Қызметкермен NDA келісімін қалай жасау керек?

Meta title: Қызметкермен NDA келісімін қалай жасау керек?
Meta description: Қазақстанда қызметкермен NDA немесе құпиялылық келісімін қалай дұрыс жасау керек? Коммерциялық құпия, клиент базасы, айыппұл, жауапкершілік және жұмыстан кейінгі міндеттер.
Кілт сөздер: NDA келісім, қызметкермен NDA, құпиялылық келісімі, коммерциялық құпия, клиент базасын қорғау, қызметкер құпияны жарияласа, еңбек шарты NDA, Қазақстан.

NDA келісімі деген не?

NDA — құпия ақпаратты жарияламау туралы келісім. Компания қызметкерге клиент базасын, баға саясатын, ішкі құжаттарды, бизнес-жоспарды, CRM деректерін, логиндерді, сату скрипттерін немесе басқа маңызды ақпаратты берген кезде, сол ақпараттың сыртқа тарамауы үшін NDA жасалады.

Қазақша айтқанда, NDA — “біздің ішкі ақпаратты көрдің, бірақ оны сыртқа шығармайсың, жеке мақсатыңа пайдаланбайсың және жұмыстан кеткеннен кейін де сақтайсың” деген келісім.

NDA әсіресе менеджерлермен, сатушылармен, заңгерлермен, бухгалтерлермен, маркетологтармен, IT мамандармен, HR қызметкерлерімен және клиент базасына қол жеткізетін кез келген қызметкермен жасалғаны дұрыс.

Қызметкермен NDA жасау не үшін керек?

Қызметкер компания ішінде жұмыс істеген кезде көп ақпаратқа қол жеткізеді. Мысалы, клиенттердің телефондары, келісімдер тарихы, бағалар, жеңілдіктер, ішкі процестер, серіктестер, жеткізушілер және бизнес-модель.

Егер мұндай ақпарат қорғалмаса, қызметкер жұмыстан шыққаннан кейін:

• клиент базасын алып кетуі мүмкін;
• клиенттерді өзіне тартып алуы мүмкін;
• бәсекелес компанияға ақпарат беруі мүмкін;
• компанияның баға саясатын жария етуі мүмкін;
• бизнес-модельді көшіріп алуы мүмкін;
• құжаттар мен шаблондарды жеке қолдануы мүмкін.

NDA осындай тәуекелдерді азайтады және компанияға құқықтық қорғаныс береді.

NDA еңбек шартына қосымша бола ма?

Иә, NDA жеке келісім ретінде де, еңбек шартына қосымша келісім ретінде де жасалуы мүмкін. Ең жақсы тәсіл — еңбек шартында құпиялылық туралы жалпы бөлім жазып, оған қосымша ретінде толық NDA жасау.

Мысалы:

• еңбек шартында қызметкердің құпия ақпаратты сақтауға міндетті екені көрсетіледі;
• NDA-да нақты қандай ақпарат құпия екені, не істеуге болмайтыны, жауапкершілік және айыппұл толық жазылады;
• коммерциялық құпия туралы ішкі ережеде компаниядағы құпия режимі бекітіледі.

Осы үш құжат бірге қолданылса, компанияның позициясы мықты болады.

NDA қандай қызметкерлермен жасалуы керек?

NDA мына қызметкерлермен міндетті түрде жасалғаны дұрыс:

• сату менеджерлері;
• клиенттермен жұмыс істейтін менеджерлер;
• заңгерлер;
• бухгалтерлер;
• маркетологтар;
• SMM мамандар;
• IT мамандар;
• HR мамандар;
• call-center операторлары;
• бөлім басшылары;
• замерщиктер;
• курьерлер, егер олар клиент деректерін көрсе;
• әкімшілер;
• құжаттармен немесе CRM жүйесімен жұмыс істейтін қызметкерлер.

Яғни NDA тек топ-менеджерлерге ғана емес, компанияның маңызды ақпаратына қол жеткізетін кез келген адамға қажет.

NDA-да қандай ақпарат құпия деп көрсетіледі?

NDA-да құпия ақпараттың нақты тізімі болуы керек. Жалпы “барлық ақпарат құпия” деп жазу жеткіліксіз болуы мүмкін. Нақтырақ жазған дұрыс.

Құпия ақпаратқа мыналар кіруі мүмкін:

• клиент базасы;
• клиенттердің аты-жөні, телефоны, мекенжайы;
• клиенттердің өтініштері мен тапсырыс тарихы;
• CRM жүйесіндегі деректер;
• баға саясаты;
• жеңілдіктер жүйесі;
• коммерциялық ұсыныстар;
• келісімшарттар;
• жеткізушілер мен серіктестер тізімі;
• сату скрипттері;
• маркетинг жоспары;
• жарнама кабинеттерінің деректері;
• қаржылық есептер;
• бизнес-жоспарлар;
• ішкі регламенттер;
• оқыту материалдары;
• логиндер мен парольдер;
• сайт, пошта, WhatsApp Business, Instagram, CRM қолжетімділігі;
• компания әзірлеген шаблондар, мәтіндер, құжаттар, презентациялар.

