Мүлік бөлу туралы талап арыз қашан беріледі?

Мүлік бөлу туралы талап арызды бірнеше жағдайда беруге болады:

• ажырасу ісімен бірге;
• ажырасқаннан кейін бөлек;
• неке әлі бұзылмаса да;
• бір жұбай мүлікті сатып жіберуі мүмкін болса;
• ортақ мүлік жасырылып жатса;
• үй, көлік, бизнес, ақша немесе басқа мүлік бойынша дау болса;
• тараптар өзара келісе алмаса.

Яғни мүлік бөлу тек ажырасу туралы шешім шыққаннан кейін ғана жасалады деген түсінік дұрыс емес. Кей жағдайда мүлікті алдын ала қорғау үшін тез әрекет ету керек.

Қандай мүлік талап арызға енгізіледі?

Талап арызға ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі ретінде танылуы мүмкін мүліктер енгізіледі.

Мысалы:

• пәтер;
• жер үй;
• жер учаскесі;
• автокөлік;
• ипотекадағы үй;
• автонесиедегі көлік;
• банк шотындағы ақша;
• депозит;
• бизнес активтері;
• ИП немесе ТОО арқылы алынған мүлік;
• жиһаз;
• тұрмыстық техника;
• зергерлік бұйымдар;
• құрылыс материалдары;
• сатылып кеткен мүліктің құны;
• неке кезінде алынған басқа да активтер.

Ең маңыздысы — әр мүлік бойынша нақты мәлімет көрсету: атауы, мекенжайы, тіркеу нөмірі, құны, кімнің атына рәсімделгені және неге ортақ мүлік болып саналатыны.

Талап арыздың құрылымы қандай болуы керек?

Мүлік бөлу туралы талап арыз әдетте мына құрылыммен жазылады:

1. Соттың атауы.
2. Талап қоюшының мәліметтері.
3. Жауапкердің мәліметтері.
4. Үшінші тұлғалар, егер бар болса.
5. Талап қою бағасы.
6. Мемлекеттік баж туралы мәлімет.
7. Құжаттың атауы.
8. Істің мән-жайы.
9. Мүліктің тізімі.
10. Құқықтық негіздеме.
11. Дәлелдер.
12. Просительная часть, яғни соттан сұралатын талаптар.
13. Қосымшалар тізімі.
14. Күні және қолы.

Құрылым қаншалықты нақты болса, сотқа да, тараптарға да талаптың мәнін түсіну жеңіл болады.

Талап арыздың басында не жазылады?

Талап арыздың жоғарғы бөлігінде сот, тараптар және байланыс мәліметтері көрсетіледі.

Мысалы:

Кімге:
Алматы қаласының ______ аудандық сотына

Талап қоюшы:
Аты-жөні, ЖСН, мекенжайы, телефон нөмірі

Жауапкер:
Аты-жөні, ЖСН белгілі болса, мекенжайы, телефон нөмірі

Үшінші тұлға:
Банк, нотариус, тіркеуші орган, ЧСИ немесе басқа ұйым, егер олардың құқықтары іске әсер етсе

Талап қою бағасы:
Мүліктің даулы үлесінің құны

Мемлекеттік баж:
Төленген сома немесе төлеуден босату туралы негіз

Егер ипотекадағы үй, автонесиедегі көлік немесе банктегі кепілде тұрған мүлік бөлінсе, банк үшінші тұлға ретінде көрсетілуі мүмкін.

Істің мән-жайын қалай жазу керек?

Істің мән-жайы қысқа, нақты және хронологиялық тәртіппен жазылуы керек.

Мысалы:

• тараптар қашан некеге тұрды;
• қашан ажырасты немесе ажырасу ісі жүріп жатыр ма;
• неке кезінде қандай мүлік алынды;
• мүлік кімнің атына рәсімделді;
• мүлік қандай ақшаға сатып алынды;
• тараптар мүлікті қалай пайдаланды;
• неге дау туындады;
• жауапкер мүлікті бөлуден бас тарта ма;
• мүлікті сатып жіберу немесе жасыру қаупі бар ма.

Мұнда артық эмоция жазудың қажеті жоқ. “Жауапкер өте жаман адам” дегеннің орнына “Жауапкер мүлікті өз еркімен бөлуден бас тартты” деп нақты жазған дұрыс.

Мүлік тізімін қалай көрсету керек?

Талап арызда мүлік тізімі нақты болуы керек. Әр мүлік бойынша жеке-жеке көрсету тиімді.

