Алимент бойынша медиативтік келісім жасауға бола ма?

Алимент бойынша медиативтік келісім жасауға бола ма? Иә, Қазақстанда алимент бойынша медиативтік келісім жасауға болады. Бұл ата-аналардың сотта ұзақ дауласпай, баланы асырау тәртібі, алимент мөлшері, төлеу мерзімі және қосымша шығындарды өзара келісім арқылы шешуіне мүмкіндік береді.

Бірақ маңызды шарт бар: медиативтік келісім баланың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзбауы керек. Алимент — ата-ананың жеке келісімі ғана емес, ең алдымен баланың құқығы. Сондықтан келісімде көрсетілген алимент мөлшері баланың қажеттіліктерін қамтамасыз етуге жеткілікті болуы тиіс.

Медиативтік келісім деген не?

Медиативтік келісім — тараптардың медиатордың көмегімен дауды бейбіт жолмен шешу туралы жазбаша келісімі. Алимент мәселесінде мұндай келісім ата-аналардың баланы асырау бойынша өзара міндеттемелерін нақтылап береді.

Мысалы, медиативтік келісімде:

• алименттің ай сайынғы мөлшері;
• төлеу күні;
• төлеу тәсілі;
• банк шоты;
• қосымша шығындарды бөлу тәртібі;
• баланың оқу, емделу, балабақша, үйірме шығындары;
• алиментті кешіктірген жағдайда не болатыны;
• келісімді өзгерту тәртібі;
• тараптардың жауапкершілігі көрсетілуі мүмкін.

Яғни бұл жай ғана “ақша беремін” деген ауызша уәде емес, жазбаша құқықтық құжат.

Алимент бойынша медиативтік келісім қашан тиімді?

Алимент бойынша медиативтік келісім мына жағдайларда тиімді болуы мүмкін:

• ата-аналар соттасқысы келмесе;
• тараптар баланың мүддесін бірінші орынға қойғысы келсе;
• алиментті нақты сома ретінде белгілеу қажет болса;
• төлеушінің табысы тұрақсыз болса;
• алименттен бөлек қосымша шығындарды бөлу керек болса;
• ата-аналар баланың оқу, емделу, үйірме шығындарын бірге көтеруге келіскен болса;
• бұрынғы сот шешімін бейбіт тәртіппен өзгерту қажет болса;
• тараптар қарым-қатынасты ушықтырмай шешімге келгісі келсе.

Медиацияның басты артықшылығы — тараптар өздері үшін ыңғайлы және нақты шарттарды белгілей алады. Сот көбіне стандартты шешім шығарады, ал медиацияда өмірдегі нақты жағдайларды ескеруге болады.

Алимент бойынша медиативтік келісімде не жазылуы керек?

Келісім неғұрлым нақты болса, кейін дау аз болады. Алимент бойынша медиативтік келісімде мына шарттарды көрсету ұсынылады:

1. тараптардың толық деректері;
2. баланың аты-жөні, туған күні;
3. алимент төлеуші мен алимент алушының міндеттері;
4. алимент мөлшері;
5. төлеу мерзімі;
6. төлеу тәсілі;
7. төлем жасалатын банк шоты;
8. қосымша шығындарды төлеу тәртібі;
9. оқу, балабақша, емделу, дәрі-дәрмек, үйірме шығындарын бөлу;
10. төлемді кешіктіру салдары;
11. келісімді өзгерту тәртібі;
12. келісімді орындамаған жағдайда не істелетіні;
13. тараптардың қолдары;
14. медиатордың қатысуы туралы мәліметтер.

Мысалы, келісімде: “Әкесі әр айдың 10-күніне дейін балаға 100 000 теңге алимент төлейді, ал баланың емделу және оқу шығындары тараптар арасында 50/50 мөлшерінде бөлінеді” деп нақты жазуға болады.

Алимент мөлшері заңдағы мөлшерден төмен бола ала ма?

Әдетте алимент мөлшері баланың заң бойынша алуға құқылы мөлшерінен төмен болмауы керек. Егер келісімде көрсетілген сома баланың мүддесіне қайшы келсе немесе заң бойынша сот арқылы өндірілетін мөлшерден төмен болса, кейін мұндай келісімге қатысты дау туындауы мүмкін.

Сондықтан медиативтік келісім жасағанда “аз төлей салайық, болды” деген тәсіл қауіпті. Келісім баланың нақты қажеттіліктерін ескеріп жасалуы керек.

