Ипотекадағы үй ажырасқанда қалай бөлінеді?

Қысқаша жауап

Егер үй некеде тұрған кезде ипотекаға алынған болса, ол көбіне ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі болып саналады. Бұл үй кімнің атына рәсімделгеніне ғана байланысты емес. Егер ипотека некеде алынған табыстан төленсе, екінші жұбайдың да бұл мүлікке құқығы болуы мүмкін.

Бірақ ипотекадағы үйді бөлу қарапайым мүлікті бөлуден күрделірек. Себебі үй банктің кепілінде тұрады. Яғни сот ерлі-зайыптылар арасындағы үлесті анықтағанымен, банк алдындағы міндеттеме автоматты түрде өзгеріп кетпейді.

Ипотекадағы үй ортақ мүлікке жата ма?

Иә, егер пәтер немесе үй неке кезінде сатып алынса, ол әдетте ортақ мүлік ретінде қаралады. Маңыздысы — үй кімнің атына тіркелгені емес, оның қашан және қандай қаражатпен алынғаны.

Мысалы:

• үй күйеуінің атына рәсімделген, бірақ ипотека некеде төленген;
• үй әйелінің атына рәсімделген, бірақ төлемдер ортақ отбасы табысынан жасалған;
• бастапқы жарнаны бір тарап салған, ал кейінгі төлемдерді екеуі бірге төлеген;
• ипотеканы бір адам ресми төлегенімен, екінші жұбай үй шаруасымен, бала күтімімен айналысқан.

Мұндай жағдайда сот үйді ортақ мүлік ретінде қарап, әр тараптың үлесін анықтауы мүмкін.

Егер ипотека некеге дейін алынған болса ше?

Егер үй некеге дейін алынған болса, бастапқыда ол сол адамның жеке мүлкі болып есептелуі мүмкін. Бірақ неке кезінде ипотека төлемдері ортақ табыстан төленсе, екінші жұбай сол төленген сомаларға немесе мүлік құнының өсуіне байланысты үлес немесе өтемақы талап ете алады.

Мысалы, күйеуі пәтерді некеге дейін ипотекаға алған. Кейін неке кезінде 5 жыл бойы ипотека отбасылық табыстан төленді. Мұндай жағдайда әйел пәтердің толық жартысын емес, бірақ неке кезінде төленген ипотекалық төлемдерден өз үлесін немесе ақшалай өтемақы сұрауы мүмкін.

Ипотекадағы үйді бөлудің негізгі жолдары

1. Үй бір жұбайға қалады, екіншісіне өтемақы төленеді

Бұл ең жиі қолданылатын жолдардың бірі. Мысалы, үйде балаларымен анасы қалатын болса, сот үйді анасына қалдырып, әкесіне оның үлесіне сәйкес ақшалай өтемақы төлеуді белгілеуі мүмкін.

Бірақ бұл жерде ипотека қарызы да ескеріледі. Үйдің нарықтық бағасынан қалған қарыз сомасы шегеріледі, содан кейін нақты таза құн есептеледі.

Мысал:
Үйдің нарықтық бағасы — 40 000 000 теңге.
Банк алдындағы қалған қарыз — 20 000 000 теңге.
Таза құн — 20 000 000 теңге.
Егер үлес 1/2 болса, екінші жұбайдың өтемақысы шамамен 10 000 000 теңге болуы мүмкін.

2. Үй сатылып, ақша бөлінеді

Тараптар келіссе және банк рұқсат берсе, ипотекадағы үй сатылуы мүмкін. Сатудан түскен ақша алдымен банк қарызын жабуға жұмсалады. Қалған сома ерлі-зайыптылар арасында үлестеріне қарай бөлінеді.

Бұл жол тиімді болуы мүмкін, егер:

• тараптардың ешқайсысы ипотеканы жалғыз төлей алмаса;
• үйде қалуға нақты қажеттілік болмаса;
• тараптар дауды ұзартпай, қаржылық мәселені тез шешкісі келсе.

3. Ипотека бір жұбайдың атына қайта рәсімделеді

Кейде бір тарап үйді өзіне қалдырып, ипотеканы да өзі төлеуге дайын болады. Бірақ бұл үшін банк келісімі қажет. Себебі банк үшін негізгі мәселе — қарыздың уақытылы қайтарылуы.

