Қазақстанда алимент қалай өндіріледі?

Қазақстанда алимент қалай өндіріледі?

Қазақстанда алимент баланы асырауға міндетті ата-анадан заңды тәртіппен өндіріледі. Алиментті ата-аналар өзара келісіммен төлей алады немесе сот арқылы өндіріп алуға болады.

Егер ата-аналар өзара келіссе, алимент төлеу туралы келісім жасауға болады. Ал егер келісім болмаса, алимент сот бұйрығы немесе талап арыз арқылы өндіріледі.

Алимент — бұл “бұрынғы жұбайға берілетін ақша” емес, баланың тамағы, киімі, емі, оқуы, дамуы және күнделікті қажеттілігі үшін төленетін қаражат. Яғни бұл ата-ананың міндеті, optional подписка емес.

Алиментті кім талап ете алады?

Алиментті әдетте баламен бірге тұратын ата-ана талап етеді. Мысалы, бала анасымен тұрса, анасы әкеден алимент өндіре алады. Егер бала әкесімен тұрса, әкесі анадан алимент талап ете алады.

Алиментті талап етуге құқылы тұлғалар:

• баламен бірге тұратын ана немесе әке;
• баланың заңды өкілі;
• қорғаншы немесе қамқоршы;
• кейбір жағдайда қорғаншылық органы;
• кәмелетке толған, бірақ еңбекке жарамсыз бала;
• заңда көзделген өзге тұлғалар.

Алимент тек әкеден ғана өндіріледі деген түсінік дұрыс емес. Баланы асырау — екі ата-ананың да міндеті.

Алимент қандай жолдармен өндіріледі?

Қазақстанда алимент өндірудің бірнеше жолы бар:

1. Алимент төлеу туралы келісім арқылы;
2. Сот бұйрығы арқылы;
3. Сотқа талап арыз беру арқылы;
4. Атқарушылық іс жүргізу арқылы;
5. Жеке сот орындаушы арқылы мәжбүрлеп өндіру арқылы.

Қай жолды таңдау керек екені жағдайға байланысты. Егер дау болмаса, сот бұйрығы тезірек болуы мүмкін. Егер дау болса, әке болуды анықтау керек болса немесе алиментті нақты ақшалай сомада сұрау қажет болса, талап арыз беріледі.

Алимент туралы келісім жасауға бола ма?

Иә, ата-аналар алимент төлеу туралы келісім жасай алады. Мұндай келісімде:

• алимент мөлшері;
• төлеу мерзімі;
• төлеу тәсілі;
• банк реквизиттері;
• қосымша шығындар;
• жауапкершілік;
• индексация тәртібі көрсетілуі мүмкін.

Келісімді нотариалды түрде рәсімдеген дұрыс. Себебі нотариалды куәландырылған алимент келісімі орындалмаған жағдайда оны мәжбүрлеп орындатуға мүмкіндік береді.

Келісімнің басты талабы — ол баланың құқықтарын нашарлатпауы керек. Яғни ата-аналар баланың мүддесіне қарсы шарт қоя алмайды.

Сот бұйрығы арқылы алимент қалай өндіріледі?

Егер ата-аналар арасында үлкен дау болмаса, баланың әкесі немесе анасы белгілі болса және алиментті табыстың үлесі ретінде өндіру қажет болса, сот бұйрығын сұрауға болады.

Сот бұйрығы — алимент өндірудің жылдам жолдарының бірі. Бұл жағдайда сот толық сот отырысын өткізбей, ұсынылған құжаттар негізінде бұйрық шығаруы мүмкін.

Сот бұйрығы арқылы әдетте алимент:

• 1 балаға — табыстың 1/4 бөлігі;
• 2 балаға — табыстың 1/3 бөлігі;
• 3 және одан көп балаға — табыстың 1/2 бөлігі мөлшерінде сұралады.

Бұл жол даусыз жағдайға ыңғайлы. Егер жауапкер қарсы болса немесе күрделі дау болса, мәселе талап арыз тәртібімен қаралуы мүмкін.

Талап арыз арқылы алимент қашан өндіріледі?