Егер бір бала болса, сот тәртібімен алимент әдетте табыстың 1/4 бөлігі ретінде, екі балаға 1/3, үш және одан көп балаға 1/2 бөлігі ретінде өндірілетінін ескеру қажет.

Медиативтік келісім нотариаттық келісімнен несімен ерекшеленеді?

Нотариаттық келісім — алимент төлеу туралы тараптардың нотариус арқылы рәсімдейтін келісімі. Ол алименттің мөлшерін, төлеу тәртібін және шарттарын бекітеді.

Медиативтік келісім — дауды медиатордың қатысуымен реттеу нәтижесінде жасалатын келісім. Мұнда медиатор тараптарға ортақ шешім табуға көмектеседі.

Айырмашылығы:

• нотариус құжатты заң талаптарына сай рәсімдейді;
• медиатор тараптардың дауын бейбіт жолмен шешуге көмектеседі;
• медиацияда алиментпен бірге басқа да мәселелерді кешенді шешуге болады;
• нотариаттық келісім көбіне нақты алимент төлеу міндеттемесіне бағытталады;
• медиативтік келісімде алимент, қосымша шығын, баламен қарым-қатынас, төлем кестесі сияқты бірнеше мәселе қамтылуы мүмкін.

Қай нұсқа тиімді екенін нақты жағдайға қарай таңдаған дұрыс.

Медиативтік келісімді сот бекіте ала ма?

Егер алимент туралы дау сотта қаралып жатса, тараптар медиацияға келіп, медиативтік келісімді сотқа ұсына алады. Егер келісім заңға және баланың мүддесіне қайшы келмесе, сот оны бекіту мәселесін қарайды.

Сот бекіткен медиативтік келісімнің салдары күштірек болады. Себебі ол сот процесі шеңберінде рәсімделеді және орындалмаған жағдайда мәжбүрлі орындау мәселесін қою жеңілірек болады.

Егер медиативтік келісім соттан тыс жасалса, оны орындау да маңызды. Тараптардың бірі келісімді орындамаса, екінші тарап сотқа жүгінуге мәжбүр болуы мүмкін.

Алимент бойынша медиативтік келісім сот шешімін алмастыра ала ма?

Жағдайға байланысты. Егер тараптар сотқа дейін келісім жасап, оны дұрыс рәсімдесе, алимент мәселесін сотқа жеткізбей шешуге болады. Бірақ егер бір тарап келісімді орындамаса, алимент алушы сотқа жүгініп, алиментті мәжбүрлі түрде өндіріп алуды сұрай алады.

Егер сотта іс жүріп жатса, медиативтік келісім сотпен бекітілген жағдайда сот актісінің орнына орындалуы мүмкін.

Медиативтік келісім орындалмаса не істеу керек?

Егер алимент бойынша медиативтік келісім орындалмаса, ең алдымен келісімнің қалай рәсімделгенін қарау керек.

Егер келісім сотпен бекітілген болса, оны мәжбүрлі орындау үшін атқару парағын алу мәселесін қоюға болады. Кейін атқару құжаты сот орындаушысына беріледі.

Егер келісім соттан тыс медиатор арқылы жасалған болса, оны орындамаған тарапқа жазбаша талап жолдап, кейін сотқа жүгіну қажет болуы мүмкін.

Мұндай жағдайда:

• келісімнің түпнұсқасын сақтау;
• төлем жасалмағанын дәлелдеу;
• банк үзінді көшірмелерін жинау;
• медиативтік келісімнің шарттарын көрсету;
• сотқа немесе ЧСИ-ге жүгіну тәртібін анықтау маңызды.

Медиативтік келісім арқылы алиментті нақты сомада белгілеуге бола ма?

Иә, болады. Тараптар алиментті нақты ақша сомасында белгілеуге келісе алады. Мысалы, ай сайын 100 000 теңге, 150 000 теңге немесе тараптар келісетін басқа сома.

Бұл әсіресе төлеушінің табысы тұрақсыз болса, ресми жалақысы төмен болса немесе балаға тұрақты шығындар қажет болса тиімді.

Бірақ сома баланың қажеттіліктеріне сай және заң бойынша алуға болатын мөлшерден төмен болмауы керек.

Қосымша шығындарды медиативтік келісімге енгізуге бола ма?

Иә, қосымша шығындарды енгізуге болады. Мысалы:

• балабақша төлемі;
• мектеп шығындары;
• форма, киім-кешек;
• дәрі-дәрмек;
• емделу;
• логопед;
• психолог;
• спорт секциясы;
• шығармашылық үйірме;
• оқу курстары;
• жазғы лагерь;
• жол ақысы;
• балаға қажетті басқа шығындар.

