Қорқыту және қысым көрсету бойынша қайда арыздануға болады?

Meta title: Қорқыту және қысым көрсету бойынша қайда арыздануға болады?
Meta description: Егер сізге қорқыту, қысым көрсету, бопсалау, қудалау немесе психологиялық қысым жасалса, қайда арыздануға болады және қандай дәлел жинау керек?
URL slug: qorqytu-zhane-qysym-korsetu-boiynsha-qaida-aryzdanuga-bolady
Кілт сөздер: қорқыту бойынша арыз, қысым көрсету, полицияға арыз, бопсалау, қудалау, сталкинг, прокуратураға шағым, тергеу сотына шағым

Қорқыту және қысым көрсету деген не?

Қорқыту және қысым көрсету — адамның еркіндігіне, қауіпсіздігіне, жеке өміріне немесе мүлкіне қауіп төндіретін әрекеттер. Мұндай жағдайлар ауызша, жазбаша, телефон арқылы, WhatsApp, Instagram, Telegram, SMS немесе жеке кездесуде болуы мүмкін.

Қорқыту әртүрлі түрде көрінеді:

• “өлтіремін” деп қорқыту;
• денсаулыққа зиян келтіремін деп айту;
• мүлкіңді өртеймін немесе бүлдіремін деп қорқыту;
• ақша талап ету;
• жеке фото, видео немесе құпия ақпаратты жариялаймын деп қысым жасау;
• туыстарыңа зиян келтіремін деп қорқыту;
• жұмыс орнында қысым көрсету;
• бұрынғы жұбайдың немесе таныстың қудалауы;
• тұрақты қоңырау шалу, аңду, бақылау;
• әлеуметтік желі арқылы қысым жасау.

Егер қауіп нақты болса немесе адам өзін қауіпсіз сезінбесе, бұл жағдайды жай “жанжал” деп қалдырмау керек.

Қауіп дәл қазір болса, не істеу керек?

Егер сізге дәл қазір қауіп төніп тұрса, бірінші кезекте қауіпсіз жерге кетіп, дереу 102 немесе 112 нөміріне хабарласу керек.

Мысалы:

• адам үйге келіп тұр;
• қолында қару немесе қауіпті зат бар;
• сізді ұрып-соғуы мүмкін;
• балаларға қауіп бар;
• адам мас күйде агрессия көрсетіп тұр;
• сізді көлікпен аңдып жүр;
• есікті бұзып кіруге тырысып жатыр.

Мұндай жағдайда арызды кейін жазамын деп күтпеу керек. Алдымен қауіпсіздік, кейін құжат. Lifehack емес, survival mode.

Қорқыту бойынша қайда арыздануға болады?

Қорқыту немесе қысым көрсету бойынша бірнеше органға жүгінуге болады.

1. Полицияға

Ең негізгі орган — полиция. Арызды тұрғылықты жеріңіз бойынша, оқиға болған жер бойынша немесе кез келген жақын полиция бөліміне беруге болады.

Полицияға арызда:

• кім қорқытты;
• қашан қорқытты;
• қалай қорқытты;
• қандай сөздер айтты;
• қандай дәлел бар;
• куәгерлер бар ма;
• өзіңізді неге қауіпте сезінесіз;

нақты жазылуы керек.

2. 102 нөміріне

Егер жағдай шұғыл болса, 102 нөміріне қоңырау шалыңыз. Қоңырау кезінде:

• мекенжайды;
• кім қауіп төндіріп тұрғанын;
• қандай қауіп бар екенін;
• балалар немесе басқа адамдар бар ма;
• адамда қару немесе қауіпті зат бар ма;

нақты айту керек.

3. Прокуратураға

Егер полиция арызды қабылдамаса, тіркемесе немесе әрекет етпесе, прокуратураға шағым беруге болады.

Прокуратурадан:

• полиция әрекетсіздігіне баға беруді;
• арызды тіркетуді;
• тексеру жүргізуді;
• процессуалдық шешім қабылдауды;

сұрауға болады.

4. Тергеу сотына

Егер полиция арыз бойынша шара қолданбаса, тергеу сотына шағым беруге болады. Мұндай шағымда полицияның әрекетсіздігін заңсыз деп тану және арызды тіркеуді міндеттеу сұралады.