Алимент туралы талап арыз сотқа мына жағдайларда беріледі:

• жауапкер алимент төлеуге келіспесе;
• баланың әкелігі анықталмаған болса;
• алиментті нақты ақшалай сомада сұрау қажет болса;
• жауапкердің табысы тұрақсыз болса;
• жауапкер ресми жұмыс істемесе;
• табысын жасырып жүрсе;
• шетелде жұмыс істесе;
• қосымша шығындарды өндіру керек болса;
• сот бұйрығына қарсылық білдірілсе;
• ата-аналар арасында балалар бойынша дау болса.

Талап арыз сотта қаралады, тараптардың дәлелдері зерттеледі және сот шешім шығарады.

Алимент мөлшері қалай есептеледі?

Егер алимент табыстың үлесі ретінде өндірілсе, әдетте мына мөлшер қолданылады:

• 1 балаға — ата-ананың табысының 1/4 бөлігі;
• 2 балаға — табыстың 1/3 бөлігі;
• 3 және одан көп балаға — табыстың 1/2 бөлігі.

Мысалы, егер әкенің ресми табысы 300 000 теңге болса:

• 1 балаға шамамен 75 000 теңге;
• 2 балаға шамамен 100 000 теңге;
• 3 балаға шамамен 150 000 теңге алимент есептелуі мүмкін.

Бірақ нақты сома табыстың түріне, ұстап қалуларға, сот шешіміне және істің мән-жайына байланысты болады.

Алиментті нақты ақшалай сомада өндіруге бола ма?

Иә, болады. Егер жауапкердің табысы тұрақсыз болса, ресми табысы болмаса, табысын жасырып жүрсе немесе шетел валютасымен табыс тапса, алиментті нақты ақшалай сомада өндіру туралы талап қоюға болады.

Нақты ақшалай сома мына жағдайларда сұралуы мүмкін:

• жауапкер ресми жұмыс істемейді;
• табысы тұрақсыз;
• табысы маусымдық;
• табысын жасырады;
• шетелде жұмыс істейді;
• жеке кәсіпкер;
• қолма-қол табыс алады;
• баланың ерекше қажеттіліктері бар.

Мұндай жағдайда талап қоюшы баланың ай сайынғы шығындарын дәлелдеуі керек: тамақ, киім, оқу, дәрі-дәрмек, балабақша, үйірме, емделу және басқа қажеттіліктер.

Алиментті ажырасумен бірге сұрауға бола ма?

Иә, алиментті ажырасу туралы талап арызбен бірге сұрауға болады. Бірақ кей жағдайда алиментті бөлек өндірген тиімді болуы мүмкін.

Мысалы, ажырасу ісі мүлік немесе басқа дауларға байланысты ұзаққа созылса, алиментті бөлек сот бұйрығы арқылы тезірек өндіріп алу ыңғайлы болуы мүмкін.

Стратегия нақты жағдайға байланысты:

• жауапкер алиментке қарсы ма;
• баланың саны қанша;
• жауапкер ресми жұмыс істей ме;
• табысы белгілі ме;
• мүлік дауы бар ма;
• баланың ерекше шығындары бар ма.

Ажырасусыз алимент өндіруге бола ма?

Иә, болады. Алимент өндіру үшін міндетті түрде ажырасу қажет емес. Егер ата-аналар некеде тұрса да, бірақ бір ата-ана баланы асырауға қатыспаса, екінші ата-ана алимент талап ете алады.

Мысалы, ерлі-зайыптылар бірге тұрмайды, бірақ ресми түрде ажыраспаған. Мұндай жағдайда баламен бірге тұратын ата-ана алимент өндіру туралы сотқа жүгінуге құқылы.

Алимент — неке бұзылғаннан кейін ғана емес, балаға нақты материалдық көмек қажет болған кезде талап етілетін міндет.

Алимент өндіру үшін қандай құжаттар керек?

