген болса;
• тараптар арасында жазбаша келісім болса.

Егер мұндай дәлелдер болмаса, талапкер шарттық пайызды емес, қарызды уақытында қайтармағаны үшін заң бойынша тұрақсыздық айыпақыны талап ете алады.

Тұрақсыздық айыпақы деген не?

Тұрақсыздық айыпақы — борышкер ақшаны уақытында қайтармағаны үшін есептелетін қосымша жауапкершілік. Яғни адам қарызды алып, белгіленген мерзімде қайтармаса, ол тек негізгі қарызды ғана емес, ақшаны кешіктіргені үшін қосымша соманы да төлеуі мүмкін.

Бұл — «пайыз» емес, бірақ қарызды кешіктіргені үшін заң бойынша талап етілетін қосымша ақша.

Қарапайым тілмен айтқанда: борышкер сіздің ақшаңызды уақытында қайтармай, оны заңсыз пайдаланып отыр. Сондықтан сіз соттан негізгі қарызбен бірге кешіктірілген кезең үшін қосымша соманы өндіріп беруді сұрай аласыз.

Қарызды пайызымен өндіру үшін қандай құжаттар керек?

Қарызды пайызымен немесе тұрақсыздық айыпақымен бірге өндіру үшін мына құжаттар қажет болуы мүмкін:

• қолхат;
• қарыз шарты;
• банк аударымы туралы түбіртек;
• Kaspi, Halyk немесе басқа банктен үзінді көшірме;
• WhatsApp немесе SMS хат алмасу;
• борышкердің қарызды мойындаған жауабы;
• пайыз туралы келісімді растайтын дәлелдер;
• досудебная претензия;
• жеке куәлік көшірмесі;
• мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртек;
• талап арыз;
• қарыз және пайыз бойынша есеп-қисап.

Ең маңыздысы — қарыздың нақты берілгенін және борышкердің оны қайтаруға міндетті екенін дәлелдеу.

WhatsApp хаттары пайызға дәлел бола ала ма?

Иә, WhatsApp хаттары сотта дәлел ретінде ұсынылуы мүмкін. Егер хат алмасуда борышкер:

• қарыз алғанын мойындаса;
• нақты соманы растаса;
• пайызбен қайтаруға келіскенін жазса;
• «пайызын кейін беремін» деп жауап берсе;
• төлем мерзімін сұраса;

онда бұл хаттар сотта маңызды дәлел бола алады.

Бірақ хаттардың кімге тиесілі екені, телефон нөмірі, хаттың толық контексті және скриншоттардың шынайылығы дұрыс рәсімделуі керек. Әйтпесе борышкер «бұл менің нөмірім емес» немесе «хат өзгертілген» деп қарсы уәж айтуы мүмкін.

Kaspi аударымы қарызға дәлел бола ма?

Иә, Kaspi аударымы қарыз берілгенін дәлелдеуге көмектеседі. Бірақ тек аударымның өзі әрқашан жеткілікті болмауы мүмкін.

Мысалы, сіз адамға 500 000 теңге аудардыңыз. Бірақ аударым түсініктемесінде «қарыз» деп жазылмаса, борышкер кейін «бұл сыйлық еді», «ортақ шығын еді», «қызмет ақысы еді» деп айтуы мүмкін.

Сондықтан Kaspi аударымымен бірге мына дәлелдер болғаны дұрыс:

• қарыз туралы WhatsApp хаттары;
• қолхат;
• аударым мақсаты;
• борышкердің мойындауы;
• ақшаны қайтаруға уәде берген хабарламалары.

Егер аударымда «қарыз», «заем», «возврат до…» деген түсініктеме болса, бұл талапкердің позициясын күшейтеді.

Пайыз қалай есептеледі?

Пайызды есептеу тәсілі қарыз құжатына байланысты.

Егер шартта немесе қолхатта нақты пайыз көрсетілсе, есеп сол келісім бойынша жүргізіледі. Мысалы:

• негізгі қарыз: 1 000 000 теңге;
• пайыз: айына 3%;
• кешігу мерзімі: 6 ай;
• пайыз сомасы: 180 000 теңге;
• жалпы талап: 1 180 000 теңге.

Егер пайыз көрсетілмесе, онда заң бойынша мерзімін өткізіп алғаны үшін тұрақсыздық айыпақы есептелуі мүмкін. Мұндай есеп бөлек жасалып, талап арызға қосымша ретінде тіркеледі.

Сотқа пайызды жай ғана жазып қою жеткіліксіз. Міндетті түрде есеп-қисап болуы керек.

Сот барлық пайызды өндіріп бере ме?

Әрқашан емес. Егер пайыз мөлшері тым жоғары болса, сот оны азайтуы мүмкін.

Мысалы, адам 300 000 теңге қарыз беріп, кейін 3 000 000 теңге пайыз талап етсе, сот мұндай соманы негізді деп танымауы мүмкін. Сот тараптардың келісімін, қарыз мерзімін, пайыз мөлшерін, борышкердің жағдайын және талаптың әділеттілігін қарайды.