Егер банк келіссе, несие шарты өзгертіліп, қарыз бір адамның атына қалуы мүмкін. Ал екінші жұбайға оның үлесі бойынша өтемақы төленеді немесе тараптар өзара келісім жасайды.

4. Үлестер сот арқылы анықталады

Егер тараптар келісе алмаса, мәселе сот арқылы шешіледі. Сот:

• үйдің қашан алынғанын;
• бастапқы жарнаны кім төлегенін;
• ипотека төлемдері қандай қаражаттан жасалғанын;
• қалған қарыз сомасын;
• балалардың кіммен тұратынын;
• тараптардың табысын;
• үйдің нарықтық құнын;
• банк алдындағы міндеттемені ескереді.

Сот үйді нақты бөліп бермейді, себебі пәтерді физикалық түрде екіге бөлу мүмкін емес. Сондықтан көбіне үлес анықталады немесе бір тарапқа үй қалдырылып, екінші тарапқа өтемақы белгіленеді.

Ипотека қарызы кімге қалады?

Егер ипотека неке кезінде отбасының қажеті үшін алынған болса, қарыз да ортақ міндеттеме ретінде қаралуы мүмкін. Бірақ банк алдындағы нақты борышкер несие шартында кім көрсетілсе, сол болып қала береді.

Мысалы, ипотека күйеуінің атына рәсімделген болса, банк төлемді күйеуінен талап етеді. Бірақ сотта күйеуі бұл қарыз отбасы үшін алынғанын дәлелдеп, оны мүлікті бөлу кезінде ескеруді сұрай алады.

Маңызды: сот ерлі-зайыптылар арасында мүлікті бөлгенімен, банк келісімінсіз несие шартындағы борышкерді ауыстыру міндетті түрде жүзеге аспайды.

Егер бір жұбай ипотеканы өзі төлесе, үй толық соған қала ма?

Әрқашан емес. Егер төлемдер неке кезінде жасалса, ол ақша ортақ табыс ретінде қаралуы мүмкін. Мысалы, күйеуі жұмыс істеп, ипотеканы төлеген, ал әйелі балалармен үйде отырған болса, бұл әйелдің мүлікке құқығы жоқ деген сөз емес.

Бірақ егер бір тарап ипотеканы өзінің жеке қаражатынан төлегенін дәлелдесе, мысалы:

• некеге дейінгі жинақ ақшасынан;
• мұраға алған ақшасынан;
• сыйға берілген қаражаттан;
• жеке мүлкін сатып түскен ақшадан,

онда сот бұл мән-жайды ескеріп, үлестерді басқаша белгілеуі мүмкін.

Балалар ипотекадағы үйді бөлуге әсер ете ме?

Балалар автоматты түрде ата-анасының мүлкіне үлескер болмайды. Яғни ажырасу кезінде үй ерлі-зайыптылардың арасында бөлінеді, балаларға тікелей үлес берілмейді.

Бірақ сот кәмелетке толмаған балалардың мүддесін ескеруі мүмкін. Мысалы, балалар анасымен қалса, сот үйді анасына қалдырып, екінші тарапқа өтемақы төлеу тәртібін белгілеуі ықтимал.

Ипотекадағы үйді бөлу үшін қандай құжаттар керек?

Сотқа жүгіну үшін әдетте мына құжаттар қажет болады:

• неке қию туралы куәлік;
• ажырасу туралы куәлік немесе ажырасу ісі бойынша құжаттар;
• жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттар;
• сатып алу-сату шарты;
• ипотекалық несие шарты;
• банк алдындағы қарыз қалдығы туралы анықтама;
• ипотека төлемдері туралы түбіртектер немесе банк үзінділері;
• үйдің нарықтық құны туралы бағалау есебі;
• балалардың туу туралы куәліктері;
• бастапқы жарнаны кім төлегенін растайтын дәлелдер;
• тараптардың табысы туралы мәліметтер.

Сотқа қандай талап қоюға болады?

