Алимент қарызын қалай есептейді?

Алимент қарызын қалай есептейді? Қазақстанда алимент бойынша берешекті сот орындаушысы есептейді. Қарыздың мөлшері алименттің қалай белгіленгеніне байланысты: табыстың үлесімен бе, нақты ақша сомасында ма, әлде нотариаттық келісім бойынша ма.

Алимент қарызы — борышкердің балаға төлеуге міндетті, бірақ уақытында төлемеген сомасы. Егер алимент бірнеше ай төленбесе, әр ай бойынша төленуі тиіс сома есептеліп, жалпы берешек шығарылады.

Алимент қарызын кім есептейді?

Алимент бойынша қарызды сот орындаушысы есептейді. Егер алимент сот бұйрығы, сот шешімі немесе нотариаттық келісім негізінде өндіріліп жатса, сот орындаушысы борышкердің табысын, төленген сомаларды, төленбеген кезеңді және алимент мөлшерін ескере отырып берешек сомасын анықтайды.

Алимент алушы сот орындаушысына жазбаша өтініш беріп, алимент бойынша берешекті есептеуді сұрай алады. Өтінішке төлем түбіртектері, банк аударымдары, бұрынғы төлемдер туралы мәліметтер және басқа дәлелдер қоса берілуі мүмкін.

Алимент қарызы қандай жағдайда пайда болады?

Алимент қарызы мына жағдайларда пайда болады:

• алимент мүлдем төленбесе;
• алимент толық төленбесе;
• төлем бірнеше ай кешіктірілсе;
• борышкер табысын жасырса;
• борышкер жұмыс орнын ауыстырып, хабарламаса;
• сот орындаушысына табыс туралы құжат берілмесе;
• алимент нақты сомада белгіленіп, ай сайын төленбесе;
• нотариаттық келісімдегі міндеттеме орындалмаса.

Мысалы, борышкер ай сайын 80 000 теңге төлеуге міндетті болып, 5 ай төлемесе, негізгі қарыз 400 000 теңге болуы мүмкін. Егер жартылай төлемдер болса, олар жалпы қарыздан шегеріледі.

Егер алимент табыстың үлесімен белгіленсе, қарыз қалай есептеледі?

Егер алимент табыстың үлесімен белгіленсе, қарыз борышкердің әр айдағы жалақысы немесе өзге табысы негізінде есептеледі.

Әдетте кәмелетке толмаған балаларға алимент мына үлестерде белгіленеді:

• 1 балаға — табыстың 1/4 бөлігі;
• 2 балаға — табыстың 1/3 бөлігі;
• 3 және одан көп балаға — табыстың 1/2 бөлігі.

Мысалы, борышкердің айлық табысы 300 000 теңге болса, бір балаға алимент 75 000 теңге болуы мүмкін. Егер ол 3 ай төлемесе, негізгі қарыз 225 000 теңге болады.

Формула қарапайым:

Ай сайынғы табыс × алимент үлесі × төленбеген айлар = алимент қарызы

Егер кейбір айларда жартылай төлем жасалса, төленген сома жалпы қарыздан шегеріледі.

Егер борышкер жұмыссыз болса, алимент қарызы қалай есептеледі?

Егер борышкер жұмыс істемесе немесе табысын растайтын құжат ұсынбаса, алимент қарызы Қазақстан Республикасындағы орташа айлық жалақы мөлшеріне сүйене отырып есептелуі мүмкін.

Бұл борышкер үшін тиімсіз болуы мүмкін. Себебі ол нақты табыс таппаса да немесе табысын жасырса да, қарыз орташа жалақы бойынша есептеліп, ай сайын өсіп отырады.

Мысалы, алимент бір балаға табыстың 1/4 бөлігі ретінде белгіленген болса, ал борышкер жұмыссыз болса, сот орындаушысы берешекті орташа айлық жалақының 1/4 бөлігі бойынша есептеуі мүмкін.

Сондықтан “жұмыссызбын” деген сөз алимент қарызынан құтқармайды. Заң үшін басты мәселе — баланың асырауға құқығы бар.

Егер алимент нақты ақша сомасында белгіленсе, қарыз қалай есептеледі?

Егер сот алиментті нақты ақша сомасында белгілесе, қарыз сол ай сайынғы белгіленген сома бойынша есептеледі.

Мысалы, сот ай сайын 100 000 теңге алимент төлеуді міндеттеді делік. Егер борышкер 6 ай төлемесе, негізгі қарыз 600 000 теңге болады.

Формула:

Ай сайынғы белгіленген сома × төленбеген айлар = алимент қарызы

Егер борышкер кей айларда 30 000 немесе 50 000 теңге ғана төлесе, бұл сомалар қарыздан шегеріледі.

Егер борышкер жартылай төлесе, қарыз қалай есептеледі?

Егер борышкер алиментті толық емес, жартылай төлесе, сот орындаушысы нақты төленген сомаларды есепке алады.