Құпия ақпарат нақты көрсетілсе, кейін оны қорғау жеңілдейді.

Қызметкердің NDA бойынша міндеттері қандай?

NDA-да қызметкердің міндеттері нақты жазылуы керек. Мысалы, қызметкер:

• құпия ақпаратты жарияламауға;
• үшінші тұлғаларға бермеуге;
• жеке мақсатта пайдаланбауға;
• клиент базасын көшірмеуге;
• компания клиенттерімен жеке келісім жасамауға;
• ақпаратты бәсекелеске бермеуге;
• логин мен парольдерді жарияламауға;
• құжаттарды өзіне сақтап қалмауға;
• жұмыстан шыққанда барлық ақпаратты қайтаруға;
• жеке құрылғылардағы көшірмелерді жоюға;
• құпиялылық міндетін жұмыстан кейін де сақтауға міндетті.

Міндеттер нақты жазылса, “мен білмедім” деген уәж әлсірейді.

Клиент базасын қорғау қалай жазылады?

Клиент базасы NDA-дағы ең маңызды бөлімдердің бірі болуы керек. Онда былай көрсетуге болады:

• клиент базасы компанияға тиесілі;
• қызметкер клиент базасын тек қызметтік мақсатта пайдаланады;
• клиенттердің деректерін көшіруге болмайды;
• клиенттерді өзіне немесе басқа компанияға тартуға болмайды;
• клиенттерге компанияны айналып өтіп қызмет ұсынуға болмайды;
• жұмыстан шыққаннан кейін клиенттерге компания базасы арқылы хабарласуға болмайды;
• клиент деректері үшінші тұлғаларға берілмейді.

Егер менеджер клиентті өзіне алып кетсе, дәл осы тармақтар жұмыс берушінің негізгі дәлелдерінің бірі болады.

NDA-да айыппұл жазуға бола ма?

Иә, NDA-да айыппұл немесе тұрақсыздық айыбын жазуға болады. Бірақ айыппұл нақты әрі ақылға қонымды болуы керек.

Айыппұл мына әрекеттер үшін жазылуы мүмкін:

• клиент базасын көшіру;
• құпия ақпаратты жариялау;
• ақпаратты бәсекелеске беру;
• компания клиентін өзіне тарту;
• құжаттарды қайтармау;
• логин мен парольді бермеу;
• ақпаратты жұмыстан кейін пайдалану;
• компания материалдарын жеке бизнесінде қолдану.

Мысалы:

“Қызметкер клиент базасын көшірген, үшінші тұлғаға берген немесе жеке мақсатта пайдаланған жағдайда, жұмыс берушіге 1 000 000 теңге мөлшерінде айыппұл төлейді және келтірілген залалды өтейді.”

Бірақ айыппұл шамадан тыс жоғары болса, сот оны азайтуы мүмкін. Сондықтан айыппұлды нақты тәуекел мен шарт сомасына қарай белгілеу керек.

Залалды өтеу туралы не жазу керек?

NDA-да айыппұлдан бөлек, қызметкер нақты келтірілген залалды өтеуге міндетті екені көрсетілуі керек.

Мысалы:

“Айыппұл төлеу қызметкерді жұмыс берушіге келтірілген нақты залалды өтеу міндетінен босатпайды.”

Бұл тармақ компанияға екі түрлі талап қоюға мүмкіндік береді: шарттағы айыппұлды және нақты дәлелденген залалды.

NDA жұмыстан шыққаннан кейін де күшінде бола ма?

Иә, NDA-да құпиялылық міндеті еңбек шарты тоқтағаннан кейін де сақталатынын нақты жазу керек. Мысалы, 3 жыл, 5 жыл немесе ақпарат құпия сипатынан айырылғанға дейін.

Мысалы:

“Қызметкердің құпия ақпаратты жарияламау және пайдаланбау міндеті еңбек шарты тоқтатылғаннан кейін де 5 жыл бойы сақталады.”

Клиент базасы, бизнес-модель және ішкі процестер үшін жұмыстан кейінгі кезең өте маңызды. Көп жағдайда құпия ақпарат дәл қызметкер кеткеннен кейін тарайды.

Қызметкерді NDA-мен қалай таныстыру керек?

NDA тек қағазда болып қоймауы керек. Қызметкер оған нақты қол қоюы тиіс.

Компания:

• қызметкерге NDA мәтінін беруі;
• құпия ақпараттың не екенін түсіндіруі;
• қызметкердің қолын алуы;
• танысу парағын сақтауы;
• электронды қол қою болса, растауды сақтауы;
• коммерциялық құпия туралы ішкі ережемен де таныстыруы керек.

Кейін дау болса, қызметкердің NDA-ға қол қойғаны басты дәлел болады.

Қызметкер жұмыстан шыққанда не істеу керек?

Қызметкер жұмыстан шыққанда NDA бойынша бөлек тәртіп болуы керек:

• CRM, пошта, WhatsApp Business, Instagram және сайт қолжетімділігін жабу;
• логин мен парольдерді өзгерту;
• компания құжаттарын қайтару;
• ноутбук, телефон, флешка сияқты мүлікті қайтару;
• жеке құрылғылардағы құпия ақпаратты жою;
• қайтару актісін жасау;
• құпиялылық міндеті жұмыстан кейін де сақталатынын ескерту.