5. eOtinish арқылы

Арызды немесе шағымды eOtinish арқылы да жолдауға болады. Бұл әсіресе полицияға жазбаша түрде ресми өтініш қалдыру үшін ыңғайлы.

Бірақ егер қауіп шұғыл болса, eOtinish күтіп отырмай, бірден 102-ге хабарласу керек.

Қандай жағдайларда полицияға арыз жазу керек?

Полицияға арыз жазу керек, егер:

• адам сізді өлтіремін деп қорқытса;
• денсаулығыңызға зиян келтіремін десе;
• мүлкіңізді бүлдіремін десе;
• ақша талап етсе;
• жеке фото немесе видеоны жариялаймын десе;
• сізді қудаласа;
• бұрынғы жұбай немесе таныс тыныштық бермесе;
• әлеуметтік желі арқылы тұрақты қысым жасаса;
• жұмыс орнында қорқыту немесе мәжбүрлеу болса;
• балаға немесе отбасы мүшелеріне қауіп төнсе.

Егер қорқыту бір рет болса да, оны елемей қалдыруға болмайды. Әсіресе қорқытушы адамның бұрын агрессия көрсеткені, ұрып-соққаны немесе аңдығаны болса.

Қорқыту қылмыстық жауапкершілікке жата ма?

Иә, кей жағдайларда қорқыту қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Әсіресе адамды өлтіремін, ауыр зиян келтіремін, мүлкін жоямын, өртеймін, жарылыс жасаймын немесе басқа ауыр әрекет жасаймын деп қорқытса және бұл қорқытудың орындалуынан шынайы қауіптенуге негіз болса.

Бұл жерде маңыздысы — қорқыту жай сөз ретінде емес, нақты қауіп ретінде қабылдануы. Мысалы, адам бұрын ұрып-соққан, үйге келген, аңдыған, қару көрсеткен, бірнеше рет хабарласқан немесе қорқыту хабарламаларын жіберген болса, бұл жағдайдың маңызы артады.

Қысым көрсету деген не?

Қысым көрсету тек физикалық қауіп емес. Ол психологиялық, қаржылық, қызметтік немесе әлеуметтік қысым болуы мүмкін.

Мысалы:

• жұмыстан шығарамын деп қорқыту;
• арыз жазсаң, өзіңді кінәлі қыламын деу;
• ақша бермесең, мәлімет таратамын деу;
• балаларыңды көрсетпеймін деп қысым жасау;
• клиенттеріңе немесе туыстарыңа жаман сөз айтамын деу;
• әлеуметтік желіге жариялаймын деп қорқыту;
• жалған арыз жазамын деп қысым жасау.

Мұндай әрекеттердің мазмұнына қарай полицияға, прокуратураға, еңбек инспекциясына, сотқа немесе басқа уәкілетті органға жүгінуге болады.

Бопсалау болса не істеу керек?

Егер адам сізден ақша, мүлік, қызмет немесе басқа әрекет талап етіп, қорқытса, бұл бопсалау белгілеріне ұқсас болуы мүмкін.

Мысалы:

• “ақша бермесең, фотоңды жариялаймын”;
• “төлемесең, отбасыңа айтамын”;
• “келісімге қол қоймасаң, зиян келтіремін”;
• “мүлікті бермесең, сені құртамын”.

Мұндай жағдайда полицияға арыз жазып, барлық дәлелді қосу керек. Ақша беруге асықпаған дұрыс. Егер ақша талап етілсе, полицияға алдын ала хабарлап, арызды нақты жазу қажет.

Сталкинг және қудалау болса қайда жүгіну керек?

Егер адам сізді тұрақты аңдыса, қоңырау шалса, жазса, жұмысқа немесе үйге келсе, әлеуметтік желіде бақыласа, бұл қудалау немесе сталкинг белгілері болуы мүмкін.

Мұндай жағдайда:

• барлық қоңырауды сақтаңыз;
• хабарламаларды өшірмеңіз;
• скриншот жасаңыз;
• адамның келген жерлерін фото/видеоға түсіріңіз;
• куәгерлердің деректерін жазып алыңыз;
• полицияға арыз беріңіз;
• қажет болса, қорғау шараларын сұраңыз.