Мысалы:

1. Пәтер
Мекенжайы: Алматы қаласы, ________
Кімнің атына тіркелген: жауапкердің атына
Сатып алынған күні: ________
Нарықтық құны: ________ теңге
Даулы үлес: 1/2
Талап: ортақ мүлік деп тану және үлесті анықтау

2. Автокөлік
Маркасы: Toyota Camry
Жылы: 2020
Мемлекеттік нөмірі: ________
Кімнің атына тіркелген: жауапкердің атына
Құны: ________ теңге
Талап: жарты құнын өндіру немесе үлесті анықтау

3. Сатылып кеткен көлік
Маркасы: ________
Сатылған күні: ________
Нарықтық құны: ________ теңге
Талап: сатылған көліктің 1/2 құнын өндіру

Осылай жазылса, сот нақты не сұралғанын бірден түсінеді.

Талап қою бағасы қалай есептеледі?

Талап қою бағасы — талап қойылып отырған мүліктік талаптың ақшалай құны.

Егер талапкер мүліктің 1/2 үлесін сұраса, талап қою бағасы көбіне сол үлестің құнымен есептеледі.

Мысалы:

Пәтердің нарықтық құны — 40 000 000 теңге.
Талап етілетін үлес — 1/2.
Талап қою бағасы — 20 000 000 теңге.

Егер көлік бойынша жарты құн сұралса:

Көлік құны — 8 000 000 теңге.
Талап етілетін сома — 4 000 000 теңге.

Егер бірнеше мүлік болса, әрқайсысының құны қосылып, жалпы талап қою бағасы есептеледі.

Мүліктің құнын қалай дәлелдеуге болады?

Мүлік құнын дәлелдеу үшін мына құжаттар қолданылады:

• бағалау есебі;
• сатып алу-сату шарты;
• нарықтағы ұқсас мүлік бағалары;
• банк анықтамалары;
• автокөлік бойынша бағалау;
• жылжымайтын мүлік бойынша бағалаушы қорытындысы;
• сот сараптамасы;
• чектер мен төлем құжаттары.

Егер тараптар құн бойынша келіспесе, соттан бағалау немесе сараптама тағайындауды сұрауға болады.

Құқықтық негіздемеде не жазылады?

Құқықтық негіздемеде мүліктің неге ортақ мүлік екені түсіндіріледі.

Мысалы:

• мүлік неке кезінде алынған;
• мүлік отбасының ортақ табысына сатып алынған;
• мүлік кімнің атына тіркелгеніне қарамастан, ол ортақ мүлік болып табылады;
• тараптар арасында неке шарты жоқ;
• мүлік ерлі-зайыптылардың ортақ қажеттілігі үшін пайдаланылған;
• жауапкер мүлікті өз еркімен бөлуден бас тартқан.

Құқықтық негіздеме тым ұзақ болмауы керек. Ең бастысы — мүлік неке кезінде алынғанын және оны бөлуге құқық бар екенін көрсету.

Соттан нақты не сұрауға болады?

Просительная часть ең маңызды бөлімдердің бірі. Мұнда соттан нақты не сұралатыны жазылады.

Жағдайға қарай мынадай талаптар қоюға болады:

• мүлікті ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі деп тану;
• талапкердің 1/2 үлесін анықтау;
• жауапкердің 1/2 үлесін анықтау;
• пәтерді талапкерге қалдырып, жауапкерге өтемақы төлеу;
• көлікті жауапкерге қалдырып, талапкерге жарты құнын өндіру;
• сатылған көліктің жарты құнын өндіру;
• ипотека қалдығын ескеру;
• автонесие қалдығын ескеру;
• банктен қарыз қалдығы туралы мәлімет сұрату;
• мүлікке тыйым салу;
• тіркеу әрекеттеріне шектеу қою;
• бағалау немесе сот сараптамасын тағайындау;
• сот шығындарын жауапкерден өндіру.

Талап неғұрлым нақты болса, сот шешімі де соғұрлым орындалуға ыңғайлы болады.

Талап арызға қандай құжаттар қоса беріледі?

Әдетте мына құжаттар қажет болады:

• талап арыз көшірмесі;
• жеке куәлік көшірмесі;
• неке қию туралы куәлік;
• ажырасу туралы куәлік немесе сот шешімі;
• балалардың туу туралы куәліктері, егер балалардың мүддесі көрсетілсе;
• мүлікке құқық белгілейтін құжаттар;
• сатып алу-сату шарттары;
• жылжымайтын мүлік тіркеу құжаттары;
• автокөлік құжаттары;
• ипотека немесе кредит шарттары;
• банк қарызының қалдығы туралы анықтама;
• төлем түбіртектері;
• банк үзінділері;
• бағалау есебі;
• мүліктің сатылғанын растайтын құжаттар;
• мемлекеттік баж төленгенін растайтын түбіртек;
• жауапкерге талап арыз жолданғанын растайтын құжат;
• өкіл болса, сенімхат немесе ордер.