Егер бұл процесс дұрыс рәсімделсе, кейін клиент базасын немесе ақпаратты алып кету тәуекелі азаяды.

NDA бұзылса не істеу керек?

Егер қызметкер NDA-ны бұзса, компания бірден әрекет етуі керек:

1. Дәлелдерді сақтау.
2. Қолжетімділікті жабу.
3. Ішкі акт жасау.
4. Қызметкерден түсініктеме сұрау.
5. Претензия жіберу.
6. Ақпаратты пайдалануды тоқтатуды талап ету.
7. Клиент базасын жоюды немесе қайтаруды талап ету.
8. Айыппұл мен залалды есептеу.
9. Қажет болса, сотқа талап қою.
10. Құқық бұзушылық белгілері болса, полицияға арыз беру.

Ең бастысы — дәлел. Скриншот, CRM лог, файл жүктеу тарихы, клиенттің түсініктемесі, WhatsApp хаттары өте маңызды.

NDA-да жиі кездесетін қателіктер

Көп компаниялар NDA жасағанда мына қателерді жібереді:

• құпия ақпарат нақты көрсетілмейді;
• клиент базасы бөлек қорғалмайды;
• айыппұл жоқ;
• залалды өтеу тәртібі жазылмайды;
• жұмыстан кейінгі міндет көрсетілмейді;
• қызметкер қол қоймаған;
• ішкі коммерциялық құпия режимі жоқ;
• қолжетімділікті қайтару тәртібі жоқ;
• дербес деректер мәселесі ескерілмейді;
• NDA тек интернеттен көшірілген шаблонмен жасалады.

NDA компанияның нақты бизнесіне бейімделуі керек. Бір шаблон бәріне бірдей жарамайды.

NDA-ны еңбек шартымен шатастырмау керек

NDA қызметкердің еңбек міндеттерін ауыстырмайды. Ол тек құпия ақпаратты қорғауға арналған. Сондықтан еңбек шарты, лауазымдық нұсқаулық, коммерциялық құпия туралы ереже және NDA бірге қолданылғаны дұрыс.

Мысалы:

• еңбек шарты — қызметкердің жұмысы мен еңбек қатынасын реттейді;
• лауазымдық нұсқаулық — нақты міндеттерін көрсетеді;
• коммерциялық құпия ережесі — құпия режимін бекітеді;
• NDA — ақпаратты жарияламау және пайдаланбау міндетін нақтылайды.

Бұл құжаттар бірге жұмыс істесе, компания қорғанысы күшейеді.

Қорытынды

Қызметкермен NDA келісімін жасау үшін құпия ақпараттың нақты тізімін, қызметкердің міндеттерін, клиент базасын қорғау тәртібін, айыппұлды, залалды өтеуді, жұмыстан кейінгі міндеттерді және ақпаратты қайтару тәртібін толық жазу керек.

Жақсы NDA — жай ғана “ешкімге айтпа” деген қағаз емес. Бұл компанияның клиент базасын, бизнес-моделін, ішкі құжаттарын және коммерциялық ақпаратын қорғайтын нақты құқықтық құрал.

Егер NDA дұрыс жасалса, қызметкердің “мен білмедім” деуі қиын болады. Ал дұрыс жасалмаса, құпия ақпаратты қорғау чаттағы скриншот іздеумен ғана шектеліп қалуы мүмкін.

FAQ

Қызметкермен NDA жасау міндетті ме?

Әр жағдайда міндетті болмауы мүмкін, бірақ клиент базасына, бағаға, CRM-ге, коммерциялық ақпаратқа қол жеткізетін қызметкерлермен NDA жасау өте қажет.

NDA еңбек шартына қосымша бола ала ма?

Иә, NDA жеке келісім ретінде немесе еңбек шартына қосымша келісім ретінде жасалуы мүмкін.

NDA-да қандай ақпарат құпия деп жазылады?

Клиент базасы, баға саясаты, CRM деректері, келісімшарттар, коммерциялық ұсыныстар, логиндер, парольдер, бизнес-жоспарлар және ішкі құжаттар көрсетіледі.

NDA бұзылса, қызметкерден айыппұл өндіруге бола ма?

Иә, егер NDA-да айыппұл нақты көрсетілсе және бұзушылық дәлелденсе, айыппұл талап етуге болады.

NDA жұмыстан шыққаннан кейін де күшінде бола ма?

Иә, егер келісімде құпиялылық міндеті еңбек шарты тоқтағаннан кейін де сақталатыны көрсетілсе.

Клиент базасын NDA арқылы қорғауға бола ма?

Иә, клиент базасын NDA-да құпия ақпарат ретінде нақты көрсетіп, оны көшіруге, пайдалануға және үшінші тұлғаларға беруге тыйым салуға болады.

NDA бұзылғанда сотқа беруге бола ма?

Иә, дәлелдер болса, сот арқылы айыппұл, залал, ақпаратты пайдалануға тыйым салу және деректерді жою талаптарын қоюға болады.