Балалармен қалған ата-анаға мүлік автоматты түрде көбірек беріле ме?

Жоқ, автоматты түрде берілмейді. Балалардың анамен немесе әкемен қалуы мүлікті міндетті түрде 70/30 немесе 2/3 және 1/3 етіп бөлуге негіз болмайды.

Сот әр істі жеке қарайды. Егер балалардың мүддесі нақты дәлелденсе, сот мүлікті тең емес үлеспен бөлуі немесе үйді балалармен бірге тұратын ата-анаға қалдырып, екінші тарапқа ақшалай өтемақы белгілеуі мүмкін.

Мысалы, балалар анамен қалды делік. Бұл анаға автоматты түрде үйдің 70 пайызын береді деген сөз емес. Бірақ егер бұл үй балалардың жалғыз тұрақты баспанасы болса, балалар сол жерде мектепке немесе балабақшаға барып жүрсе, басқа тұрғын үй болмаса, сот бұл мән-жайларды ескеруі мүмкін.

Негізгі қағида: мүлік 50/50 бөлінеді

Неке кезінде алынған мүлік әдетте ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі болып есептеледі. Мұндай мүлікке:

• пәтер;
• үй;
• жер учаскесі;
• автокөлік;
• ипотекадағы мүлік;
• банк шотындағы ақша;
• бизнес активтері;
• жиһаз;
• тұрмыстық техника;
• басқа да ортақ мүлік кіруі мүмкін.

Жалпы ереже бойынша әр жұбайдың үлесі тең деп танылады. Яғни балалардың болуы мүлікті автоматты түрде басқа пропорциямен бөледі деген сөз емес.

Бірақ заң сотқа ерекше жағдайларда тең үлес қағидасынан ауытқуға мүмкіндік береді. Соның бірі — кәмелетке толмаған балалардың мүддесі.

Қандай жағдайда балалардың мүддесі үлеске әсер етуі мүмкін?

Балалардың мүддесі мүлікті бөлуге әсер етуі үшін сотқа нақты жағдайды көрсету керек.

Мысалы:

• балалар бір ата-анамен тұрақты тұрады;
• балалардың басқа баспанасы жоқ;
• даулы үй — балалардың жалғыз тұратын жері;
• балалар сол үйге жақын мектепке немесе балабақшаға барады;
• балалардың денсаулығына байланысты тұрақты тұрғын үй қажет;
• балалардың біреуінде ерекше күтім қажеттілігі бар;
• екінші ата-ананың басқа баспанасы бар;
• үйді сату балалардың жағдайын нашарлатады;
• балаларды басқа жерге көшіру олардың оқуына, емделуіне немесе психологиялық жағдайына әсер етуі мүмкін.

Осындай нақты мән-жайлар дәлелденсе, сот балалармен қалған ата-ананың үлесін көбейту мәселесін қарауы мүмкін.

Үй балалармен тұратын ата-анаға қалуы мүмкін бе?

Иә, мүмкін. Бірақ бұл жерде екі түрлі жағдайды ажырату керек.

Бірінші жағдай — үй балалармен тұратын ата-анаға қалдырылады, ал екінші жұбайға ақшалай өтемақы төленеді. Бұл ең жиі кездесетін жолдардың бірі.

Екінші жағдай — сот үлестерді тең емес мөлшерде анықтайды. Мысалы, бір тарапқа 2/3, екінші тарапқа 1/3 үлес берілуі мүмкін. Бірақ мұндай шешім үшін мықты дәлел керек.

Мысалы, екі бала анасымен қалады, отбасының жалғыз пәтері бар, әкенің басқа тұрғын үйі бар, ал балалар осы пәтерде тұрақты тұрып, мектепке барып жүр. Мұндай жағдайда ана пәтерді өзіне қалдыруды немесе көбірек үлес беруді сұрай алады.

Балаларға мүліктен үлес беріле ме?

Жоқ, балалар ата-анасының мүлкіне автоматты түрде үлескер болмайды. Ажырасу кезінде мүлік ерлі-зайыптылардың арасында бөлінеді, балалардың өзіне тікелей үлес берілмейді.

Бірақ балалардың мүддесі ата-ананың үлесін анықтауда ескерілуі мүмкін. Яғни бала пәтердің меншік иесі болып кетпейді, бірақ баламен бірге тұратын ата-ананың тұрғын үйге қажеттілігі сотта маңызды дәлел болуы мүмкін.

“Балалар менімен қалады” деген дәлел жеткілікті ме?

Жеткіліксіз. Сотқа тек баланың кіммен қалатыны емес, сол жағдайдың мүлікті бөлуге неге әсер етуі керек екені түсінікті болуы қажет.

