Ажырасу кезінде әйелдің қандай құқықтары бар?

Ажырасу кезінде әйелдің қандай құқықтары бар?

Қазақстанда ажырасу кезінде әйелдің құқықтары ерімен тең. Әйел некені бұзу туралы талап арыз беруге, балаларға алимент өндіруге, баланың тұрғылықты жерін анықтауға, ортақ мүлікті бөлуге, тұрғын үйге қатысты құқықтарын қорғауға және балаларды асырауға байланысты шығындарды өндіріп алуға құқылы.

Ажырасу — тек некені тоқтату ғана емес. Көп жағдайда ажырасумен бірге балалар, алимент, пәтер, көлік, кредит және ортақ мүлік мәселелері де шешіледі. Сондықтан әйел адам өз құқықтарын алдын ала біліп, құжаттарды дұрыс дайындауы керек.

Әйелдің ажырасуға арыз беру құқығы

Әйел некені бұзу туралы өзі сотқа немесе тиісті органға жүгіне алады. Егер ерлі-зайыптылардың кәмелетке толмаған балалары болмаса, екеуі де ажырасуға келіссе және мүлік бойынша дау болмаса, неке АХАТ арқылы бұзылуы мүмкін.

Ал егер кәмелетке толмаған балалар болса, күйеуі ажырасуға келіспесе, ажырасудан жалтарса немесе тараптар арасында дау болса, әйел сотқа жүгіне алады.

Күйеуі әйелге “ажырасуға рұқсат бермеймін” деп тыйым сала алмайды. Егер отбасылық қатынастар іс жүзінде тоқтатылса және отбасын сақтау мүмкін болмаса, әйел сот арқылы некені бұзуды талап етуге құқылы.

Жүктілік және бала туғаннан кейінгі әйелдің ерекше қорғалуы

Заң әйелді жүктілік кезінде және бала туғаннан кейін ерекше қорғайды. Күйеуі әйелінің келісімінсіз оның жүктілігі кезінде және ортақ бала бір жасқа толғанға дейін некені бұзуды талап ете алмайды.

Бұл дегеніміз: егер әйел жүкті болса немесе бала бір жасқа толмаған болса, күйеудің ажырасу туралы талабы әйелдің келісімінсіз қанағаттандырылмауы тиіс.

Алайда әйелдің өзі мұндай жағдайда ажырасуға арыз бере алады. Яғни шектеу күйеудің біржақты бастамасына қатысты қолданылады.

Балаларға алимент талап ету құқығы

Егер ажырасқаннан кейін балалар анасының жанында қалса, әйел балаларды асырауға алимент талап етуге құқылы.

Алимент мына жолдармен белгіленуі мүмкін:

• ата-аналар арасындағы келісім бойынша;
• сот бұйрығы арқылы;
• сотқа талап арыз беру арқылы;
• табыстың белгілі бір үлесі ретінде;
• табыс тұрақсыз болса, нақты ақшалай сомада.

Әдетте кәмелетке толмаған балаларға алимент ай сайын өндіріледі. Оның мөлшері балалардың санына және алимент төлейтін ата-ананың табысына байланысты болады.

Әйелдің бұрынғы жұбайынан өзін асырауға қаражат талап ету құқығы

Кейбір жағдайларда әйел алиментті тек балаға ғана емес, өзіне де талап ете алады.

Мұндай құқық мына жағдайларда туындауы мүмкін:

• әйел ортақ балаға жүкті болса;
• әйел ортақ бала үш жасқа толғанға дейін оған күтім жасаса;
• әйел еңбекке жарамсыз және көмекке мұқтаж болса;
• әйел ортақ мүгедек балаға күтім жасаса;
• заңда көзделген басқа жағдайлар болса.

Бұл маңызды мәселе. Көп адам алимент тек балаға төленеді деп ойлайды. Алайда кейбір жағдайда әйел өзін асырауға да қаражат талап ете алады.

Баланың тұрғылықты жерін анықтау құқығы

Егер ажырасу кезінде бала кіммен тұратыны туралы дау туындаса, әйел сотқа баланың тұрғылықты жерін анасының жанында анықтау туралы талап қоя алады.

Сот мына мән-жайларды ескереді:

• баланың жасы;
• баланың әр ата-анаға бауыр басуы;
• тұрғын үй жағдайы;
• ата-аналардың жұмыс кестесі;
• әр ата-ананың баланы тәрбиелеуге қатысуы;
• қорғаншылық органының қорытындысы;
• баланың мүддесі;
• ата-аналардың мінез-құлқы;
• балаға тұрақты және қауіпсіз орта қамтамасыз ету мүмкіндігі.