Әдетте алимент өндіру үшін мына құжаттар қажет:

• арыз немесе талап арыз;
• талап қоюшының жеке куәлігі;
• баланың туу туралы куәлігі;
• неке қию туралы куәлік немесе некені бұзу туралы құжат, егер бар болса;
• баланың талап қоюшымен бірге тұратынын растайтын құжаттар;
• жауапкердің мекенжайы;
• жауапкердің жұмыс орны туралы мәлімет, егер белгілі болса;
• табыс туралы мәліметтер, егер бар болса;
• баланың шығындарын растайтын құжаттар;
• банк реквизиттері;
• өкіл болса, сенімхат немесе адвокат ордері.

Егер нақты ақшалай сомада алимент сұралса, баланың ай сайынғы шығындарын растайтын құжаттар өте маңызды.

Алиментке мемлекеттік баж төлене ме?

Алимент өндіру туралы талаптар бойынша талап қоюшы әдетте мемлекеттік баж төлеуден босатылады.

Бұл алиментті өндіруді жеңілдету үшін жасалған. Себебі алимент — баланың мүддесіне қатысты әлеуметтік маңызды мәселе.

Бірақ егер талап арызда алименттен бөлек басқа мүліктік талаптар болса, мемлекеттік баж мәселесі бөлек қаралуы мүмкін.

Сот бұйрығын алғаннан кейін не істеу керек?

Сот бұйрығы немесе сот шешімі шыққаннан кейін оны орындауға жіберу керек.

Әдетте келесі қадамдар:

1. Сот бұйрығын немесе атқару құжатын алу.
2. Жеке сот орындаушыға немесе мемлекеттік сот орындаушыға жолдау.
3. Борышкердің жұмыс орны, банк шоттары, мүлкі туралы мәлімет беру.
4. Атқарушылық іс жүргізуді қозғау.
5. Алименттің ай сайын ұсталуын бақылау.
6. Төлем түспесе, сот орындаушыға өтініш беру.
7. Берешек болса, оны есептетіп, мәжбүрлеу шараларын сұрау.

Алимент туралы сот актісін алу — істің басы ғана. Ақшаның нақты түсуі үшін орындау кезеңін бақылау керек.

Алиментті кім орындайды?

Алимент бойынша сот актісін жеке сот орындаушы немесе мемлекеттік сот орындаушы орындайды.

Сот орындаушы:

• атқарушылық іс қозғайды;
• борышкердің жұмыс орнына қаулы жолдайды;
• жалақыдан ұстап қалуды ұйымдастырады;
• банк шоттарын тексереді;
• мүлікті анықтайды;
• берешекті есептейді;
• қажет болса, шектеу шараларын қолданады.

Егер борышкер ресми жұмыс істесе, алимент әдетте жалақысынан ұсталады. Егер жұмыс істемесе, берешек жиналуы мүмкін.

Алимент төленбесе не істеу керек?

Егер алимент төленбесе, қол қусырып отыруға болмайды. Сот орындаушыға жазбаша өтініш беріп, мәжбүрлеу шараларын сұрау керек.

Мына шаралар қолданылуы мүмкін:

• берешекті есептеу;
• борышкердің шоттарын тексеру;
• жалақыдан ұстап қалу;
• мүлікке тыйым салу;
• көлікке, жылжымайтын мүлікке шектеу қою;
• Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу қою;
• борышкерлер тізіліміне енгізу;
• әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік мәселесін қарау;
• борышкерді іздеу.

Ең бастысы — сот орындаушының жұмысын бақылау. Әйтпесе іс қағаз жүзінде қозғалып, алимент қағазда ғана “өмір сүріп” кетуі мүмкін.

Алимент бойынша берешек қалай есептеледі?

Алимент бойынша берешекті сот орындаушы есептейді. Егер алимент табыстың үлесі ретінде белгіленсе, борышкердің табысы ескеріледі.

Егер борышкер жұмыс істемесе немесе табысын растамаса, берешек есептеу кезінде заңда белгіленген тәртіп қолданылады. Мұндай жағдайда орташа жалақы немесе басқа есептеу көрсеткіштері қолданылуы мүмкін.

Берешек есептелген кезде сот орындаушы тиісті қаулы шығарады. Егер тарап берешек мөлшерімен келіспесе, ол сот орындаушыға немесе сотқа шағымдана алады.

Борышкер жұмыс істемесе, алимент өндіріле ме?