Сондықтан талап арызда пайызды заңға сай, нақты және дәлелді етіп көрсету керек. Қатты “асырып жіберу” кейде талапкердің өзіне минус болып кетеді. Заңда да баланс керек, әйтпесе сот “бұл енді too much” деп қалуы мүмкін.

Қарызды пайызымен өндіру үшін алдымен не істеу керек?

Ең дұрыс қадам — борышкерге досудебная претензия жіберу.

Претензияда мыналар көрсетіледі:

• қарыз сомасы;
• қарыз берілген күн;
• қайтару мерзімі;
• пайыз немесе тұрақсыздық айыпақы есебі;
• ерікті түрде төлеу мерзімі;
• төлем жасалмаса, сотқа жүгіну туралы ескерту;
• заңгерлік және сот шығындары да өндірілетіні туралы ескерту.

Претензия борышкерге қысым жасау үшін емес, сотқа дейін мәселені шешуге мүмкіндік беру үшін қажет. Сонымен қатар ол кейін сотта талапкердің адал әрекет еткенін көрсетеді.

Сот арқылы қандай сомаларды өндіруге болады?

Қарыз бойынша сотқа талап арыз берген кезде мына сомаларды өндіруді сұрауға болады:

• негізгі қарыз сомасы;
• келісілген пайыз;
• тұрақсыздық айыпақы;
• мемлекеттік баж;
• заңгерлік қызмет шығындары;
• сот шығындары;
• қажет болса, басқа да дәлелденген залалдар.

Яғни дұрыс дайындалған талап арыз арқылы тек қарыздың өзін емес, оған байланысты қосымша шығындарды да өндіріп алуға болады.

Қарызды пайызымен өндіру бойынша заңгер көмегі

Қарызды пайызымен бірге өндіру үшін құжаттарды дұрыс дайындау өте маңызды. Бір ғана қате есеп немесе дұрыс жазылмаған талап сотта қиындық тудыруы мүмкін.

SOT ZEYINI заңгерлік компаниясы қарызды сот арқылы өндіру бойынша көмектеседі:

• қарыз құжаттарын талдау;
• қолхат пен хат алмасуды тексеру;
• пайыз бен тұрақсыздық айыпақыны есептеу;
• досудебная претензия дайындау;
• талап арыз жазу;
• сотқа құжат тапсыру;
• сотта мүддені қорғау;
• сот шешімін орындауға жолдау;
• жеке сот орындаушымен жұмыс жүргізу.

Егер сізге қарызды пайызымен бірге өндіріп алу қажет болса, WhatsApp арқылы жазыңыз. Заңгер құжаттарыңызды қарап, қандай соманы талап етуге болатынын түсіндіріп береді.

FAQ: Жиі қойылатын сұрақтар

Қарызды пайызымен бірге өндіруге бола ма?

Иә, егер пайыз қолхатта, қарыз шартында немесе басқа жазбаша дәлелде көрсетілсе, оны сот арқылы талап етуге болады.

Қолхатта пайыз жазылмаса, пайыз өндіріле ме?

Шарттық пайызды өндіру қиын болуы мүмкін. Бірақ қарыз уақытында қайтарылмаса, заң бойынша тұрақсыздық айыпақы талап етуге болады.

WhatsApp хаттары пайызды дәлелдеуге жарай ма?

Иә, егер хаттарда борышкер қарызды және пайызды мойындаса, WhatsApp хаттары сотта дәлел ретінде ұсынылуы мүмкін.

Kaspi аударымы қарызға дәлел бола ма?

Иә, Kaspi аударымы қарыз берілгенін дәлелдеуге көмектеседі. Бірақ оны қолхат, хат алмасу немесе борышкердің мойындауымен күшейткен дұрыс.

Сот пайызды азайта ала ма?

Иә, егер пайыз немесе айыпақы мөлшері шамадан тыс жоғары болса, сот оны азайтуы мүмкін.

Қарызды пайызымен өндіру үшін досудебная претензия керек пе?

Иә, претензия жіберген дұрыс. Ол борышкерге ерікті түрде төлеуге мүмкіндік береді және кейін сотта талапкердің позициясын күшейтеді.

Заңгерлік шығынды борышкерден өндіруге бола ма?

Иә, егер заңгерлік қызметке төлем жасалғанын растайтын құжаттар болса, соттан бұл шығындарды да өндіруді сұрауға болады.

Қорытынды

Қарызды пайызымен бірге өндіруге болады. Бірақ ол үшін пайыз туралы келісім немесе қарызды уақытында қайтармағанын дәлелдейтін негіз болуы керек.

Егер қолхатта пайыз көрсетілсе — пайызды шарт бойынша талап етуге болады. Егер пайыз көрсетілмесе — борышкердің ақшаны кешіктіргені үшін тұрақсыздық айыпақы талап ету мүмкіндігі бар.

Ең бастысы — эмоциямен емес, дәлелмен жұмыс істеу. Қарыз дауы сотта құжатпен шешіледі. Құжат мықты болса, мүмкіндік те жоғары болады.