Бала — ата-аналар арасында бөлінетін “мүлік” емес. Негізгі өлшем — баланың мүддесі мен қауіпсіздігі.

Әкенің баламен қарым-қатынас тәртібін белгілеу құқығы

Егер бала анасымен бірге тұрса, әкесі баламен қарым-қатынас жасауға құқылы. Бірақ ата-аналар арасында дау болса, әйел соттан әкенің баламен кездесу тәртібін нақты белгілеуді сұрай алады.

Мысалы:

• әр сенбі күні сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін;
• бала кішкентай болса, түнетпей;
• негіздер болса, анасының қатысуымен;
• баланың оқуын, емін және күн тәртібін ескере отырып;
• анасының келісімінсіз басқа қалаға алып кетпеу;
• балаға теріс ықпал етуге жол бермеу.

Қарым-қатынас тәртібі неғұрлым нақты жазылса, болашақта дау аз болады. “Тараптардың келісімі бойынша” деген сөз әдемі естіледі, бірақ тәжірибеде кейде толық хаосқа айналып кетеді.

Ортақ мүлікті бөлу құқығы

Әйел некеде алынған мүлікті бөлуге құқылы. Әдетте ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі тең бөлінеді, егер неке шартымен немесе келісіммен өзгеше көзделмесе.

Ортақ мүлікке мыналар кіруі мүмкін:

• пәтер;
• үй;
• жер учаскесі;
• автокөлік;
• банктегі ақша;
• жиһаз және тұрмыстық техника;
• бизнес;
• ЖШС-дегі үлес;
• бағалы қағаздар;
• ортақ табысқа алынған басқа мүлік.

Маңызды: мүлік тек күйеуінің атына рәсімделсе де, ол ортақ мүлік болып саналуы мүмкін. Егер пәтер, көлік немесе бизнес некеде ортақ қаражат есебінен алынса, әйел өз құқығын талап ете алады.

Егер әйел некеде жұмыс істемесе

Егер әйел үй шаруасымен, балалармен, отбасы күтімімен айналысып, ресми табысы болмаса, бұл оны ортақ мүлікке құқықтан айырмайды.

Үй еңбегі, балаларды тәрбиелеу және отбасы шаруашылығын жүргізу де ескеріледі. Әйел тек күйеуі ресми табыс тапты, ал өзі үй мен балаларға қарады деген себеппен мүліксіз қалмауы керек.

Бұл әсіресе күйеуі “бәрін менің ақшама алдық” деген жағдайда маңызды. Егер мүлік некеде алынса, қаражаттың қайдан шыққанын, мүлік режимін және дәлелдемелерді талдау қажет.

Мүліктен көбірек үлес талап ету құқығы

Кейбір жағдайларда сот ерлі-зайыптылардың үлестерінің теңдігі қағидасынан ауытқуы мүмкін. Мысалы, егер кәмелетке толмаған балалар әйелмен бірге қалса немесе күйеуі ортақ мүлікті отбасы мүддесіне қарсы жұмсаса.

Әйел үлесін көбейтуді сұрай алады, егер:

• балалар онымен бірге қалса;
• күйеуі отбасын асырауға қатыспаса;
• күйеуі ортақ мүлікті отбасыға зиян келтіріп жұмсаса;
• мүлік келісімсіз сатылса;
• кредиттер отбасы қажеттілігі үшін алынбаса;
• әйел балаларға негізгі шығындарды көтерсе.

Бірақ үлесті көбейту автоматты түрде болмайды. Ол үшін дәлелдемелер және дұрыс құқықтық ұстаным қажет.

Күйеуінің қарыздарынан қорғану құқығы

Күйеуінің әрбір қарызы автоматты түрде әйелдің қарызы болып саналмайды. Егер кредит күйеуінің жеке мақсаты үшін алынса және отбасы қажеттілігіне жұмсалмаса, әйел мұндай қарыздың өзіне немесе өзінің мүліктегі үлесіне қатысты өндірілмеуін талап ете алады.

Мыналарды анықтау маңызды:

• кредит қашан рәсімделді;
• ақша неге жұмсалды;
• әйел кредит туралы білді ме;
• келісім берді ме;
• кредит отбасы қажеттілігіне жұмсалды ма;
• қарыздың жеке сипатта екенін растайтын дәлелдер бар ма.

