Құрылыс компаниясы алдаса, қайда шағымдану керек?

Құрылыс компаниясы алдаса не істеу керек?

Қазақстанда құрылыс компаниясына қатысты даулар жиі кездеседі: пәтерді уақытында тапсырмайды, құрылысты тоқтатып қояды, сапасыз үй береді, келісімшарттағы талаптарды орындамайды немесе клиенттен ақша алып, кейін жауап бермей кетеді. Мұндай жағдайда ең бастысы — эмоциямен емес, дәлелмен әрекет ету. Құрылыс компаниясы — “ертең береміз” деп соза беретін болса, бұл жерде жай күтудің өзі шығын. Уақыт — ақша, ал құрылыста уақыт кейде бетоннан да қатты нәрсе.

Егер құрылыс компаниясы өз міндеттемесін орындамаса, алдымен келісімшартты, төлем түбіртектерін, WhatsApp хаттарын, жарнама материалдарын, төлем кестесін және компанияның уәделерін жинау қажет. Содан кейін жағдайға қарай бірнеше органға шағымдануға болады.

1. Құрылыс компаниясының өзіне жазбаша претензия жіберу

Ең бірінші қадам — құрылыс компаниясына жазбаша претензия беру. Претензияда:

компания қандай міндеттемені орындамағанын;

сіз қанша ақша төлегеніңізді;

пәтерді немесе объектіні қашан тапсыруы керек болғанын;

қандай бұзушылық бар екенін;

ақшаны қайтаруды, кемшілікті жоюды немесе шартты орындауды талап ететініңізді көрсету керек.

Бұл құжат кейін сотқа жүгінген кезде маңызды дәлел болады. Ауызша сөйлесу — эмоция, жазбаша претензия — дәлел.

2. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментіне шағымдану

Егер азамат құрылыс компаниясынан қызмет немесе жылжымайтын мүлік сатып алушы ретінде зардап шексе, Сауда және интеграция министрлігінің Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне немесе оның аумақтық департаментіне шағымдануға болады. eGov мәліметі бойынша, тұтынушылар өз құқықтарын қорғау мәселелері бойынша осы комитетке жүгіне алады.

Бұл органға шағымды eOtinish арқылы немесе тікелей аумақтық департаментке беруге болады. Шағымда келісімшарт, төлем құжаттары, хат алмасулар және құрылыс компаниясының уәдесін растайтын барлық материалдар тіркелуі тиіс.

3. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасына шағымдану

Егер мәселе құрылыс сапасына, рұқсат құжаттарына, техникалық талаптардың бұзылуына, заңсыз құрылысқа немесе объектінің талапқа сай салынбауына қатысты болса, қала немесе облыс әкімдігі жанындағы Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасына шағымдану керек.

Қазақстан заңнамасында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мемлекеттік қадағалауды мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау және қадағалау органдары жүзеге асыратыны көрсетілген.

Бұл орган құрылыс сапасы, жобадан ауытқу, рұқсатсыз құрылыс, құрылыс нормаларын бұзу сияқты мәселелерді қарай алады. Егер үй сапасыз салынса, қабырға жарылса, инженерлік жүйелер дұрыс жұмыс істемесе немесе объект құжатсыз салынып жатса — дәл осы бағытқа шағым беріледі.

4. Әкімдікке шағымдану

Егер құрылыс нысаны белгілі бір қалада немесе ауданда орналасса, сол жердің әкімдігіне де шағымдануға болады. Әкімдік арқылы жер, құрылысқа рұқсат, объектінің заңдылығы, құрылыс барысы, пайдалануға беру мәселелері тексерілуі мүмкін.

Әкімдікке шағым әсіресе мына жағдайларда тиімді:

құрылыс ұзақ уақыт тоқтап тұрса;

компания үйді пайдалануға бере алмай жүрсе;

құрылысқа рұқсат құжаттары күмәнді болса;

нысан тұрғындарға қауіп төндірсе;

үлескерлер көп болып зардап шексе.

5. Полицияға арыз беру

Егер құрылыс компаниясы ақша алып, бастапқыдан-ақ үй салу ниеті болмағандай әрекет етсе, жалған ақпарат берсе, жалған құжат көрсетсе немесе адамдардан ақша жинап жоғалып кетсе, бұл азаматтық дау ғана емес, алаяқтық белгілері болуы мүмкін.

ҚР Қылмыстық кодексінің 190-бабында алаяқтық — алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы бөтен мүлікті жымқыру немесе бөтен мүлікке құқықты иемдену ретінде көрсетілген.

Полицияға арыз берген кезде “ақшамды қайтармай жатыр” деп қана жазбай, компанияның қандай нақты алдау әрекеттері болғанын көрсету керек. Мысалы: жалған уәде, жоқ объектіні сату, бір пәтерді бірнеше адамға сату, лицензия немесе рұқсат бар деп өтірік айту, төлем алғаннан кейін байланысқа шықпау.