Мысалы, талап арызда былай негіздеуге болады:

• балалардың тұрақты тұратын жері осы үй;
• балалардың басқа тұрғын үйі жоқ;
• үйді сату немесе бөлу балалардың өмір сүру жағдайын нашарлатады;
• балалардың мектебі, балабақшасы, емханасы осы үйге жақын;
• екінші ата-ананың бөлек тұратын баспанасы бар;
• балалардың күнделікті өмірі осы тұрғын үймен байланысты.

Сот эмоцияға емес, нақты дәлелге қарайды. “Балалар менімен” — аргументтің басы ғана, финалы емес.

Әке балалармен қалса, оған көбірек үлес беріле ме?

Иә, болуы мүмкін. Бұл ереже тек анаға қатысты емес. Егер балалар әкесімен қалса және әке балалардың негізгі күтімін, тәрбиесін, тұрмыстық жағдайын қамтамасыз етсе, ол да мүліктен көбірек үлес сұрай алады.

Сот үшін бастысы — ата-ананың жынысы емес, балалардың нақты мүддесі.

Мысалы, балалар әкесімен тұрады, анасы бөлек кеткен, балалардың тұрақты үйі әкесінің қолында, ал даулы пәтер олардың жалғыз баспанасы. Мұндай жағдайда әке де үйді өзіне қалдыруды немесе үлесін көбейтуді сұрай алады.

Ана балалармен қалса, оған автоматты түрде үй беріле ме?

Жоқ, автоматты түрде берілмейді. Бірақ ана балалармен қалса және тұрғын үй мәселесі балалардың мүддесіне тікелей әсер етсе, ана соттан үйді өзіне қалдыруды немесе көбірек үлес беруді сұрай алады.

Мұнда маңызды сұрақтар:

• ана мен балалардың басқа баспанасы бар ма;
• әкенің басқа үйі бар ма;
• балалар қайда тіркелген;
• балалар қайда оқиды;
• үйді сатқан жағдайда балалар қайда тұрады;
• ипотека болса, оны кім төлей алады;
• екінші тарапқа өтемақы төлеу мүмкін бе.

Егер осы сұрақтарға нақты дәлелдер болса, талап мықты болады.

Ипотекадағы үй балалар үшін қалай бөлінеді?

Ипотекадағы үй бойынша сот тек балалардың мүддесін емес, қалған қарызды да ескереді. Егер үй балалармен тұратын ата-анаға қалдырылса, ипотеканы әрі қарай кім төлейтіні маңызды болады.

Мысалы:

• үйдің нарықтық құны — 40 000 000 теңге;
• ипотека қалдығы — 20 000 000 теңге;
• таза құн — 20 000 000 теңге.

Егер балалар анамен қалса, сот үйді анаға қалдырып, әкеге таза құннан үлесіне сәйкес өтемақы төлеуді белгілеуі мүмкін. Бірақ банк алдындағы міндеттеме автоматты түрде өзгермейді. Ипотеканы қайта рәсімдеу үшін банк келісімі қажет болуы мүмкін.

Егер екінші ата-ананың басқа үйі болса, бұл маңызды ма?

Иә, маңызды болуы мүмкін. Егер балалармен қалған ата-ананың басқа баспанасы жоқ, ал екінші ата-ананың бөлек үйі немесе пәтері бар болса, сот бұл мән-жайды ескеруі мүмкін.

Мысалы, ана екі баламен ортақ пәтерде тұрады, басқа баспанасы жоқ. Әкенің некеге дейін алған жеке пәтері бар. Мұндай жағдайда ана балалардың мүддесін негіздеп, ортақ пәтерді өзіне қалдыруды немесе үлесін көбейтуді сұрай алады.

Бірақ басқа баспананың бар екенін құжатпен дәлелдеу керек: жылжымайтын мүлік туралы анықтама, тіркеу мәліметтері, құқық белгілейтін құжаттар және басқа дәлелдер қажет.

Балалардың тіркеуі маңызды ма?

Иә, бірақ шешуші дәлел емес. Балалардың даулы үйде тіркеуде болуы олардың сол үйде тұратынын және үймен байланысын көрсетуі мүмкін. Бірақ тіркеу автоматты түрде меншік құқығын бермейді.

Тіркеумен бірге басқа дәлелдер де қажет:

• балалардың нақты сол үйде тұруы;
• мектеп немесе балабақша анықтамасы;
• емхана тіркеуі;
• көршілердің түсініктемесі;
• коммуналдық төлемдер;
• баланың тұрғылықты жерін анықтау туралы сот шешімі немесе келісім.