Егер қарыз отбасы қажеттілігі үшін алынған болса, жағдай басқаша бағалануы мүмкін. Сондықтан ажырасу кезінде әр кредитті бөлек талдау керек.

Ажырасқаннан кейін тұрғын үйге қатысты құқықтар

Тұрғын үй мәселесі пәтердің кімге тиесілі екеніне және қалай алынғанына байланысты.

Егер пәтер некеде сатып алынса, әйел үлесін немесе өтемақы талап ете алады.

Егер пәтер күйеуіне некеге дейін тиесілі болса, сыйға берілсе немесе мұра арқылы өтсе, ол күйеуінің жеке мүлкі болып саналуы мүмкін. Бірақ бұл тұрғын үйге ортақ ақша салынса, күрделі жөндеу немесе қайта құру жасалса, әйел мүліктің құнының өсуіне байланысты талап қоя алады.

Егер пәтерде балалар тұрса, бұл да баланың тұрғылықты жерін және тұрғын үйді пайдалану тәртібін анықтауда маңызды болуы мүмкін.

Неке шарты немесе мүлікті бөлу туралы келісім жасау құқығы

Әйел жұбайымен мынадай құжаттар жасай алады:

• неке шарты;
• мүлікті бөлу туралы келісім;
• медиативтік келісім;
• алимент төлеу тәртібі туралы келісім;
• балалар туралы келісім.

Мұндай құжаттар ұзақ сот дауын болдырмауға көмектеседі. Бірақ оларға қол қойғанда абай болу керек. Егер шарттар әйелдің немесе балалардың құқықтарын шектесе, құжатқа заңгер кеңесінсіз қол қоймаған дұрыс.

Әсіресе әйел пәтерден, алименттен, өтемақыдан немесе бизнестегі үлестен бас тартатын келісімдерді мұқият тексеру қажет.

Қысым мен қорқытудан қорғану құқығы

Егер күйеуі қысым көрсетсе, қорқытса, мүліктен бас тартуға мәжбүрлесе, құжаттарды бермесе, балаларды алып қойса немесе сотқа жүгінуге кедергі жасаса, әйел өзін заңды жолмен қорғауға құқылы.

Жағдайға қарай мына органдарға жүгінуге болады:

• сотқа;
• полицияға;
• қорғаншылық органына;
• жеке сот орындаушысына;
• адвокатқа;
• дағдарыс орталығына;
• негіздер болса, прокуратураға.

Қысыммен ешқандай құжатқа қол қоймау керек. Қорқынышпен жасалған кез келген “келісім” ауыр құқықтық салдарға әкелуі мүмкін.

Ажырасу кезінде әйелге қандай құжаттар қажет?

Ажырасу және өз құқықтарын қорғау үшін әйелге мына құжаттар қажет болуы мүмкін:

• жеке куәлік;
• неке қию туралы куәлік;
• балалардың туу туралы куәліктері;
• пәтер, үй, жер құжаттары;
• автокөліктің техникалық паспорты;
• банк үзінділері;
• кредит шарттары;
• чектер мен түбіртектер;
• табыс туралы анықтамалар;
• балаларға жұмсалған шығындар туралы құжаттар;
• жұбайымен хат алмасу;
• баланың анамен бірге тұратынын растайтын дәлелдер;
• қажет болса, медициналық құжаттар;
• балаларға қатысты дау болса, қорғаншылық органының қорытындысы.

Құжаттар неғұрлым жақсы жиналса, соттағы ұстаным соғұрлым күшті болады.

Әйел ажырасуға арыз берер алдында не істеуі керек?

Ажырасуға арыз берер алдында:

1. Неке, балалар және мүлік бойынша құжаттарды жинау.
2. Қандай мүлік күйеуінің атына рәсімделгенін тексеру.
3. Құжаттардың көшірмесін жасап, дәлелдерді сақтау.
4. Алимент қажет пе, соны анықтау.
5. Мүлікті бірден бөлу керек пе, шешу.
6. Балалар бойынша ұстанымды дайындау.
7. Келісімдерге заңгерсіз қол қоймау.
8. Заңгерден кеңес алу.
9. Қажет болса, мүлікті қорғау шараларын қолдану.
10. Талап арызды дайындау.

Дұрыс дайындық істің жартысын шешеді. Сотта қатты сөйлеген емес, дәлелін дұрыс дайындаған жеңеді.

Ажырасу мен алиментті бірге беруге бола ма?