Әр іс бойынша құжаттар тізімі өзгеруі мүмкін. Бірақ негізгі қағида біреу: талапта жазылған әр факт құжатпен расталуы керек.

Мүлік сатылып кетпеуі үшін не істеу керек?

Егер жауапкер мүлікті сатып, сыйға беріп немесе басқа адамның атына рәсімдеп жіберуі мүмкін болса, талап арызбен бірге қамтамасыз ету шаралары туралы өтінішхат беру керек.

Соттан мыналарды сұрауға болады:

• пәтерді сатуға тыйым салу;
• көлікті сатуға тыйым салу;
• тіркеу әрекеттеріне шектеу қою;
• мүлікке арест қою;
• талап сомасы көлемінде шоттарға немесе мүлікке тыйым салу;
• уәкілетті органға сот ұйғарымын жолдау.

Бұл өте маңызды. Себебі мүлік сатылып кеткеннен кейін дауды шешу қиындайды. Соттағы “машина кеше сатылып кетті” деген сценарий — заңгерлік хоррордың классикасы.

Егер мүлік жауапкердің атына ғана тіркелсе ше?

Бұл талап қоюға кедергі емес. Егер мүлік неке кезінде алынған болса, оның бір адамның атына тіркелуі екінші жұбайдың құқығын автоматты түрде жоққа шығармайды.

Талап арызда мынаны көрсету керек:

• мүлік неке кезінде алынған;
• мүлік ортақ табысқа сатып алынған;
• неке шарты жоқ;
• тараптар оны бірге пайдаланған;
• екінші жұбайдың үлесі бар.

Мысалы, пәтер күйеуінің атына тіркелсе де, ол неке кезінде алынса, әйелі оны ортақ мүлік деп тануды және үлесін анықтауды сұрай алады.

Егер мүлік сатылып кеткен болса не жазылады?

Егер ортақ мүлік сатылып кетсе, талап арызда оның сатылғанын және талапкердің келісімі болмағанын көрсету керек.

Мұндай жағдайда талап:

• сатылған мүліктің жарты құнын өндіру;
• мүліктің нарықтық құнын анықтау;
• мәміленің мән-жайын тексеру;
• сатылған ақшаның қайда кеткенін анықтау;
• банк аударымдарын сұрату түрінде қойылуы мүмкін.

Егер көлік немесе пәтер арзан бағаға сатылса, соттан нақты нарықтық құнды анықтау үшін бағалау немесе сараптама сұрауға болады.

Ипотекадағы үй бойынша талап арыз қалай жазылады?

Ипотекадағы үй бойынша талап арызда міндетті түрде:

• үйдің нарықтық құны;
• ипотека шарты;
• қалған қарыз сомасы;
• кім қарыз алушы немесе қосалқы қарыз алушы екені;
• төлемдерді кім жасағаны;
• үй кімде қалуы керек екені;
• екінші тарапқа өтемақы қалай есептелетіні көрсетілуі керек.

Мысалы, үйдің құны 40 000 000 теңге, ипотека қалдығы 20 000 000 теңге болса, сот таза құнды ескеріп бөлуі мүмкін.

Банк мүддесіне әсер ететін мәселе болса, банкті іске үшінші тұлға ретінде қатыстыру қажет болуы мүмкін.

Автокөлік бойынша талап арыз қалай жазылады?

Көлік бойынша талап арызда:

• көліктің маркасы;
• жылы;
• мемлекеттік нөмірі;
• тіркеу иесі;
• сатып алынған күні;
• нарықтық құны;
• несие бар-жоғы;
• көлік кімде жүргені;
• сатылып кеткен болса, қашан және қаншаға сатылғаны көрсетіледі.

Талап ретінде көлікті ортақ мүлік деп тану, үлесті анықтау, жарты құнын өндіру немесе көлікті сатуға тыйым салу сұралуы мүмкін.

Бизнес немесе ИП бойынша талап қалай жазылады?

Егер дау бизнеске қатысты болса, талап арызда “ИП-ні бөліп беріңіз” деп жазу жеткіліксіз. Нақты бизнес активтерін көрсету керек.