Мысалы, борышкер ай сайын 90 000 теңге төлеуге міндетті, бірақ 4 ай бойы тек 40 000 теңгеден төлеп отырған болса:

• әр айдағы жетіспейтін сома — 50 000 теңге;
• 4 айдағы қарыз — 200 000 теңге.

Яғни жартылай төлем борышкерді қарыздан толық босатпайды. Ол тек жалпы берешек сомасын азайтады.

Алимент қандай табыстардан ұсталады?

Алимент тек жалақыдан ғана емес, басқа да табыстардан ұсталуы мүмкін. Оларға мыналар кіруі мүмкін:

• жалақы;
• сыйақы;
• үстемеақы;
• тұрақты азаматтық-құқықтық шарт бойынша табыс;
• кәсіпкерлік табыс;
• мүлікті жалға беруден түскен табыс;
• зейнетақы төлемдерінің кейбір түрлері;
• әлеуметтік төлемдердің заңда рұқсат етілген түрлері;
• стипендия;
• авторлық сыйақы;
• өзге де тұрақты табыстар.

Егер борышкер табысын жасырып жүрсе, алимент алушы сот орындаушысына табыстарды, банк шоттарын, мүлікті және жұмыс орнын тексеруді сұрап өтініш бере алады.

Алимент қарызын есептеу үшін қандай құжаттар қажет?

Алимент қарызын есептеу үшін мына құжаттар қажет болуы мүмкін:

• сот бұйрығы немесе сот шешімі;
• атқару парағы;
• нотариаттық алимент келісімі;
• атқарушылық іс жүргізу туралы қаулы;
• борышкердің табысы туралы анықтама;
• жұмыс орнынан мәліметтер;
• банк аударымдары;
• төленген алимент туралы түбіртектер;
• бұрынғы төлемдер туралы дәлелдер;
• алимент алушының өтініші;
• сот орындаушысының есептеу қаулысы.

Егер борышкер табыс туралы құжат бермесе, сот орындаушысы қарызды орташа айлық жалақы негізінде есептеуі мүмкін.

Алимент қарызын есептеу туралы қаулы деген не?

Сот орындаушысы алимент бойынша берешекті есептегеннен кейін қаулы шығарады. Бұл құжатта қарыздың қай кезең үшін есептелгені, қандай табыс негізге алынғаны, қанша төленгені және жалпы берешек сомасы көрсетіледі.

Егер алимент алушы немесе борышкер есеппен келіспесе, сот орындаушысының қаулысына шағым беруге болады.

Мысалы, борышкер кейбір төлемдерді дәлелдеп, қарызды азайтуды сұрауы мүмкін. Ал алимент алушы керісінше, табыс толық есептелмегенін немесе кей айлар қосылмағанын көрсетуі мүмкін.

Алимент қарызын қайта есептеуге бола ма?

Иә, болады. Егер есепте қате болса, жаңа дәлелдер табылса немесе табыс туралы қосымша мәліметтер шықса, алимент қарызын қайта есептеуді сұрауға болады.

Қайта есептеу үшін сот орындаушысына жазбаша өтініш беріледі. Өтініште қандай қате кеткені нақты көрсетілуі керек.

Мысалы:

• төленген ақша есепке алынбаған;
• табыс дұрыс есептелмеген;
• орташа жалақы қате қолданылған;
• төленбеген кезең дұрыс көрсетілмеген;
• борышкердің нақты табысы ескерілмеген;
• кейбір айлар артық немесе кем есептелген.

Егер сот орындаушысы өтінішті қарамаса немесе негізсіз бас тартса, оның әрекетіне немесе қаулысына шағым беруге болады.

Алимент қарызына өсімпұл есептеле ме?

Кей жағдайларда алиментті уақытында төлемегені үшін қосымша жауапкершілік мәселесі қойылуы мүмкін. Бірақ өсімпұл немесе тұрақсыздық айыбын өндіріп алу бөлек талап қоюды қажет етуі мүмкін.

Яғни негізгі алимент қарызын сот орындаушысы есептейді, ал өсімпұлды өндіріп алу үшін көбіне сотқа жеке талап арыз беріледі. Мұндай жағдайда төлемнің кешіктірілген мерзімі, берешек сомасы және борышкердің кінәсі дәлелденуі керек.

Алимент қарызы төленбесе не болады?

Егер борышкер алимент қарызын төлемесе, сот орындаушысы мәжбүрлі шаралар қолдана алады.

Мұндай шараларға мыналар жатады:

• банктік шоттарға тыйым салу;
• жалақыдан ұстап қалу;
• мүлікке тыйым салу;
• көлікке тыйым салу;
• Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу қою;
• борышкерлер тізіліміне енгізу;
• әкімшілік жауапкершілікке тарту;
• қасақана жалтару болса, қылмыстық жауапкершілік мәселесін көтеру.