Иә, өндіріледі. Жауапкердің жұмыс істемеуі оны алимент төлеу міндетінен босатпайды.

Егер борышкер ресми жұмыс істемесе:

• берешек жиналады;
• сот орындаушы мүлкін тексереді;
• банк шоттарын қарайды;
• көлігін немесе жылжымайтын мүлкін анықтайды;
• жұмысқа орналасу мәселесін көтеруі мүмкін;
• шектеу шараларын қолдануы мүмкін.

“Жұмыс істемеймін” деген сөз алименттен құтқаратын сиқырлы пароль емес.

Егер борышкер табысын жасырса

Егер борышкер табысын жасырып жүрсе, талап қоюшы немесе сот орындаушы қосымша мәліметтер сұрата алады.

Мысалы:

• банк шоттары;
• Kaspi аударымдары;
• көлік немесе мүлік;
• кәсіпкерлік қызмет;
• жалға берілетін мүлік;
• әлеуметтік желідегі табыс белгілері;
• жұмыс орны туралы мәлімет;
• үшінші тұлғалар арқылы табыс алу.

Егер табысты дәл анықтау қиын болса, алиментті нақты ақшалай сомада өндіру туралы талап қою тиімді болуы мүмкін.

Алиментті өткен уақыт үшін өндіруге бола ма?

Жалпы алимент сотқа жүгінген күннен бастап өндіріледі. Бірақ кейбір жағдайда өткен кезең үшін де алимент талап ету мәселесі қаралуы мүмкін.

Ол үшін талап қоюшы бұрын алимент алуға әрекет жасағанын, ал борышкер төлеуден жалтарғанын дәлелдеуі керек болуы мүмкін.

Мысалы:

• жазбаша талаптар;
• WhatsApp хат алмасуы;
• ақша сұраған хабарламалар;
• жауапкердің бас тартуы;
• куәгерлер;
• бұрынғы өтініштер.

Өткен кезең үшін алимент сұрау күрделірек, сондықтан дәлелдеме маңызды.

Алимент мөлшерін өзгертуге бола ма?

Иә, алимент мөлшерін өзгертуге болады. Егер тараптардың материалдық немесе отбасылық жағдайы өзгерсе, сотқа алимент мөлшерін өзгерту туралы талап қойылуы мүмкін.

Мысалы:

• борышкердің табысы өзгерді;
• басқа балалары дүниеге келді;
• баланың шығындары артты;
• бала ауырып қалды;
• ата-ананың бірінің денсаулығы нашарлады;
• табыс тұрақсыз болды;
• алимент мөлшері баланың қажеттілігін жаппайды.

Алиментті көбейту де, азайту да сот арқылы шешілуі мүмкін.

Қосымша шығындарды өндіруге бола ма?

Иә, кей жағдайда баланың қосымша шығындарын өндіруге болады. Мысалы:

• емделу;
• дәрі-дәрмек;
• операция;
• оңалту;
• ерекше күтім;
• арнайы оқу;
• баланың денсаулығына байланысты қажетті шығындар.

Қосымша шығындар нақты дәлелденуі керек. Чектер, медициналық құжаттар, шарттар, түбіртектер, дәрігер қорытындысы сияқты дәлелдер қажет болады.

Алимент шетелдегі ата-анадан өндіріле ме?

Иә, талап қоюға болады. Егер ата-ананың бірі шетелде тұрса, алимент өндіру мүмкін, бірақ орындау мәселесі күрделірек болуы мүмкін.

Нақты нәтиже мынаған байланысты:

• борышкер қай елде тұрады;
• Қазақстанда мүлкі бар ма;
• табысы қайда түседі;
• халықаралық шарттар бар ма;
• сот шешімін шетелде тану және орындау мүмкін бе.

Егер борышкердің Қазақстанда шоты, мүлкі немесе табысы болса, өндіру жеңілірек болады. Ал толық шетелде тұрса, халықаралық құқықтық көмек қажет болуы мүмкін.

Алиментті әкеден ғана емес, анадан да өндіруге бола ма?

Иә. Егер бала әкесімен бірге тұрса, әке анадан алимент өндіруге құқылы. Заң бойынша баланы асырау міндеті екі ата-анаға да ортақ.

