ЖКО кезінде келтірілген залалды қалай өндіріп алуға болады?

ЖКО кезінде келтірілген залалды қалай өндіріп алуға болады?ЖКО салдарынан көлікке, денсаулыққа немесе мүлікке зиян келсе, залалды қалай өндіріп алуға болады? Сақтандыру төлемі, кінәлі жүргізушіден өндіру, тәуелсіз бағалау және сотқа талап қою тәртібі.ЖКО залал өндіру, жол көлік оқиғасы залал, ДТП ущерб өндіру, сақтандыру төлемі ЖКО, кінәлі жүргізушіден залал өндіру, көлік апаты шығынын өндіру, тәуелсіз бағалау ЖКО, сот арқылы залал өндіру

Қысқаша жауап

ЖКО кезінде келтірілген залалды өндіріп алу үшін алдымен оқиғаны дұрыс рәсімдеу, кінәлі тұлғаны анықтау, көлікке немесе мүлікке келтірілген зиянды бағалау және сақтандыру компаниясына жүгіну қажет. Егер сақтандыру төлемі нақты шығынды толық жаппаса, айырма соманы кінәлі жүргізушіден сот арқылы өндіріп алуға болады.

Яғни схема қарапайым:

ЖКО → полиция немесе европротокол → кінә анықтау → бағалау → сақтандыру төлемі → жетпеген соманы кінәлі тұлғадан өндіру.

Ең бастысы — дәлелдерді жоғалтпау. ЖКО-дан кейін “кейін қараймыз” деп жүре берсеңіз, кейін сотта дәлел жинау қиын болады. Заңда эмоция емес, құжат сөйлейді.

ЖКО болған кезде бірінші не істеу керек?

ЖКО болған кезде ең алдымен қауіпсіздікті қамтамасыз ету керек:

• көлікті тоқтату;
• авариялық жарықты қосу;
• авариялық белгі қою;
• зардап шеккендер болса, жедел жәрдем шақыру;
• полицияға хабарлау;
• көліктердің орналасуын фото және видеоға түсіру;
• куәлардың байланыс нөмірін алу;
• екінші жүргізушінің құжаттарын, сақтандыру полисін және көлік нөмірін жазып алу.

Егер көліктерді жолдан алып тастау қажет болса, алдымен олардың орналасуын, іздерді, соққы орнын, зақымдарды фото/видеоға түсіріп алған дұрыс.

Полиция қандай құжаттар рәсімдейді?

Полиция келген жағдайда әдетте мына құжаттар рәсімделеді:

• ЖКО сызбасы;
• оқиға орнын қарау хаттамасы;
• әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама;
• жүргізушілердің түсініктемелері;
• куәлардың түсініктемелері;
• медициналық куәландыруға жолдама;
• көлік зақымдары туралы мәліметтер.

Бұл құжаттар кейін сақтандыру компаниясына және сотқа қажет болады. Сондықтан хаттамаға қол қоймас бұрын барлық зақымдар дұрыс көрсетілгенін тексеру керек.

Европротокол арқылы рәсімдеуге бола ма?

Иә, кейбір жағдайда ЖКО-ны полициясыз, европротокол арқылы рәсімдеуге болады. Бұл көбіне жеңіл ЖКО-ға қатысты қолданылады.

Европротокол әдетте мына жағдайларда қолданылады:

• ЖКО-ға тек екі көлік қатысса;
• зардап шеккен адам болмаса;
• үшінші тұлғаның мүлкіне зиян келмесе;
• екі жүргізушінің де сақтандыру полисі болса;
• тараптар кім кінәлі екені бойынша келіскен болса;
• залал мөлшері белгіленген лимиттен аспаса.

Егер дау болса, денсаулыққа зиян келсе немесе кінәлі тарап келіспесе, европротокол емес, полиция арқылы рәсімдеген дұрыс.

Залалды кімнен өндіреді?

ЖКО бойынша залал үш негізгі жолмен өндіріледі:

1. Сақтандыру компаниясынан

Егер кінәлі жүргізушінің міндетті сақтандыру полисі болса, жәбірленуші оның сақтандыру компаниясына жүгінеді. Сақтандыру компаниясы заңда белгіленген лимит шегінде төлем жасайды.