Мысалы:

• жабдықтар;
• тауар қалдығы;
• кассадағы ақша;
• банк шотындағы қаражат;
• көлік;
• ТОО үлесі;
• клиент базасы;
• сайт немесе Instagram парақша;
• бизнеске салынған ортақ қаражат;
• бизнес табысы.

Соттан бизнес активтерінің құнын анықтауды, үлесті немесе ақшалай өтемақыны өндіруді сұрауға болады.

Қай сотқа беріледі?

Әдетте талап арыз жауапкердің тұрғылықты жері бойынша сотқа беріледі. Егер талап жылжымайтын мүлікке қатысты болса, мүлік орналасқан жер бойынша соттылық мәселесі туындауы мүмкін.

Сондықтан үй, пәтер, жер учаскесі сияқты мүлік бойынша талап берер алдында соттылықты дұрыс анықтау маңызды. Қате сотқа берілсе, талап арыз қайтарылуы немесе басқа сотқа жолдануы мүмкін.

Мемлекеттік баж қалай төленеді?

Мүлік бөлу туралы талап көбіне мүліктік сипаттағы талап болып саналады. Сондықтан мемлекеттік баж талап қою бағасына байланысты есептеледі.

Талап қою бағасы дұрыс көрсетілмесе немесе мемлекеттік баж дұрыс төленбесе, сот талап арызды қозғалыссыз қалдыруы мүмкін.

Егер талапкердің материалдық жағдайы ауыр болса, соттан мемлекеттік бажды кейінге қалдыру, бөліп төлеу немесе азайту туралы өтініш беруге болады. Бірақ бұл да дәлелмен негізделуі керек.

Талап арызда қандай қателіктер жиі болады?

Ең жиі кездесетін қателіктер:

• мүлік тізімі нақты көрсетілмейді;
• мүліктің құны жазылмайды;
• талап қою бағасы есептелмейді;
• мемлекеттік баж дұрыс төленбейді;
• мүліктің неке кезінде алынғаны дәлелденбейді;
• жауапкердің атына тіркелген құжаттар қоса берілмейді;
• “бәрін бөліп беріңіз” деп жалпылама жазылады;
• сатылып кеткен мүлік бойынша нарықтық құн сұралмайды;
• мүлікке тыйым салу туралы өтініш берілмейді;
• банк немесе үшінші тұлғалар көрсетілмейді;
• просительная часть нақты емес жазылады.

Сотқа талап арыз бергенде ең бастысы — нақты мүлік, нақты баға, нақты үлес, нақты талап.

Талап арыздың қысқа үлгісі

Төмендегі үлгі жалпы бағыт ретінде берілген. Нақты іске қарай өзгерту қажет.

Кімге:
________ аудандық сотына

Талап қоюшы:
Аты-жөні, ЖСН, мекенжайы, телефон

Жауапкер:
Аты-жөні, ЖСН, мекенжайы, телефон

Талап қою бағасы: ________ теңге

ТАЛАП АРЫЗ

ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу туралы

Мен, ________, жауапкер __-мен «» ________ жылы некеге тұрдым. Неке «» ________ жылы бұзылды / қазіргі уақытта ажырасу туралы іс қаралуда.

Неке кезінде тараптар төмендегі мүлікті сатып алды:

1. ________ мекенжайындағы пәтер, жауапкердің атына тіркелген, нарықтық құны ________ теңге.
2. ________ маркалы автокөлік, мемлекеттік нөмірі ________, нарықтық құны ________ теңге.
3. Басқа мүлік: ________.

Аталған мүлік неке кезінде ортақ табыс есебінен алынған. Тараптар арасында неке шарты жасалмаған. Жауапкер мүлікті өз еркімен бөлуден бас тартып отыр / мүлікті сатып жіберу қаупі бар / мүлік бойынша дау туындады.

Осыған байланысты соттан ортақ мүлікті бөліп, менің үлесімді анықтауды сұраймын.

Соттан сұраймын:

1. ________ мекенжайындағы пәтерді ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі деп тануды.
2. Талап қоюшының аталған мүліктегі 1/2 үлесін анықтауды.
3. Жауапкердің аталған мүліктегі 1/2 үлесін анықтауды.
4. ________ автокөліктің 1/2 құны ретінде жауапкерден ________ теңге өндіруді.
5. Сот шығындарын жауапкерден өндіруді.
6. Қажет болған жағдайда мүлікке тыйым салу және тіркеу әрекеттеріне шектеу қою туралы мәселені қарауды.