Баланың тұрғылықты жері туралы шешім мүлік бөлуге әсер ете ме?

Иә, жанама түрде әсер етуі мүмкін. Егер сот балалардың тұрғылықты жерін анамен немесе әкемен анықтаса, бұл мүлікті бөлу кезінде балалардың қай ата-анамен тұратынын дәлелдеуге көмектеседі.

Бірақ бұл шешімнің өзі мүлікті автоматты түрде сол ата-анаға бермейді. Ол тек балалардың мүддесін дәлелдеуге қолданылатын маңызды құжаттардың бірі.

Мүлікті балалар үшін 70/30 бөлуге бола ма?

Иә, талап қоюға болады. Бірақ сот 70/30 үлесті автоматты түрде бермейді. Талапта неге дәл осындай үлес қажет екенін негіздеу керек.

Мысалы:

• екі немесе үш бала бір ата-анамен қалады;
• даулы үй балалардың жалғыз баспанасы;
• екінші ата-ананың басқа мүлкі бар;
• балалардың денсаулығына немесе оқуына байланысты осы үйде қалуы маңызды;
• үйді сату балалардың жағдайын нашарлатады;
• балалармен қалған ата-ана ипотеканы әрі қарай төлеуге дайын;
• екінші тарапқа ақшалай өтемақы төлеу мүмкіндігі бар.

Әрбір дәлел құжатпен расталуы керек.

Сот қандай дәлелдерге қарайды?

Балалардың мүддесін негіздеу үшін мына дәлелдер пайдалы болуы мүмкін:

• балалардың туу туралы куәліктері;
• балалардың кіммен тұратынын растайтын құжаттар;
• баланың тұрғылықты жері туралы сот шешімі;
• мектептен немесе балабақшадан анықтама;
• емханадан анықтама;
• балалардың тіркеуі туралы мәлімет;
• тұрғын үйдің құқық белгілейтін құжаттары;
• екінші ата-ананың басқа баспанасы бар екенін растайтын мәліметтер;
• ипотека шарты;
• банк қарызының қалдығы туралы анықтама;
• табыс туралы анықтама;
• коммуналдық төлемдер;
• бағалау есебі;
• орган опеки қорытындысы;
• куәгерлердің түсініктемелері;
• WhatsApp немесе SMS хат алмасу.

Қандай талап қоюға болады?

Жағдайға қарай сотқа мынадай талаптар қоюға болады:

• мүлікті ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі деп тану;
• үлестерді тең емес мөлшерде анықтау;
• балалардың мүддесін ескеріп, үлесті көбейту;
• үйді балалармен тұратын ата-анаға қалдыру;
• екінші тарапқа ақшалай өтемақы белгілеу;
• ипотека қалдығын есепке алу;
• сатылып кеткен мүліктің құнын өндіру;
• мүлікке тыйым салу;
• тіркеу әрекеттеріне шектеу қою;
• бағалау немесе сот сараптамасын тағайындау.

Екінші ата-ана “балаларға алимент төлеймін, сондықтан мүлік тең бөлінсін” десе ше?

Алимент пен мүлік бөлу — бөлек құқықтық мәселелер. Алимент баланың күнделікті қажеттілігін қамтамасыз етуге бағытталады, ал мүлік бөлу ерлі-зайыптылардың ортақ меншігіне қатысты.

Алимент төлеу автоматты түрде мүлікті тең бөлуді міндеттемейді. Бірақ сот екі мәселені бөлек бағалайды: бір жағынан балалардың материалдық қамтамасыз етілуі, екінші жағынан ортақ мүліктегі үлестер.

Балалармен қалған ата-анаға көбірек үлес беру міндетті ме?

Жоқ, міндетті емес. Бұл соттың құқығы, бірақ әр іс бойынша дәлелге қарай шешіледі. Егер балалардың мүддесі нақты дәлелденбесе, сот мүлікті 50/50 бөлуі мүмкін.

Сондықтан талап арызда балалардың жағдайын формалды емес, нақты көрсету керек: қайда тұрады, қандай қажеттілігі бар, неге дәл осы үй керек, басқа баспана бар ма, үйді сату қандай салдарға әкеледі.

Қандай қателіктер жиі кездеседі?

Бірінші қателік — “балалар менімен, сондықтан үй толық маған қалсын” деп дәлелсіз талап қою. Мұндай талап әлсіз болады.

Екінші қателік — балалардың нақты тұрғылықты жерін дәлелдемеу.

Үшінші қателік — үйдің құнын және ипотека қалдығын есептемеу.

Төртінші қателік — екінші тарапқа өтемақы мәселесін ойластырмау.