2. Кінәлі жүргізушіден

Егер сақтандыру төлемі нақты шығынды толық жаппаса, айырма соманы кінәлі жүргізушіден өндіруге болады. Мысалы, нақты жөндеу құны 3 500 000 теңге, ал сақтандыру 2 000 000 теңге төлесе, қалған 1 500 000 теңгені кінәлі тұлғадан талап етуге болады.

3. Көлік иесінен немесе жұмыс берушіден

Егер ЖКО жасаған жүргізуші көлікті қызметтік міндетін орындау кезінде басқарса, кей жағдайда жауапкершілік жұмыс берушіге немесе көлік иесіне жүктелуі мүмкін. Бұл үшін көліктің кімге тиесілі екенін, жүргізушінің қандай негізде басқарғанын және ЖКО қай жағдайда болғанын анықтау қажет.

Қандай залалды өндіруге болады?

ЖКО салдарынан мына шығындарды өндіріп алуға болады:

• көлікті жөндеу құны;
• қосалқы бөлшектер құны;
• эвакуатор шығыны;
• көлік тұрағы шығыны;
• тәуелсіз бағалау шығыны;
• сараптама шығыны;
• емделу шығындары;
• дәрі-дәрмек шығындары;
• еңбекке жарамсыздық салдарынан жоғалған табыс;
• заңгерлік көмек шығындары;
• сот шығындары;
• моральдық зиян, егер денсаулыққа зиян немесе басқа негіз болса.

Әр шығын құжатпен расталуы керек. Мысалы, эвакуатор үшін чек, жөндеу үшін есеп, емделу үшін медициналық құжаттар, бағалау үшін есеп пен төлем түбіртегі қажет.

Сақтандыру компаниясына қандай құжаттар керек?

Сақтандыру компаниясына әдетте мына құжаттар ұсынылады:

• сақтандыру төлемі туралы өтініш;
• жеке куәлік көшірмесі;
• көлік құжаттары;
• ЖКО туралы полиция материалдары;
• сот қаулысы немесе кінәні растайтын құжат;
• сақтандыру полисі туралы мәлімет;
• көлікке келтірілген зиянды растайтын құжаттар;
• бағалау есебі;
• банк шотының реквизиттері;
• зардап шеккен адамның шығындарын растайтын құжаттар.

Сақтандыру компаниясы құжаттарды қабылдаған кезде өтініш берушіге құжаттардың қабылданғаны туралы анықтама немесе белгі беруі керек.

Сақтандыру төлемі жетпесе не істеу керек?

Егер сақтандыру компаниясы төлемді аз есептесе немесе төлем нақты жөндеу құнын жаппаса, жәбірленуші тәуелсіз бағалау жасата алады.

Тәуелсіз бағалау:

• нақты жөндеу құнын анықтайды;
• сақтандыру төлемі төмен екенін дәлелдеуге көмектеседі;
• кінәлі жүргізушіден айырма соманы өндіруге негіз болады;
• сотта негізгі дәлелдердің бірі ретінде қолданылады.

Мысалы, сақтандыру компаниясы 900 000 теңге төледі, ал тәуелсіз бағалау бойынша нақты залал 1 600 000 теңге болса, 700 000 теңге айырманы талап етуге болады.

Кінәлі жүргізушіде сақтандыру болмаса не болады?

Егер кінәлі жүргізушіде сақтандыру полисі болмаса, залалды тікелей кінәлі тұлғадан өндіріп алу қажет болады.

Бұл жағдайда:

• ЖКО материалдары жиналады;
• кінәлі тұлға анықталады;
• тәуелсіз бағалау жасалады;
• досудебная претензия жолданады;
• төлем болмаса, сотқа талап арыз беріледі.

Сақтандыру жоқ болса, бұл жәбірленушінің залал өндіру құқығын жоймайды. Тек өндіру жолы қиындайды: сақтандыру компаниясы емес, тікелей кінәлі тұлға жауап береді.