Келісімде бұл шығындарды кім, қандай мөлшерде және қандай мерзімде төлейтіні нақты көрсетілуі керек. Мысалы, “оқу және емделу шығындары тараптар арасында 50/50 мөлшерінде бөлінеді” деп жазуға болады.

Бұрынғы алимент шешімі бар болса, медиативтік келісім жасауға бола ма?

Иә, кейбір жағдайларда жасауға болады. Бірақ бұрын сот шешімі немесе сот бұйрығы бар болса, жаңа келісім бұрынғы атқарушылық құжатқа қалай әсер ететінін дұрыс бағалау керек.

Мысалы, тараптар төлеу тәртібін нақтылауы, қарызды өтеу кестесін белгілеуі немесе қосымша шығындарды бөлу туралы келісуі мүмкін. Бірақ алимент мөлшерін ресми өзгерту қажет болса, сотқа жүгіну керек болуы мүмкін.

Сондықтан бұрын сот актісі бар кезде медиативтік келісімді заңгермен тексеріп алған дұрыс. Әйтпесе екі құжат бір-біріне қайшы келіп, кейін дау көбейіп кетуі мүмкін.

Алимент қарызы бойынша медиативтік келісім жасауға бола ма?

Иә, алимент қарызын өтеу тәртібі бойынша медиативтік келісім жасауға болады. Мысалы, борышкер қарызды бірден толық төлей алмаса, тараптар төлем кестесін келісе алады.

Келісімде:

• жалпы қарыз сомасы;
• ай сайынғы төлем мөлшері;
• төлеу мерзімі;
• ағымдағы алимент бөлек төленетіні;
• қарызды кешіктірген жағдайда не болатыны;
• төлем растайтын құжаттар көрсетілуі керек.

Бірақ алимент қарызын жай ғана кешіре салу немесе баланың мүддесіне зиян келтіретін шарт қою қауіпті. Себебі алимент — баланың құқығы.

Медиативтік келісім жасау үшін қандай құжаттар керек?

Алимент бойынша медиативтік келісім жасау үшін әдетте мына құжаттар қажет болады:

• ата-аналардың жеке куәліктері;
• баланың туу туралы куәлігі;
• неке туралы немесе некені бұзу туралы куәлік;
• алимент бойынша бұрынғы сот шешімі немесе сот бұйрығы болса, оның көшірмесі;
• алимент қарызы туралы мәліметтер;
• баланың шығындарын растайтын құжаттар;
• банк шотының деректемелері;
• тараптардың келісілген шарттары;
• қажет болса, медициналық, оқу, балабақша, үйірме құжаттары.

Құжаттар толық болса, келісім нақты әрі орындауға ыңғайлы болады.

Медиативтік келісім жасау қауіпті ме?

Дұрыс жасалса, қауіпті емес. Бірақ қате жасалған медиативтік келісім кейін үлкен проблемаға айналуы мүмкін.

Қауіпті тұстары:

• алимент мөлшері заңдағы мөлшерден төмен жазылуы;
• төлем мерзімі нақты көрсетілмеуі;
• төлем тәсілі белгіленбеуі;
• қосымша шығындар түсініксіз жазылуы;
• қарыз сомасы дұрыс есептелмеуі;
• баланың мүддесіне қайшы шарттар енгізілуі;
• бұрынғы сот шешімімен қайшылық болуы;
• мәжбүрлі орындау тәртібі ойластырылмауы.

Сондықтан медиативтік келісімді “шаблонмен” емес, нақты жағдайға бейімдеп жасау керек.

Алимент алушы неге назар аударуы керек?

Алимент алушы келісімге қол қоймас бұрын мына сұрақтарға жауап алуы керек:

• сома баланың нақты шығындарын жаба ма;
• төлем күні нақты жазылған ба;
• төлем банк арқылы жасала ма;
• қосымша шығындар кімге жүктеледі;
• қарыз болса, оны өтеу кестесі бар ма;
• келісім орындалмаса не істеледі;
• бұрынғы сот шешімімен қайшылық жоқ па;
• баланың мүддесі толық қорғалған ба.

Егер келісімде түсініксіз немесе тым төмен сома жазылса, қол қоюға асықпаған дұрыс.

Алимент төлеуші неге назар аударуы керек?