Иә, әйел ажырасу және алимент өндіру талаптарын бірге бере алады. Бірақ кейбір жағдайда алиментті бөлек өндірген тиімді болуы мүмкін, себебі сот актісін тезірек алу қажет болады.

Мысалы, күйеуі балаларды асырамаса, алиментті ажырасу немесе мүлік дауы аяқталғанын күтпей-ақ бөлек өндіруге болады.

Бұл стратегия нақты жағдайға байланысты: дау бар ма, балалар саны қанша, әкесі ресми жұмыс істей ме, мүлік бар ма және жауапкер қалай әрекет етеді.

Ажырасу мен мүлікті бөлуді бірге беруге бола ма?

Иә, болады. Бірақ бұл әрқашан тиімді емес.

Егер мақсат — некені тез бұзу болса, алдымен тек ажырасу туралы талап беріп, мүлікті бөлу бойынша бөлек талап берген дұрыс болуы мүмкін.

Ал егер күйеуі мүлікті сатып жібереді, көлікті басқа адамға рәсімдейді, ақшаны шешіп алады немесе активтерді жасырады деген қауіп болса, мүлік мәселесін тезірек шешу және соттан қамтамасыз ету шараларын сұрау қажет болуы мүмкін.

Егер күйеуі ажырасуға келіспесе

Күйеуінің келіспеуі әйелдің ажыраса алмайтынын білдірмейді. Сот татуласуға мерзім беруі мүмкін, бірақ әйел ажырасуды талап етуді жалғастырса, неке бұзылуы мүмкін.

Күйеуі ажырасуды шексіз тоқтата алмайды. Бірақ ол процесті созуы, сотқа келмеуі, балалар немесе мүлік бойынша дау көтеруі мүмкін. Мұндай жағдайда істі дұрыс жүргізіп, қажетті өтінішхаттарды уақытында беру маңызды.

Егер күйеуі құжаттарды бермесе

Егер күйеуі неке куәлігін, балалардың құжаттарын немесе мүлік құжаттарын бермесе, әйел бұл құжаттарды тиісті органдар арқылы қалпына келтіре алады немесе заңда белгіленген тәртіппен мәлімет сұрата алады.

Құжаттың түпнұсқасы әйелдің қолында болмауы оның сотқа жүгіну құқығын шектемейді. Ең бастысы — дәлелдемелерді дұрыс дайындау және қолда бар құжаттарды тіркеу.

Егер күйеуі балаларды алып қоямын деп қорқытса

Әке мен ананың ата-аналық құқықтары тең. Бірақ күйеуі балаларды алып қоямын деп қорқытса, қарым-қатынасқа кедергі жасаса немесе қысым көрсетсе, әйел тез әрекет етуі керек.

Мына жолдармен жүгінуге болады:

• қорғаншылық органына;
• баланың тұрғылықты жерін анықтау туралы сотқа;
• баламен қарым-қатынас тәртібін белгілеу туралы сотқа;
• қорқыту немесе зорлық болса, полицияға;
• шұғыл құжат дайындау үшін заңгерге.

Ең бастысы — мұндай қорқытуларды тек хат алмасу деңгейінде қалдырмау. Дәлелдерді тіркеп, құқықтық әрекет жасау керек.

Ажырасу кезінде әйелге заңгер көмегі

Ажырасу тек отбасылық мәртебеге ғана емес, ақшаға, тұрғын үйге, балаларға, кредиттерге және қауіпсіздікке әсер етуі мүмкін. Сондықтан әйелге өз құқықтарын алдын ала білу және жағдайын нашарлататын шарттарға келіспеу маңызды.

SOT ZEYINI заңгерлері көмектеседі:

• ажырасу туралы талап арыз дайындауға;
• алимент өндіруге;
• баланың тұрғылықты жерін анықтауға;
• баламен қарым-қатынас тәртібін белгілеуге;
• мүлікті бөлуге;
• пәтердегі немесе көліктегі үлесті қорғауға;
• заңсыз қарыздарға қарсы шығуға;
• медиативтік келісім дайындауға;
• сотта мүддеңізді қорғауға.

Ажырасу бойынша кеңес керек пе? WhatsApp-қа жазыңыз — заңгер жағдайыңызды бағалап, құқықтарыңызды түсіндіреді және дұрыс стратегия таңдауға көмектеседі.

FAQ: ажырасу кезінде әйелдің құқықтары туралы жиі қойылатын сұрақтар

Әйел күйеуінің келісімінсіз ажырасуға арыз бере ала ма?