Досудебная претензия жазу керек пе?

Иә, сотқа дейін кінәлі жүргізушіге немесе сақтандыру компаниясына досудебная претензия жолдаған дұрыс.

Претензияда:

• ЖКО күні мен орны;
• кінәлі тұлға туралы мәлімет;
• көлікке келтірілген зиян;
• бағалау нәтижесі;
• сақтандыру төлемі болса, оның мөлшері;
• қалған айырма сома;
• төлеу мерзімі;
• сотқа жүгіну туралы ескерту көрсетіледі.

Мысалы:

“ЖКО салдарынан менің көлігіме келтірілген нақты залал тәуелсіз бағалау бойынша 1 800 000 теңгені құрайды. Сақтандыру компаниясы 1 100 000 теңге төледі. Осыған байланысты 700 000 теңге айырма соманы 10 жұмыс күні ішінде ерікті түрде өтеуіңізді сұраймын.”

Претензияны WhatsApp арқылы ғана емес, ресми түрде жіберген дұрыс: пошта, курьер, eOtinish, электрондық пошта немесе қолма-қол кіріс нөмірімен.

Сотқа қашан жүгіну керек?

Сотқа мына жағдайларда жүгінуге болады:

• сақтандыру компаниясы төлемнен бас тартса;
• сақтандыру төлемін төмен есептесе;
• кінәлі жүргізуші айырма соманы төлемесе;
• кінәлі жүргізушіде сақтандыру болмаса;
• көлік жөндеу құны сақтандыру лимитінен асып кетсе;
• денсаулыққа зиян келіп, шығын өтелмесе;
• моральдық зиянды өндіру қажет болса;
• кінәлі тарап жауап бермесе немесе қашып жүрсе.

Сотқа талап арыз бергенде талап сомасы нақты есеппен көрсетілуі керек.

Сотқа қандай құжаттар тіркеледі?

ЖКО бойынша залал өндіру туралы талап арызға мына құжаттар тіркеледі:

• талап арыз;
• жеке куәлік көшірмесі;
• көлік құжаттары;
• ЖКО сызбасы;
• әкімшілік хаттама;
• сот қаулысы немесе кінәні растайтын құжат;
• сақтандыру компаниясының жауабы;
• сақтандыру төлемі туралы құжат;
• тәуелсіз бағалау есебі;
• фото және видео дәлелдер;
• эвакуатор, тұрақ, жөндеу шығындары туралы чектер;
• медициналық құжаттар, егер денсаулыққа зиян келсе;
• досудебная претензия;
• претензия жіберілгенін растайтын дәлел;
• мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртек.

Құжат көп болған сайын талап күшті болады. Бірақ ең маңыздысы — кінә, залал мөлшері және себептік байланыс дәлелденуі керек.

Моральдық зиян өндіруге бола ма?

Иә, кей жағдайда моральдық зиян өндіруге болады. Әсіресе ЖКО салдарынан денсаулыққа зиян келсе, адам емделсе, ауырсыну, күйзеліс, еңбекке жарамсыздық немесе басқа моральдық зардаптар болса, талап қоюға болады.

Моральдық зиян сомасын талап қоюшы өзі көрсетеді, бірақ сот оның мөлшерін істің мән-жайына, кінәнің сипатына, денсаулыққа келген зиянға және дәлелдерге қарай бағалайды.

Көлік жөнделіп қойса, залалды өндіріп алуға бола ма?

Иә, болады. Бірақ жөндеу жасалғанға дейін көліктің зақымдарын толық фото/видеоға түсіріп, бағалау немесе сараптама жасатқан дұрыс.

Егер көлік бағалаусыз жөнделіп кетсе, кейін нақты залалды дәлелдеу қиындауы мүмкін. Сондықтан ең дұрыс жол:

1. ЖКО-ны рәсімдеу;
2. зақымдарды фотоға түсіру;
3. бағалау жасату;
4. содан кейін ғана жөндеу.

Қарызды ЧСИ арқылы қалай өндіріп алады?

Егер сот шешімі шығып, кінәлі тұлға өз еркімен төлемесе, соттан атқарушылық парақ алынады. Содан кейін құжат жеке сот орындаушысына беріледі.