Жағдайға байланысты талап арызда мынадай талаптар қойылуы мүмкін:

• ипотекадағы үйді ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі деп тану;
• әр жұбайдың үлесін анықтау;
• үйді бір тарапқа қалдырып, екінші тарапқа ақшалай өтемақы өндіру;
• үйді сатудан түскен қаражатты бөлу;
• неке кезінде төленген ипотека сомасынан үлес өндіру;
• мүлікке тыйым салу туралы өтінішхат беру;
• үйді үшінші тұлғаға сатып жібермеу үшін қамтамасыз ету шараларын қолдану.

Қорытынды

Ипотекадағы үй ажырасқанда автоматты түрде бір адамға қалып қоймайды. Егер үй неке кезінде алынған болса, ол ортақ мүлік ретінде қаралуы мүмкін. Бірақ ипотека болғандықтан, сот тек ерлі-зайыптылардың үлесін ғана емес, банк алдындағы қарызды, кепілді, төлем тарихын және балалардың мүддесін де ескереді.

Мұндай істерде ең маңыздысы — үйдің нақты құнын, қалған қарызды, төлемдердің қай қаражаттан жасалғанын және әр тараптың үлесін дұрыс дәлелдеу. Дәлел дұрыс жиналса, ипотекадағы үй бойынша әділ шешімге қол жеткізуге болады.

FAQ — жиі қойылатын сұрақтар

1. Ипотека күйеуімнің атында болса, мен үлес ала аламын ба?

Иә, егер үй неке кезінде алынған және ипотека отбасылық табыстан төленген болса, сіз үлес немесе ақшалай өтемақы талап ете аласыз.

2. Үй әйелімнің атына жазылған болса, күйеу ретінде үлесім бар ма?

Иә, егер үй неке кезінде алынған болса, оның кімнің атына тіркелгені шешуші мәнге ие емес. Сот мүліктің қашан және қандай қаражатпен алынғанын қарайды.

3. Ипотеканы мен ғана төлесем, үй толық маған қала ма?

Міндетті түрде емес. Егер төлемдер неке кезінде ортақ табыстан жасалса, екінші жұбайдың да құқығы болуы мүмкін. Бірақ жеке қаражаттан төлегеніңізді дәлелдесеңіз, сот оны ескеруі мүмкін.

4. Банк келісімінсіз ипотекадағы үйді бөлуге бола ма?

Сот ерлі-зайыптылар арасындағы үлесті анықтай алады. Бірақ ипотека шарты бойынша борышкерді ауыстыру, кепілдегі үйді сату немесе қайта рәсімдеу үшін банк келісімі қажет болуы мүмкін.

5. Ипотекадағы үйді сатуға бола ма?

Иә, бірақ үй банктің кепілінде тұрса, оны сату үшін әдетте банк келісімі керек. Сатудан түскен ақша алдымен банк қарызын жабуға жұмсалады.

6. Балаларға ипотекадағы үйден үлес беріле ме?

Балалар ата-анасының мүлкін бөлу кезінде автоматты түрде үлескер болмайды. Бірақ сот балалардың кіммен тұратынын және олардың тұрғын үйге мұқтаждығын ескеруі мүмкін.

7. Үй некеге дейін алынған болса, әйел немесе күйеу үлес ала ала ма?

Егер үй некеге дейін алынған болса, ол бастапқыда жеке мүлік болуы мүмкін. Бірақ неке кезінде ипотека төленсе немесе үйге күрделі жөндеу жасалып, құны артса, екінші жұбай өтемақы немесе үлес талап етуі мүмкін.

8. Ипотека қарызы да екіге бөліне ме?

Егер қарыз отбасының ортақ қажеті үшін алынған болса, сот оны мүлікті бөлу кезінде ескеруі мүмкін. Бірақ банк алдындағы борышкер несие шартында кім көрсетілсе, сол болып қала береді.

9. Ипотекадағы үй бойынша сотқа қашан жүгінуге болады?

Мүлікті бөлу туралы талапты ажырасу кезінде де, ажырасқаннан кейін де беруге болады. Бірақ уақыт созбай, дәлелдер жоғалмай тұрғанда әрекет еткен дұрыс.

10. Ипотекадағы үйді бөлу үшін бағалау қажет пе?

Иә, әдетте үйдің нарықтық құнын анықтау үшін бағалау есебі қажет. Сонымен қатар банктен қалған қарыз сомасы туралы анықтама алған дұрыс.