Сот үшін басты мәселе — бала кіммен тұрады және екінші ата-ана баланы асырауға қатысып жатыр ма.

Сондықтан алимент тек “әкеден өндірілетін ақша” емес. Бұл баланы бірге асырау міндетінің бір түрі.

Кәмелетке толған балаға алимент төлене ме?

Кей жағдайда төленуі мүмкін. Мысалы, кәмелетке толған, бірақ еңбекке жарамсыз және көмекке мұқтаж балаға алимент төлеу мәселесі туындауы мүмкін.

Ал 18 жасқа толған, еңбекке жарамды балаға жалпы тәртіппен алимент төлеу міндеті тоқтауы мүмкін. Бірақ нақты жағдайға байланысты құқықтық баға беру қажет.

Студент балаға алимент төлене ме?

Бұл сұрақ практикада жиі кездеседі. Көп адам “бала студент болса, 21 жасқа дейін автоматты түрде алимент төленеді” деп ойлайды. Бірақ әр жағдайда заңды негізді нақты тексеру керек.

Егер бала кәмелетке толған және еңбекке жарамды болса, алиментті автоматты түрде ұзарту әрқашан мүмкін бола бермейді. Ал егер бала еңбекке жарамсыз немесе ерекше жағдайлар болса, мәселе бөлек қаралады.

Сондықтан студент балаға алимент мәселесінде нақты құжаттар мен жағдайды талдау қажет.

Алимент өндіру кезінде жиі кездесетін қателіктер

Жиі кездесетін қателіктер:

• сот бұйрығы керек пе, талап арыз керек пе — дұрыс таңдамау;
• жауапкердің мекенжайын дұрыс көрсетпеу;
• баланың туу туралы куәлігін тіркемеу;
• нақты ақшалай соманы дәлелсіз сұрау;
• баланың шығындарын құжатпен растамау;
• сот актісін алғаннан кейін орындауға жібермеу;
• сот орындаушының жұмысын бақыламау;
• берешекті уақытында есептетпеу;
• алиментті тек ауызша келісіммен қалдыру;
• төлемдерді қолма-қол алып, растаусыз қалдыру.

Алиментте ең қауіпті нәрсе — “өзі төлеймін деді” деген сенім. Құжат жоқ болса, кейін дәлелдеу қиын болады.

Алимент бойынша заңгер керек пе?

Егер алимент даусыз және табыстың үлесі ретінде өндірілсе, сот бұйрығын өзіңіз де сұрай аласыз.

Бірақ заңгер көмегі қажет болуы мүмкін, егер:

• жауапкер алиментке қарсы болса;
• табысын жасырса;
• ресми жұмыс істемесе;
• шетелде болса;
• нақты ақшалай сомада алимент керек болса;
• алимент берешегі жиналса;
• сот орындаушы әрекетсіз отырса;
• алимент мөлшерін өзгерту керек болса;
• қосымша шығындарды өндіру қажет болса;
• әке болуды анықтау мәселесі болса.

Заңгер дұрыс жолды таңдап, арызды сауатты дайындап, алименттің нақты өндірілуіне көмектеседі.

SOT ZEYINI заңгерлерінің көмегі

SOT ZEYINI заңгерлері алимент өндіру бойынша құжаттарды дайындауға және сотта мүддеңізді қорғауға көмектеседі.

Біз көмектесеміз, егер:

• алимент өндіру керек болса;
• сот бұйрығын алу қажет болса;
• талап арыз дайындау керек болса;
• алиментті нақты ақшалай сомада сұрау қажет болса;
• жауапкер ресми жұмыс істемесе;
• борышкер алимент төлемесе;
• алимент берешегін есептету керек болса;
• сот орындаушы әрекетсіз болса;
• алимент мөлшерін көбейту немесе азайту қажет болса;
• шетелдегі ата-анадан алимент өндіру керек болса.

Алимент өндіру бойынша кеңес керек пе? WhatsApp-қа жазыңыз — заңгер жағдайыңызды қарап, алиментті қандай жолмен өндірген тиімді екенін түсіндіреді.

FAQ: Қазақстанда алимент өндіру туралы жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда алимент қалай өндіріледі?