Қосымшалар:

1. Талап арыз көшірмесі;
2. Жеке куәлік көшірмесі;
3. Неке қию туралы куәлік;
4. Ажырасу туралы куәлік немесе сот шешімі;
5. Мүлікке қатысты құжаттар;
6. Бағалау есебі;
7. Төлем құжаттары;
8. Мемлекеттік баж түбіртегі;
9. Басқа дәлелдер.

Күні: «_» ________ 20 жыл
Қолы: __________

Қорытынды

Мүлік бөлу туралы талап арыз дұрыс жазылуы үшін үш нәрсе нақты болуы керек: қандай мүлік бөлінеді, оның құны қанша және соттан нақты не сұралады.

Егер мүлік сатылып кету қаупі болса, талап арызбен бірге бірден қамтамасыз ету шаралары туралы өтінішхат берген дұрыс. Ал егер мүліктің құны белгісіз болса, бағалау жасату немесе сот сараптамасын сұрау қажет.

Жақсы талап арыз — эмоция емес, дәлел мен есеп. “Бәрін бөліп беріңіз” деген әлсіз. “Мына пәтер, мына көлік, мына құн, мына үлес, мына дәлел” десеңіз — сотқа да түсінікті, позиция да мықты.

FAQ — жиі қойылатын сұрақтар

1. Мүлік бөлу туралы талап арызды қашан беруге болады?

Талап арызды неке кезінде де, ажырасу ісімен бірге де, ажырасқаннан кейін де беруге болады.

2. Мүлік бөлу туралы талап арыз қай сотқа беріледі?

Әдетте жауапкердің тұрғылықты жері бойынша беріледі. Бірақ жылжымайтын мүлікке қатысты істерде мүліктің орналасқан жері бойынша соттылық мәселесі болуы мүмкін.

3. Талап арызда қандай мүлікті көрсету керек?

Пәтер, үй, жер, көлік, ақша, бизнес активтері, техника, жиһаз, ипотекадағы мүлік және басқа ортақ мүлік көрсетіледі.

4. Мүлік құнын көрсету міндетті ме?

Иә, мүліктік талапта мүліктің құны және талап қою бағасы көрсетілуі керек.

5. Бағалау есебі қажет пе?

Көбіне қажет. Әсіресе пәтер, үй, көлік немесе бизнес активтері бойынша дау болса, бағалау талапты нақтылауға көмектеседі.

6. Егер мүлік жауапкердің атына тіркелсе, талап қоюға бола ма?

Иә. Егер мүлік неке кезінде алынған болса, оның бір адамның атына тіркелуі екінші жұбайдың құқығын жоққа шығармайды.

7. Егер көлік сатылып кетсе, не істеу керек?

Сатылған көліктің нарықтық құнын анықтап, өз үлесіңізді ақшалай өндіруді сұрауға болады.

8. Мүлік сатылып кетпеуі үшін не істеу керек?

Сотқа мүлікке тыйым салу немесе тіркеу әрекеттеріне шектеу қою туралы өтінішхат беру керек.

9. Ипотекадағы үйді талап арызға енгізуге бола ма?

Иә, болады. Бірақ ипотека қалдығы, банк мүддесі және қарыз алушылардың мәртебесі ескерілуі керек.

10. Банк іске қатысуы керек пе?

Егер ипотека, кепіл немесе несие шарты банк құқығына әсер етсе, банкті үшінші тұлға ретінде қатыстыру қажет болуы мүмкін.

11. Мемлекеттік баж қалай есептеледі?

Мемлекеттік баж талап қою бағасына байланысты есептеледі. Талап қою бағасы — даулы үлестің немесе өндірілетін соманың құны.

12. Қандай құжаттар қоса беріледі?

Неке және ажырасу құжаттары, мүлік құжаттары, бағалау есебі, төлем құжаттары, банк анықтамалары, мемлекеттік баж түбіртегі және басқа дәлелдер қоса беріледі.

13. Балалар мүлік бөлуге әсер ете ме?

Балалар автоматты түрде үлес алмайды, бірақ сот кәмелетке толмаған балалардың мүддесін ескеруі мүмкін.

14. Талап арызда 70/30 үлес сұрауға бола ма?

Иә, бірақ неге дәл осындай үлес сұралатынын дәлелдеу керек. Әдетте үлестер тең деп танылады.

15. Талап арызды өзім жаза аламын ба?

Иә, жаза аласыз. Бірақ мүлік қымбат болса, ипотека, бизнес, сатылған көлік немесе бірнеше объект болса, талапты заңгермен дайындаған дұрыс.