Алиментті нақты сомада өндіріп алуға бола ма?

Иә, Қазақстанда алиментті нақты, яғни тұрақты ақша сомасында өндіріп алуға болады. Бірақ бұл барлық жағдайда автоматты түрде берілмейді. Әдетте кәмелетке толмаған балаға алимент ата-ананың табысынан үлес түрінде өндіріледі: бір балаға — табыстың төрттен бірі, екі балаға — үштен бірі, үш және одан көп балаға — жартысы.

Алайда кей жағдайларда табыстан үлес ретінде алимент өндіру баланың нақты қажеттілігін толық қамтамасыз етпеуі мүмкін. Мысалы, алимент төлеушінің ресми табысы жоқ, табысы тұрақсыз, жалақысын аз көрсетеді немесе табысын жасырады. Осындай жағдайда соттан алиментті нақты ақша сомасында өндіруді сұрауға болады.

Заң тілінде бұл “тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алу” деп аталады.

Қандай жағдайда алимент нақты сомада белгіленеді?

Сот алиментті нақты сомада белгілеуі мүмкін, егер:

• алимент төлеушінің тұрақты ресми табысы болмаса;
• табысы ай сайын өзгеріп отырса;
• борышкер жеке кәсіпкер болып, кірісі тұрақсыз болса;
• жұмыс істемеймін деп көрсетіп, бірақ іс жүзінде табыс тапса;
• табысын жасыруы мүмкін деген негіздер болса;
• табысты үлеспен есептеу баланың мүддесін бұзса;
• алимент төлеуші шетелде жұмыс істесе немесе табысын дәл анықтау қиын болса;
• балаға ай сайын нақты шығындар қажет болса;
• ата-аналардың материалдық жағдайы айтарлықтай әртүрлі болса.

Мысалы, әкесі ресми түрде жұмыссыз болып көрсетіледі, бірақ көлігі, бизнесі немесе тұрақты табыс көзі бар. Егер алимент тек “ресми табысынан” есептелсе, балаға өте аз ақша түсуі мүмкін. Мұндай жағдайда нақты сомада алимент сұрау — дұрыс құқықтық жол.

Нақты сомада алимент қалай есептеледі?

Сот нақты соманы белгілеген кезде тек бір ғана көрсеткішке қарамайды. Әдетте мына жағдайлар ескеріледі:

• баланың жасы;
• баланың күнделікті қажеттілігі;
• тамақ, киім, оқу, дәрі-дәрмек, қосымша сабақ, балабақша немесе мектеп шығындары;
• ата-аналардың табысы мен мүліктік жағдайы;
• баланың бұрынғы өмір сүру деңгейі;
• алимент төлеушінің басқа балалары немесе міндеттемелері бар-жоғы;
• тараптардың отбасылық және материалдық жағдайы.

Сондықтан талап арызда “маған 100 000 теңге керек” деп жай ғана жазу жеткіліксіз. Сотқа бұл соманың не үшін қажет екенін дәлелдеу керек. Яғни баланың ай сайынғы шығындарын нақты көрсету қажет.

Қандай дәлелдер керек?

Нақты сомада алимент өндіріп алу үшін құжаттар мен дәлелдер маңызды. Сотқа мынадай құжаттарды ұсынған дұрыс:

• баланың туу туралы куәлігі;
• неке немесе некені бұзу туралы куәлік;
• баланың анасының немесе әкесінің жеке куәлігі;
• баланың тұрғылықты жерін растайтын құжат;
• балабақша, мектеп, үйірме, курс төлемдері туралы түбіртектер;
• дәрі-дәрмек, ем, тексерілу шығындары;
• киім, тамақ, оқу құралдары бойынша шығындарды растайтын құжаттар;
• алимент төлеушінің табысы туралы мәліметтер;
• оның мүлкі, көлігі, бизнесі туралы деректер болса, соған қатысты дәлелдер;
• алимент төлеушінің табысын жасыратынын көрсететін мәліметтер.

Неғұрлым нақты дәлел көп болса, соттың талапты қанағаттандыру мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Сотқа эмоция емес, дәлел керек. Қысқасы, “балама керек” деген дұрыс, бірақ “мына шығындарға ай сайын осынша керек” деген одан да мықты.

Алиментті үлеспен емес, нақты сомада сұрау үшін сотқа қалай жүгінеді?

Көп жағдайда нақты сомада алимент өндіру үшін сотқа талап арыз беріледі. Себебі сот нақты соманы белгілеу үшін тараптардың жағдайын, табысын, баланың қажеттілігін және ұсынылған дәлелдерді зерттейді.

Талап арызда мыналар көрсетілуі керек:

1. Соттың атауы.
2. Талапкердің деректері.
3. Жауапкердің деректері.
4. Баланың деректері.
5. Алимент не үшін нақты сомада сұралып отырғаны.
6. Жауапкердің табысы тұрақсыз немесе белгісіз екені.
7. Баланың ай сайынғы шығындары.
8. Сұралатын алимент сомасы.
9. Қоса тіркелетін құжаттар тізімі.

Талап арыз дұрыс жазылмаса немесе дәлелдер жеткіліксіз болса, сот талапты толық қанағаттандырмауы мүмкін. Сондықтан мұндай істе талапты заңи тұрғыдан нақты әрі дәлелмен дайындау маңызды.

Нақты сомада және табыстан үлеспен бірге өндіріп алуға бола ма?

Иә, кей жағдайда сот алиментті аралас түрде белгілеуі мүмкін: бір бөлігі табыстан үлес ретінде, екінші бөлігі нақты ақша сомасында. Бұл әсіресе борышкердің белгілі бір ресми табысы бар, бірақ ол баланың қажеттілігін толық жаппайтын жағдайда қолданылады.