Алимент төлеуші де келісімге қол қоймас бұрын өз мүмкіндігін дұрыс есептеуі керек. Өйткені келісімге қол қойғаннан кейін оны орындау міндеті туындайды.

Төлеуші мынаны ескеруі керек:

• ай сайынғы табысы;
• тұрақты шығындары;
• басқа балалары бар-жоғы;
• қарызды өтеу мүмкіндігі;
• төлемді кешіктірсе қандай салдар болатыны;
• қосымша шығындарды көтере ала ма;
• келісім шарттары нақты әрі түсінікті ме.

Ең дұрысы — төленетін соманы нақты әрі тұрақты орындауға болатындай етіп белгілеу.

Қорытынды

Алимент бойынша медиативтік келісім жасауға болады. Бұл ата-аналарға баланың мүддесін сақтай отырып, алимент мөлшерін, төлеу тәртібін, қосымша шығындарды және қарызды өтеу кестесін бейбіт жолмен келісуге мүмкіндік береді.

Бірақ келісім баланың құқықтарын бұзбауы және заң бойынша алуға болатын алимент мөлшерінен төмен болмауы керек. Егер дау сотта қаралып жатса, медиативтік келісімді сотқа бекітуге ұсынуға болады. Егер келісім соттан тыс жасалса, оның орындалу тәртібін алдын ала дұрыс ойластыру қажет.

FAQ: Алимент бойынша медиативтік келісім туралы жиі қойылатын сұрақтар

Алимент бойынша медиативтік келісім жасауға бола ма?

Иә, болады. Ата-аналар медиатордың көмегімен алимент мөлшері, төлеу мерзімі және қосымша шығындар туралы келісім жасай алады.

Медиативтік келісім баланың құқығын шектей ала ма?

Жоқ. Келісім баланың мүддесіне қайшы келмеуі керек және алимент мөлшері заң бойынша сот арқылы өндірілетін мөлшерден төмен болмауы тиіс.

Медиативтік келісім нотариаттық келісіммен бірдей ме?

Жоқ. Нотариаттық келісімді нотариус рәсімдейді, ал медиативтік келісім медиатордың қатысуымен дауды реттеу нәтижесінде жасалады. Екеуінің құқықтық рәсімделу тәртібі әртүрлі болуы мүмкін.

Алиментті медиативтік келісіммен нақты сомада белгілеуге бола ма?

Иә. Тараптар алиментті ай сайын төленетін нақты ақша сомасында белгілеуге келісе алады.

Қосымша шығындарды келісімге енгізуге бола ма?

Иә. Баланың оқу, емделу, балабақша, үйірме, дәрі-дәрмек және басқа қажетті шығындарын келісімге енгізуге болады.

Медиативтік келісімді сот бекіте ала ма?

Егер іс сотта қаралып жатса, тараптар медиативтік келісімді сотқа ұсына алады. Сот оның заңға және баланың мүддесіне қайшы келмейтінін тексереді.

Медиативтік келісім орындалмаса не істеу керек?

Келісімнің қалай рәсімделгеніне байланысты. Егер сотпен бекітілсе, мәжбүрлі орындау мәселесін қоюға болады. Егер соттан тыс жасалса, алдымен жазбаша талап жолдап, кейін сотқа жүгіну қажет болуы мүмкін.

Бұрын сот шешімі болса, медиативтік келісім жасауға бола ма?

Иә, бірақ абай болу керек. Бұрынғы сот шешімімен қайшылық болмауы тиіс. Алимент мөлшерін ресми өзгерту қажет болса, сотқа жүгіну керек болуы мүмкін.

Алимент қарызы бойынша медиативтік келісім жасауға бола ма?

Иә. Тараптар алимент қарызын өтеу кестесін, мерзімін және төлеу тәртібін келісе алады. Бірақ баланың мүддесіне зиян келтіретін шарттар болмауы керек.

Медиативтік келісімге қол қоймас бұрын заңгерге көрсету керек пе?

Иә, дұрыс болады. Себебі алимент бойынша келісімде қате шарт болса, кейін оны орындау немесе өзгерту қиындық тудыруы мүмкін.

Медиативтік келісім алимент төлеуден босата ала ма?

Жоқ. Ата-ана баланы асырау міндетінен толық босай алмайды. Келісім тек төлеу тәртібін, мөлшерін және қосымша шығындарды реттей алады.

Медиативтік келісімде төлем банк арқылы жасалуы керек пе?

Міндетті емес, бірақ банк арқылы төлеу қауіпсіз. Себебі кейін төлем жасалғанын дәлелдеу оңай болады.