Бесінші қателік — балалардың мүддесін тек эмоциямен сипаттау. Сотқа эмоция емес, құжат керек.

Қорытынды

Балалар кіммен қалса, сол адамға мүлік автоматты түрде көбірек берілмейді. Бірақ кәмелетке толмаған балалардың мүддесі сот үшін маңызды мән-жай болуы мүмкін.

Егер балалардың басқа баспанасы жоқ болса, даулы үй олардың тұрақты тұратын жері болса, екінші ата-ананың басқа мүлкі болса немесе үйді сату балалардың жағдайын нашарлатса, соттан көбірек үлес немесе үйді балалармен тұратын ата-анаға қалдыруды сұрауға болады.

Ең бастысы — нақты дәлел. “Балалар менімен” деген сөз жақсы бастама, бірақ сотта жеңу үшін “міне, балалардың тұрғылықты жері, мектебі, баспанасы, қажеттілігі және есеп” деп көрсету керек. Құжатпен кірсеңіз — аргумент, құжатсыз кірсеңіз — жай ғана вайб.

FAQ — жиі қойылатын сұрақтар

1. Балалар кіммен қалса, сол адамға мүлік көбірек беріле ме?

Автоматты түрде емес. Бірақ сот кәмелетке толмаған балалардың мүддесін ескеріп, ерекше жағдайда көбірек үлес бере алады.

2. Балалар анамен қалса, үй толық анасына беріле ме?

Жоқ, автоматты түрде берілмейді. Бірақ ана балалардың мүддесін дәлелдесе, үйді өзіне қалдыруды немесе көбірек үлес сұрай алады.

3. Балалар әкемен қалса, әкеге көбірек үлес беріле ме?

Иә, мүмкін. Заң ана мен әкені бөлек қарамайды. Бастысы — балалардың нақты мүддесі.

4. Балалар мүлікке үлескер бола ма?

Жоқ, балалар ата-анасының мүлкіне автоматты түрде үлескер болмайды. Бірақ олардың мүддесі ата-аналардың үлесін анықтауда ескерілуі мүмкін.

5. Мүлікті балалар үшін 70/30 бөлуге бола ма?

Иә, сұрауға болады. Бірақ неге дәл 70/30 үлес қажет екенін дәлелдеу керек.

6. Егер балалардың басқа баспанасы болмаса, бұл маңызды ма?

Иә, өте маңызды. Бұл балалармен қалған ата-анаға көбірек үлес сұрауға негіз болуы мүмкін.

7. Екінші ата-ананың басқа үйі болса, сот ескере ме?

Иә, сот бұл мән-жайды ескеруі мүмкін. Бірақ басқа үйдің бар екенін құжатпен дәлелдеу керек.

8. Балалардың тіркеуі жеткілікті дәлел бола ма?

Жоқ, тек тіркеу жеткіліксіз. Нақты тұру, мектеп, балабақша, емхана және басқа дәлелдер қажет.

9. Баланың тұрғылықты жері туралы сот шешімі көмектесе ме?

Иә, көмектеседі. Бірақ ол мүлікті автоматты түрде бермейді, тек балалардың кіммен тұратынын дәлелдеуге көмектеседі.

10. Ипотекадағы үй балалармен тұратын ата-анаға қалуы мүмкін бе?

Иә, мүмкін. Бірақ ипотека қалдығы, төлем қабілеті және банк алдындағы міндеттеме ескеріледі.

11. Үй балалармен тұратын ата-анаға қалса, екінші тарап не алады?

Көбіне екінші тарапқа ақшалай өтемақы белгіленуі мүмкін. Нақты сома үйдің құны мен қарызға байланысты есептеледі.

12. Алимент төлеу мүлік үлесіне әсер ете ме?

Алимент пен мүлік бөлу бөлек мәселелер. Алимент төлеу мүлікті автоматты түрде тең немесе тең емес бөлуге себеп болмайды.

13. Балалардың мүддесін қалай дәлелдеуге болады?

Туу туралы куәлік, тұрғылықты жер туралы шешім, мектеп/балабақша анықтамасы, емхана мәліметі, тұрғын үй құжаттары және басқа дәлелдер арқылы.

14. Сот балалар үшін тең үлес қағидасынан ауытқуға міндетті ме?

Жоқ, міндетті емес. Бұл соттың құқығы және нақты дәлелдерге байланысты.

15. Мұндай талапта ең маңызды нәрсе не?

Балалардың нақты тұрғын үй мүддесін дәлелдеу: қайда тұрады, басқа баспана бар ма, үйді сату неге зиян, екінші ата-ананың жағдайы қандай және қандай үлес әділ болады.