Мысалы, жауапкер ресми түрде ең төменгі жалақыға жақын табыс көрсетеді, бірақ іс жүзінде қосымша табыс табады. Мұндай жағдайда талапкер соттан алиментті үлеспен ғана емес, қосымша тұрақты сомамен де өндіруді сұрай алады.

Алимент мөлшерін кейін өзгертуге бола ма?

Иә, алимент мөлшерін кейін өзгертуге болады. Егер баланың қажеттілігі артса, алимент төлеушінің табысы көбейсе немесе керісінше жағдай өзгерсе, сотқа алимент мөлшерін ұлғайту немесе азайту туралы талап қоюға болады.

Мысалы:

• бала мектепке немесе ақылы курсқа барса;
• емделу шығындары пайда болса;
• балабақша, логопед, психолог, спорт секциясы қажет болса;
• алимент төлеушінің табысы көбейсе;
• бұрын белгіленген алимент баланың қажеттілігіне жетпесе.

Бұл жағдайда да сотқа дәлелдер ұсынылады.

Алимент төленбесе не істеу керек?

Егер сот шешімі немесе атқару парағы болса, бірақ алимент төленбесе, жеке сот орындаушысына немесе мемлекеттік сот орындаушысына жүгіну керек. Сот орындаушысы борышкердің табысын, банк шоттарын, мүлкін тексеріп, мәжбүрлеп өндіру шараларын қолдана алады.

Борышкер алимент төлеуден қасақана жалтарса, оған қатысты қосымша құқықтық шаралар қолданылуы мүмкін: шектеулер, берешекті есептеу, мүлікке тыйым салу, елден шығуға шектеу және басқа да мәжбүрлеу шаралары.

Қорытынды

Қазақстанда алиментті нақты сомада өндіріп алуға болады. Бұл әсіресе алимент төлеушінің тұрақты табысы жоқ, табысын жасырады немесе табыстан үлеспен есептеу баланың мүддесіне сай келмейтін жағдайда тиімді.

Ең бастысы — сотқа нақты дәлел ұсыну. Баланың ай сайынғы шығынын есептеп, қажетті құжаттарды жинап, талап арызды дұрыс дайындау керек. Дұрыс дайындалған талап арыз — істің жарты жеңісі. Қалған жартысы — дәлел. Заңда да, өмірде де “скриншот сақтаған адам ұтады”.

Алиментті нақты сомада өндіріп алу бойынша заңгерлік көмек қажет болса, SOT ZEYINI заңгерлеріне хабарласыңыз. Біз жағдайыңызды талдап, сотқа талап арыз дайындауға және алиментті өндіру процесін жүргізуге көмектесеміз.

FAQ: Алиментті нақты сомада өндіріп алу

1. Алиментті нақты сомада өндіріп алуға бола ма?

Иә, болады. Егер алиментті табыстан үлес ретінде өндіру мүмкін болмаса, қиындық тудырса немесе баланың мүддесіне қайшы келсе, сот алиментті тұрақты ақша сомасында белгілей алады.

2. Нақты сомада алимент қандай жағдайда белгіленеді?

Көбіне алимент төлеушінің ресми табысы жоқ, табысы тұрақсыз, жеке кәсіпкер, шетелде жұмыс істейді немесе табысын жасырады деген жағдайларда нақты сомада алимент сұралады.

3. Нақты сомада алимент алу үшін қандай құжаттар керек?

Баланың туу туралы куәлігі, жеке куәлік, неке немесе ажырасу туралы құжат, баланың шығындарын растайтын түбіртектер, оқу, ем, балабақша, үйірме шығындары және жауапкердің табысы немесе мүлкі туралы мәліметтер қажет болуы мүмкін.

4. Сот алимент сомасын қалай анықтайды?

Сот баланың қажеттілігін, ата-аналардың материалдық жағдайын, бұрынғы өмір сүру деңгейін, табыс пен отбасылық жағдайды ескереді. Сондықтан талап етілетін сома дәлелдермен негізделуі керек.

5. Нақты сомада алимент сот бұйрығымен өндіріле ме?

Көп жағдайда нақты сомада алимент талап арыз арқылы өндіріледі. Себебі сот нақты соманы белгілеу үшін дәлелдерді зерттеп, тараптардың жағдайын бағалауы қажет.

6. Алиментті әрі үлеспен, әрі нақты сомада сұрауға бола ма?

Иә, кей жағдайда сот алиментті аралас түрде белгілей алады: табыстан үлес және қосымша тұрақты ақша сомасы ретінде.

7. Егер әкесі ресми жұмыс істемесе, алимент өндіруге бола ма?

Иә, болады. Ресми жұмыстың болмауы баланы асырау міндетінен босатпайды. Мұндай жағдайда нақты сомада алимент сұрау тиімді болуы мүмкін.

8. Алимент мөлшерін кейін көбейтуге бола ма?

Иә, егер баланың қажеттілігі артса немесе бұрынғы алимент жеткіліксіз болса, сотқа алимент мөлшерін ұлғайту туралы талап қоюға болады.

9. Алимент төленбесе не істеу керек?

Атқару парағын сот орындаушысына беру керек. Сот орындаушысы борышкердің табысын, шоттарын, мүлкін тексеріп, мәжбүрлеп өндіру шараларын қолданады.

10. Алимент бойынша мемлекеттік баж төлене ме?

Алимент өндіру туралы талаптар бойынша талапкерлер әдетте мемлекеттік баж төлеуден босатылады.