Егер қудалау бұрынғы жұбай, отбасы мүшесі немесе бірге тұрған адам тарапынан болса, полициядан қорғау нұсқамасын және профилактикалық шараларды қолдануды сұрауға болады.

Қандай дәлелдер жинау керек?

Қорқыту және қысым көрсету бойынша дәлелдер өте маңызды. Себебі ауызша айтылған сөзді кейін дәлелдеу қиын болуы мүмкін.

Дәлел ретінде мыналар қолданылады:

• WhatsApp хаттары;
• SMS;
• Instagram, Telegram, Facebook хабарламалары;
• аудио жазбалар;
• видео;
• қоңырау жазбалары;
• скриншоттар;
• куәгерлер;
• камера жазбалары;
• медициналық анықтама;
• полиция шақырту фактісі;
• бұрынғы арыздар;
• фотосуреттер;
• банк аударымдары;
• хаттар және электрондық пошталар.

Скриншот жасағанда күнін, уақытын, аккаунт атауын және телефон нөмірін көрінетіндей сақтау керек.

Арызда не жазу керек?

Полицияға арызда мыналар көрсетіледі:

• арыз берушінің аты-жөні;
• ЖСН;
• мекенжайы;
• телефон нөмірі;
• қорқытқан адамның аты-жөні;
• оның телефон нөмірі немесе аккаунты;
• оқиға күні мен уақыты;
• қорқыту сөздері;
• қысым көрсету тәсілі;
• қауіптің нақты себептері;
• бұрын болған оқиғалар;
• дәлелдер тізімі;
• куәгерлер;
• арызды тіркеу туралы өтініш;
• талон-хабарлама беру туралы өтініш.

Соңында былай жазуға болады:

“Осы арызымды қабылдап, тіркеуді, талон-хабарлама беруді, көрсетілген мән-жайлар бойынша тексеру жүргізіп, заңда көзделген процессуалдық шешім қабылдауды сұраймын.”

Полиция арызды қабылдамаса не істеу керек?

Егер полиция “бұл жай жанжал”, “өздерің шешіңдер”, “дәлел жоқ”, “кейін кел” деп арызды қабылдамаса, келесі әрекеттерді жасаңыз:

• арызды жазбаша түрде тапсырыңыз;
• көшірмесіне қабылдау белгісін қойғызуды сұраңыз;
• талон-хабарлама талап етіңіз;
• қабылдамаған қызметкердің аты-жөнін жазып алыңыз;
• полиция басшысына шағым беріңіз;
• прокуратураға шағым жазыңыз;
• қажет болса, тергеу сотына шағымданыңыз.

Полиция арызды қабылдауға және тіркеуге міндетті. Құқықты ауызша емес, жазбаша қорғаған дұрыс.

Егер қысым жұмыста болса қайда жүгіну керек?

Егер қысым жұмыс орнында болса, жағдайға қарай бірнеше органға жүгінуге болады:

• полицияға, егер қорқыту, мәжбүрлеу, бопсалау болса;
• еңбек инспекциясына, егер еңбек құқығы бұзылса;
• прокуратураға, егер заңсыз қысым жүйелі түрде болса;
• сотқа, егер моральдық зиян немесе еңбек дауы болса;
• компания басшылығына немесе HR бөліміне, егер ішкі тексеру қажет болса.

Жұмыс орнындағы қысым бойынша хаттар, бұйрықтар, аудио, чаттар, куәгерлер және еңбек шарты маңызды дәлел болады.

Қорқыту отбасында болса не істеу керек?

Егер қорқыту отбасы ішінде болса, мысалы жұбай, бұрынғы жұбай, ата-ана, туыс немесе бірге тұратын адам тарапынан болса, бірден полицияға хабарласу керек.

Мұндай жағдайда:

• 102 шақыру;
• полицияға арыз беру;
• қорғау нұсқамасын сұрау;
• балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
• медициналық көмекке жүгіну;
• жарақат болса, анықтама алу;
• қауіп төндірген адаммен жалғыз қалмау;

маңызды.

Отбасылық мәселе деп қорқытуға көз жұма қарауға болмайды. Қауіп болса — бұл құқықтық мәселе.