Иә, бере алады. Егер күйеуі келіспесе, ажырасу сот арқылы жүргізіледі. Күйеуінің келіспеуі процесті созуы мүмкін, бірақ әйелдің некені бұзуды талап ету құқығын жоймайды.

Күйеуі жүкті әйелімен ажыраса ала ма?

Әйелінің келісімінсіз күйеуі оның жүктілігі кезінде және бала бір жасқа толғанға дейін некені бұза алмайды. Бұл әйел мен баланы арнайы қорғау шарасы.

Әйел ажырасқаннан кейін алимент ала ала ма?

Иә, әйел балаларға алимент талап ете алады. Кейбір жағдайда ол өзіне де алимент талап ете алады, мысалы жүктілік кезінде немесе ортақ бала үш жасқа толғанға дейін оған күтім жасаған кезде.

Егер бала анасымен қалса, әйел алимент талап ете ала ма?

Иә. Бала кіммен тұрса, сол ата-ана екінші ата-анадан баланы асырауға алимент талап етуге құқылы.

Әйел пәтердің жартысын ала ала ма?

Егер пәтер некеде ортақ қаражат есебінен сатып алынса, әйел үлеске талап қоя алады, тіпті пәтер күйеуінің атына рәсімделген болса да. Әдетте ерлі-зайыптылардың үлестері тең деп танылады.

Егер әйел жұмыс істемесе, мүлікке құқығы бар ма?

Иә. Әйел үй шаруасымен, балалармен және отбасы күтімімен айналысса, бұл оны некеде алынған ортақ мүлікке құқықтан айырмайды.

Күйеуінің кредиттері ажырасқанда бөліне ме?

Барлық кредит автоматты түрде бөлінбейді. Егер кредит отбасы қажеттілігі үшін алынса, ол ескерілуі мүмкін. Егер ақша тек күйеуінің жеке мақсатына жұмсалса, әйел бұл қарызды ортақ деп тануға қарсы бола алады.

Әйел баланы өзімен қалдыра ала ма?

Иә, әйел соттан баланың тұрғылықты жерін өзімен бірге анықтауды сұрай алады. Сот баланың мүддесін, тұрғын үй жағдайын, ата-аналардың тәрбиелеуге қатысуын және басқа мән-жайларды ескереді.

Әке ажырасқаннан кейін баламен кездесе ала ма?

Иә, әке баламен қарым-қатынас жасауға құқылы. Бірақ дау болса, анасы соттан нақты кездесу кестесін белгілеуді сұрай алады.

Әкенің баланы түнетуге алып кетуіне тыйым салуға бола ма?

Егер бұл баланың жасына, денсаулығына, күн тәртібіне немесе мүддесіне сай болса, соттан баламен қарым-қатынас тәртібін түнетусіз белгілеуді сұрауға болады. Сот нақты жағдайды бағалайды.

Әйел мүліктен көбірек үлес талап ете ала ма?

Иә, кейбір жағдайда соттан үлестердің теңдігінен ауытқуды сұрауға болады. Мысалы, балалар әйелмен қалса немесе күйеуі мүлікті отбасыға зиян келтіріп жұмсаса. Бірақ дәлелдемелер қажет.

Күйеуі мүлікті жасырып жатса не істеу керек?

Дәлелдемелер жинау, мәліметтерді сот арқылы сұрату және қажет болса, мүліктің сатылып немесе басқа адамға рәсімделіп кетпеуі үшін қамтамасыз ету шараларын сұрау керек.

Ажырасу кезінде келісім жасауға бола ма?

Иә, ерлі-зайыптылар балалар, алимент, мүлік туралы келісім немесе медиативтік келісім жасай алады. Бірақ қол қоймас бұрын құжатты заңгерге тексерткен дұрыс.

Күйеуі қорқытса немесе қысым көрсетсе не істеу керек?

Қысыммен құжатқа қол қоймау, қорқытуларды тіркеу, құқықтық көмекке жүгіну қажет. Өмірге, денсаулыққа немесе балаларға қауіп болса, полицияға және тиісті органдарға жүгіну керек.

Ажырасу кезінде әйелге заңгер керек пе?

Егер балалар, мүлік, кредит, ипотека, дау немесе күйеуі тарапынан қысым болса, заңгер көмегі өте қажет. Заңгер құқықтарды қорғауға және маңызды мүліктен айырылып қалмауға көмектеседі.