Алимент келісім арқылы, сот бұйрығы арқылы немесе сотқа талап арыз беру арқылы өндіріледі. Кейін сот актісі сот орындаушыға орындауға жіберіледі.

Алиментті ажырасусыз өндіруге бола ма?

Иә, болады. Егер ата-аналар некеде тұрса да, бір ата-ана баланы асырауға қатыспаса, екінші ата-ана алимент талап ете алады.

Бір балаға алимент қанша?

Әдетте бір балаға ата-ананың табысының 1/4 бөлігі өндірілі мүмкін.

Екі балаға алимент қанша?

Екі балаға әдетте табыстың 1/3 бөлігі өндірілі мүмкін.

Үш және одан көп балаға алимент қанша?

Үш және одан көп балаға табыстың 1/2 бөлігі өндірілі мүмкін.

Егер жауапкер жұмыс істемесе, алимент өндіріле ме?

Иә. Жұмыс істемеу алимент төлеу міндетінен босатпайды. Берешек жиналуы мүмкін, ал сот орындаушы мүлік пен шоттарды тексереді.

Алиментті нақты ақшалай сомада сұрауға бола ма?

Иә. Егер жауапкердің табысы тұрақсыз, жасырын немесе ресми емес болса, нақты ақшалай сомада алимент сұрауға болады.

Алиментке мемлекеттік баж төлене ме?

Алимент өндіру туралы талаптар бойынша талап қоюшы әдетте мемлекеттік баж төлеуден босатылады.

Сот бұйрығы мен талап арыздың айырмашылығы қандай?

Сот бұйрығы даусыз және қарапайым жағдайларға ыңғайлы. Ал талап арыз дау бар кезде, нақты ақшалай сома сұралғанда немесе қосымша мәселелер болғанда беріледі.

Алиментті өткен уақыт үшін өндіруге бола ма?

Кей жағдайда болады, бірақ талап қоюшы бұрын алимент алуға әрекет жасағанын және борышкер төлеуден жалтарғанын дәлелдеуі керек.

Алимент төленбесе не істеу керек?

Сот орындаушыға өтініш беріп, берешекті есептеу, шоттарды тексеру, мүлікке тыйым салу және басқа мәжбүрлеу шараларын сұрау керек.

Алимент бойынша берешекті кім есептейді?

Берешекті сот орындаушы есептейді және тиісті қаулы шығарады.

Борышкердің шетелде болуы алименттен босата ма?

Жоқ. Бірақ шетелде жүрген адамнан алиментті нақты өндіріп алу күрделірек болуы мүмкін.

Әке балаға ақша беріп жүрсе, бәрібір алимент сұрауға бола ма?

Егер төлемдер тұрақты емес, жеткіліксіз немесе құжатпен расталмаса, алиментті ресми түрде өндіру тиімді болуы мүмкін.

Қолма-қол берілген алимент есептеле ме?

Егер төлем расталса, есептелуі мүмкін. Сондықтан қолма-қол төлем жасағанда міндетті түрде қолхат немесе банк аударымы болғаны дұрыс.

Алиментті анадан өндіруге бола ма?

Иә. Егер бала әкесімен тұрса, әке анадан алимент талап ете алады.

Алимент мөлшерін көбейтуге бола ма?

Иә, егер баланың шығындары артса немесе басқа мән-жайлар өзгерсе, алимент мөлшерін өзгерту туралы сотқа жүгінуге болады.

Алимент мөлшерін азайтуға бола ма?

Иә, егер борышкердің материалдық немесе отбасылық жағдайы өзгерсе, соттан алимент мөлшерін азайтуды сұрауға болады.

Қосымша шығындарды бөлек өндіруге бола ма?

Иә, емделу, дәрі-дәрмек, оңалту немесе ерекше қажеттіліктер бойынша қосымша шығындарды өндіруге болады, бірақ олар дәлелденуі керек.

Заңгерсіз алимент өндіруге бола ма?

Қарапайым жағдайда болады. Бірақ жауапкер табысын жасырса, жұмыс істемесе, шетелде болса немесе берешек жиналса, заңгер көмегі өте пайдалы.