ЧСИ:

• борышкердің банк шоттарына арест қоя алады;
• жалақысынан ұстай алады;
• мүлкіне шектеу қоя алады;
• көлікке тыйым сала алады;
• борышкердің шығуына шектеу қою мәселесін көтере алады;
• қарызды мәжбүрлеп өндіріп алады.

Сондықтан сот шешімін алу — соңғы нүкте емес. Одан кейін атқарушылық іс жүргізу кезеңі басталады.

Жиі кездесетін қателіктер

ЖКО бойынша залал өндіргенде адамдар жиі мына қателіктерді жібереді:

• полиция шақырмайды;
• зақымдарды фотоға түсірмейді;
• хаттаманы оқымай қол қояды;
• барлық зақымдарды көрсетпейді;
• тәуелсіз бағалау жасатпайды;
• сақтандыру төлемімен келісе салады;
• кінәлі адаммен ауызша келіседі;
• досудебная претензия жібермейді;
• чек пен түбіртектерді сақтамайды;
• сотқа дәлелсіз барады.

ЖКО дауы — “кім қатты сөйлейді” деген жарыс емес. Бұл жерде кімнің құжаты мықты болса, сол ұтады.

Қорытынды

ЖКО кезінде келтірілген залалды өндіріп алу үшін ең алдымен оқиғаны дұрыс рәсімдеу керек. Полиция материалдары, фото-видео дәлелдер, тәуелсіз бағалау, сақтандыру компаниясының жауабы және шығындарды растайтын құжаттар негізгі рөл атқарады.

Егер кінәлі жүргізушінің сақтандыруы болса, алдымен сақтандыру компаниясына жүгіну қажет. Егер сақтандыру төлемі нақты залалды толық жаппаса, айырма соманы кінәлі тұлғадан сот арқылы өндіруге болады. Егер сақтандыру мүлде болмаса, залал тікелей кінәлі жүргізушіден талап етіледі.

Ең бастысы — уақыт өткізбеу және дәлелдерді дұрыс жинау. ЖКО-дан кейінгі алғашқы күндер кейінгі соттың тағдырын шешуі мүмкін.

FAQ

ЖКО кезінде залалды кім төлейді?

Әдетте алдымен кінәлі жүргізушінің сақтандыру компаниясы төлейді. Егер сақтандыру төлемі жетпесе, айырма соманы кінәлі жүргізуші төлейді.

Сақтандыру төлемі жетпесе не істеймін?

Тәуелсіз бағалау жасатып, нақты залал мен төленген сақтандыру сомасының айырмасын кінәлі тұлғадан талап етуге болады.

Кінәлі жүргізушіде сақтандыру болмаса ше?

Онда залал тікелей кінәлі жүргізушіден өндіріледі. Алдымен претензия жолдап, төлем болмаса сотқа талап арыз беріледі.

ЖКО бойынша сотқа қандай құжаттар керек?

ЖКО сызбасы, хаттама, сот қаулысы, сақтандыру жауабы, бағалау есебі, фото-видео дәлелдер, чектер және досудебная претензия қажет болуы мүмкін.

Моральдық зиян өндіруге бола ма?

Иә, әсіресе денсаулыққа зиян келсе немесе басқа моральдық зардаптар дәлелденсе, моральдық зиян талап етуге болады.

Көлікті жөндеп қойғаннан кейін залал өндіруге бола ма?

Болады, бірақ жөндеуге дейін бағалау және фото-дәлелдер болғаны дұрыс. Әйтпесе нақты залалды дәлелдеу қиын болуы мүмкін.

Сақтандыру компаниясы төлемнен бас тартса не істеу керек?

Жазбаша бас тартуды алып, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағымдануға немесе сотқа жүгінуге болады.

ЖКО бойынша досудебная претензия міндетті ме?

Кей жағдайда міндетті болмауы мүмкін, бірақ претензия жіберу өте пайдалы. Ол сотта сіздің мәселені бейбіт жолмен шешуге тырысқаныңызды көрсетеді.