Алимент қарызы өздігінен жоғалып кетпейді. Борышкер кейін жұмысқа тұрса немесе мүлік алса, қарыз сол табыстан немесе мүліктен өндіріліп алынуы мүмкін.

Бала 18 жасқа толса, алимент қарызы жойыла ма?

Жоқ, алимент қарызы автоматты түрде жойылмайды. Егер қарыз бала 18 жасқа толғанға дейін пайда болса, ол кейін де өндіріліп алынуы мүмкін.

Бала кәмелетке толғаннан кейін ағымдағы алимент тоқтауы мүмкін, бірақ бұрын жиналған берешек сақталады. Сондықтан борышкер “бала 18-ге толса, қарыз жабылады” деп ойламауы керек.

Алимент алушы не істеуі керек?

Егер алимент төленбей жатса немесе қарыз дұрыс есептелмесе, алимент алушы мына әрекеттерді жасай алады:

1. сот орындаушысына жазбаша өтініш беру;
2. алимент бойынша берешекті есептеуді сұрау;
3. борышкердің табысын және мүлкін тексеруді сұрау;
4. жұмыс орнына сұрау салуды талап ету;
5. банктік шоттарға тыйым салуды сұрау;
6. қарызды қайта есептеуді сұрау;
7. сот орындаушысының әрекетсіздігіне шағым беру;
8. қажет болса, өсімпұл өндіру туралы сотқа талап арыз беру.

Барлық өтініштерді жазбаша берген дұрыс. Себебі ауызша айтылған сөз жоғалады, ал жазбаша өтініш іс материалында қалады.

Қорытынды

Алимент қарызын сот орындаушысы есептейді. Егер алимент табыстың үлесімен белгіленсе, қарыз борышкердің табысына қарай есептеледі. Егер борышкер жұмыссыз болса немесе табысын растамаса, берешек Қазақстандағы орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін. Егер алимент нақты ақша сомасында белгіленсе, қарыз сол бекітілген ай сайынғы сома бойынша есептеледі.

Алимент қарызы — баланың құқығына қатысты міндеттеме. Сондықтан қарыз жиналып қалса, сот орындаушысына жазбаша өтініш беріп, есептеу, қайта есептеу және мәжбүрлі өндіріп алу шараларын талап ету қажет.

FAQ: Алимент қарызын есептеу туралы жиі қойылатын сұрақтар

Алимент қарызын кім есептейді?

Алимент бойынша берешекті сот орындаушысы есептейді.

Жұмыссыз адамның алимент қарызы қалай есептеледі?

Егер борышкер жұмыс істемесе немесе табысын растайтын құжат ұсынбаса, қарыз Қазақстандағы орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін.

Алимент қарызы табыстың үлесімен қалай есептеледі?

Борышкердің ай сайынғы табысы алимент үлесіне көбейтіледі. Мысалы, бір балаға 1/4, екі балаға 1/3, үш және одан көп балаға 1/2 бөлігі есептеледі.

Алимент нақты сомада болса, қарыз қалай есептеледі?

Ай сайынғы белгіленген сома төленбеген айлар санына көбейтіледі. Жартылай төленген сомалар қарыздан шегеріледі.

Егер борышкер жартылай төлесе, қарыз есептеле ме?

Иә. Тек төленбеген бөлігі қарыз ретінде есептеледі.

Алимент қарызын қайта есептеуге бола ма?

Иә. Егер есепте қате болса немесе жаңа дәлелдер болса, сот орындаушысына қайта есептеу туралы өтініш беруге болады.

Сот орындаушысының есебімен келіспесем не істеймін?

Сот орындаушысының қаулысына немесе әрекетіне жоғары тұрған органға, Әділет департаментіне немесе сотқа шағым беруге болады.

Алимент қарызына өсімпұл қосуға бола ма?

Кей жағдайларда болады. Бірақ өсімпұлды өндіріп алу үшін көбіне сотқа жеке талап арыз беру қажет.

Бала 18 жасқа толса, алимент қарызы жойыла ма?

Жоқ. Бұрын пайда болған алимент қарызы сақталады және өндіріліп алынуы мүмкін.

Алимент қарызы төленбесе не болады?

Сот орындаушысы шоттарға, мүлікке, көлікке тыйым салып, Қазақстаннан шығуға шектеу қоюы және жауапкершілікке тарту мәселесін көтеруі мүмкін.

Алимент қандай табыстардан ұсталады?

Алимент жалақыдан, сыйақыдан, кәсіпкерлік табыстан, мүлікті жалға беруден түскен табыстан және заңда көрсетілген басқа да табыс түрлерінен ұсталуы мүмкін.

Алимент қарызын есептеу үшін қандай құжат керек?

Сот шешімі, сот бұйрығы, атқару парағы, табыс туралы анықтама, төлем түбіртектері, банк аударымдары және сот орындаушысына жазылған өтініш қажет болуы мүмкін.