6. Прокуратураға шағымдану

Прокуратураға көбіне полиция немесе басқа мемлекеттік орган әрекетсіздік танытқан кезде жүгінеді. Мысалы, полиция арызды қабылдамаса, “азаматтық дау” деп қысқа жауап берсе, тексеріс жүргізбесе немесе құрылыс компаниясына қатысты көп адамнан шағым түссе, прокуратураға шағым жазуға болады.

Прокуратураға шағымда:

қай органға бұрын жүгінгеніңізді;

қандай жауап алғаныңызды;

қандай заң бұзушылық бар екенін;

қандай тексеру жүргізуді сұрайтыныңызды көрсету қажет.

7. Сотқа талап арыз беру

Егер құрылыс компаниясы ақшаны қайтармаса, пәтерді бермесе, шартты бұзса немесе сапасыз объект тапсырса, ең нақты құқықтық жол — сотқа талап арыз беру.

Сот арқылы:

төленген ақшаны қайтаруды;

келісімшартты бұзуды;

тұрақсыздық айыбын өндіруді;

залалды өтеуді;

пәтерді немесе объектіні тапсыруды міндеттеуді;

сапасыз жұмысты жоюды;

моральдық зиян өндіруді талап етуге болады.

Егер даудың сомасы үлкен болса, сотқа дейін құрылыс компаниясының мүлкіне немесе есепшоттарына тыйым салу туралы өтінішхат та қарастыру керек. Бұл ақша “ұшып кетпесін” деген сақтық шарасы.

Қандай құжаттар керек?

Шағым немесе сотқа талап арыз дайындау үшін мына құжаттарды жинаған дұрыс:

жасалған келісімшарт;

қосымша келісімдер;

төлем түбіртектері;

Kaspi, банк аударымдары;

WhatsApp, Telegram хаттары;

компанияның жарнамалары;

пәтер немесе объект туралы буклет, сайттағы ақпарат;

фото, видео дәлелдер;

компанияға жіберілген претензия;

мемлекеттік органдардың жауаптары.

Құрылыс компаниясына қарсы шағымды қалай дұрыс жазу керек?

Шағым қысқа, нақты және дәлелмен жазылуы керек. “Мені алдап кетті” деп жалпы айту жеткіліксіз. Дұрысы:

кіммен шарт жасалды;

қанша ақша төленді;

компания не уәде берді;

қандай мерзім бұзылды;

қандай дәлелдер бар;

қандай талап қойылып отыр.

Мысалы: “Құрылыс компаниясы 2025 жылғы 10 мамырдағы шарт бойынша пәтерді 2025 жылғы желтоқсанда тапсыруға міндеттелген. Алайда бүгінгі күнге дейін объект тапсырылмады, құрылыс жұмыстары тоқтап тұр, компания нақты жауап бермейді. Осыған байланысты тексеру жүргізуді және менің құқықтарымды қорғауды сұраймын.”

Қорытынды

Құрылыс компаниясы алдаса, бір ғана органға шағым жазып отыру жеткіліксіз болуы мүмкін. Егер мәселе сапаға қатысты болса — сәулет-құрылыс бақылауына, тұтынушы құқығы бұзылса — тұтынушылар құқығын қорғау департаментіне, алаяқтық белгілері болса — полицияға, ал ақша өндіру немесе шартты бұзу керек болса — сотқа жүгіну қажет.

Ең бастысы — дәлел жинау және уақыт созбау. Құрылыс компаниялары кейде “келесі айда шешеміз” деп айтады, бірақ заңда “келесі айда” деген сиқырлы бап жоқ.

FAQ

Құрылыс компаниясы пәтерді уақытында тапсырмаса не істеу керек?

Алдымен жазбаша претензия жіберу керек. Егер жауап болмаса немесе міндеттеме орындалмаса, тұтынушылар құқығын қорғау органына, әкімдікке және сотқа жүгінуге болады.

Құрылыс компаниясы ақша қайтармаса қайда шағымданамын?

Компанияға претензия жіберіп, кейін сотқа талап арыз беруге болады. Егер ақша алдау арқылы алынған болса, полицияға алаяқтық фактісі бойынша арыз беріледі.

Сапасыз салынған үй бойынша қайда шағымдану керек?

Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасына шағымдану қажет. Бұл орган құрылыс нормалары мен сапа талаптарының сақталуын тексере алады.

Құрылыс компаниясының әрекеті алаяқтық болып санала ма?

Егер компания алдау, жалған уәде, жалған құжат немесе сенімді теріс пайдалану арқылы ақша алған болса, бұл алаяқтық белгілеріне жатуы мүмкін. Мұндай жағдайда полицияға арыз беріледі.

Сот арқылы құрылыс компаниясынан ақша өндіруге бола ма?

Иә, сот арқылы төленген ақшаны, тұрақсыздық айыбын, залалды және басқа да шығындарды өндіруге болады. Шарт пен төлем құжаттары негізгі дәлел болады.