Жиі кездесетін қателіктер

Адамдар қорқыту бойынша жиі мына қателіктерді жібереді:

1. Хабарламаларды өшіріп тастайды
2. Арызды ауызша ғана айтады
3. Талон-хабарлама алмайды
4. Қорқыту сөздерін нақты жазбайды
5. Дәлелдерді қоспайды
6. Бірінші рет қой деп күтеді
7. Қауіп болса да, 102 шақырмайды
8. Бопсалаушыға ақша беріп қояды
9. Қудалаушыны блоктап, дәлелсіз қалады
10. Заңгерге кеш жүгінеді

Егер сізді қорқытса, ең бірінші дәлелді сақтап, ресми арыз беру керек.

Қорқыту бойынша арыз үлгісі

Полиция бөліміне

Мен, __________________, төмендегі мән-жайлар бойынша арыз беремін.

“_” ________ 20 жылы сағат шамамен _______ кезінде __________________ есімді азамат маған қатысты қорқыту және қысым көрсету әрекеттерін жасады.

Атап айтқанда, ол __________________ деп қорқытты. Бұл сөздер WhatsApp / телефон қоңырауы / жеке кездесу / әлеуметтік желі арқылы айтылды.

Мен бұл қорқытуды нақты қауіп ретінде қабылдаймын, себебі __________________.

Осыған дейін де аталған азамат тарапынан __________________ әрекеттер болған.

Қолымда келесі дәлелдер бар: __________________.

Осыған байланысты Сізден:

1. Арызымды қабылдап, тіркеуді;
2. Талон-хабарлама беруді;
3. Көрсетілген мән-жайлар бойынша тексеру жүргізуді;
4. Қорқыту жасаған тұлғаға құқықтық баға беруді;
5. Қажет болған жағдайда менің қауіпсіздігімді қамтамасыз ету шараларын қабылдауды;
6. Заңда көзделген процессуалдық шешім қабылдауды сұраймын.

Қосымша:

1. Скриншоттар
2. Аудио/видео материалдар
3. Куәгерлер деректері
4. Басқа дәлелдер

Күні: __________
Қолы: __________

Қорытынды

Қорқыту және қысым көрсету жағдайында ең маңыздысы — қауіпсіздік, дәлел және ресми арыз. Егер қауіп дәл қазір болса, 102 немесе 112 нөміріне хабарласу керек. Егер қорқыту хабарлама, қоңырау немесе әлеуметтік желі арқылы болса, барлық дәлелді сақтап, полицияға арыз беру қажет.

Полиция әрекет етпесе, прокуратураға немесе тергеу сотына шағымдануға болады. Қорқытуға “жай сөз” деп қарауға болмайды. Кейде бір сақталған скриншот адамның қауіпсіздігін қорғауға үлкен рөл атқарады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қорқыту бойынша қайда арыздануға болады?

Ең алдымен полицияға арыз беріледі. Егер қауіп шұғыл болса, 102 немесе 112 нөміріне хабарласу керек.

WhatsApp арқылы қорқытса, арыз беруге бола ма?

Иә. WhatsApp хаттары, аудио, видео және скриншоттар дәлел ретінде ұсынылуы мүмкін.

Полиция арызды қабылдамаса не істеу керек?

Прокуратураға, полиция басшылығына немесе тергеу сотына шағым беруге болады.

Қорқыту қылмыс болып санала ма?

Егер қорқыту нақты қауіп тудырса және адам оны шынайы қабылдаса, қылмыстық жауапкершілік мәселесі қаралуы мүмкін.

Қудалау және аңду бойынша арыз беруге бола ма?

Иә. Тұрақты аңду, хабарласу, бақылау және жеке өмірге араласу бойынша полицияға арыз беруге болады.

Бопсалау кезінде не істеу керек?

Ақша беруге асықпай, барлық дәлелді сақтап, полицияға арыз беру керек.

Отбасындағы қорқыту бойынша не істеу керек?

Полицияға хабарласып, қорғау шараларын сұрау керек. Егер қауіп болса, 102 шақыру қажет.

Заңгер көмегі керек пе?

Егер қорқыту жүйелі болса, полиция әрекет етпесе немесе бопсалау белгілері болса, заңгердің көмегі пайдалы болады.