Иә, кейбір жағдайда жұбайлардың қарызы ажырасқанда бөлінуі мүмкін. Бірақ барлық қарыз автоматты түрде ортақ болып саналмайды.

Егер кредит, займ, ипотека немесе басқа қарыз отбасының ортақ қажетіне алынған болса, ол ортақ міндеттеме ретінде қаралуы мүмкін. Ал егер қарызды бір жұбай өзі үшін, жасырын түрде немесе отбасы мүддесіне қатысы жоқ мақсатқа алған болса, ондай қарыз сол адамның жеке міндеттемесі болып қалуы мүмкін.

Қарапайым тілмен айтқанда: “некеде алған қарыздың бәрі автоматты түрде екеуінікі” деген түсінік дұрыс емес. Сот ең алдымен қарыздың не үшін алынғанын және ақша қайда жұмсалғанын қарайды.

Қандай қарыз ортақ болып саналады?

Қарыз ортақ деп танылуы үшін оның отбасы қажетіне жұмсалғаны дәлелденуі керек.

Мысалы, мынадай қарыздар ортақ деп қаралуы мүмкін:

• отбасыға үй алу үшін алынған ипотека;
• ортақ көлік алу үшін алынған автонесие;
• үй жөндеуге алынған кредит;
• балалардың оқуына немесе емделуіне алынған займ;
• отбасының күнделікті қажеттілігіне жұмсалған кредит;
• ортақ кәсіпті дамыту үшін алынған несие;
• ерлі-зайыптылар бірге пайдаланған мүлікке алынған қарыз;
• екі жұбай да білген және келіскен міндеттеме.

Мұндай жағдайда сот қарызды мүлікті бөлу кезінде ескеріп, әр тараптың үлесіне қарай бөлуі мүмкін.

Қандай қарыз жеке қарыз болып саналады?

Қарыз жеке деп танылуы мүмкін, егер ол тек бір жұбайдың жеке мақсаты үшін алынған болса және отбасыға пайда әкелмесе.

Мысалы:

• құмар ойынға жұмсалған қарыз;
• жеке көңіл көтеруге алынған кредит;
• екінші жұбай білмеген микрокредиттер;
• басқа адамға көмектесу үшін алынған займ;
• жеке бизнеске жасырын алынған қарыз;
• некеден тыс жеке қатынастарға жұмсалған ақша;
• бір жұбайдың бұрынғы жеке қарызын жабуға алынған жаңа кредит;
• отбасы қажетіне қатысы жоқ тұтынушылық кредит.

Мұндай жағдайда екінші жұбай: “Бұл қарыз отбасы үшін алынған жоқ, мен ол ақшаны көрген жоқпын, келіскен жоқпын және пайдаланған жоқпын” деп дәлелдей алады.

Қарыздың ортақ екенін кім дәлелдеуі керек?

Әдетте қарызды ортақ деп тануды сұраған тарап оны дәлелдеуі керек. Яғни бір жұбай “бұл кредит отбасы үшін алынған” десе, ол сөзін нақты құжаттармен растауы қажет.

Дәлел ретінде мыналар қолданылуы мүмкін:

• банк шарты;
• ақша аударымдары;
• чек және түбіртектер;
• сатып алу-сату шарттары;
• жөндеу жұмыстары бойынша құжаттар;
• балалардың оқуына немесе емделуіне төлемдер;
• ипотека немесе автонесие құжаттары;
• WhatsApp хат алмасу;
• екінші жұбайдың келісімі;
• куәгерлердің түсініктемелері;
• отбасылық қажеттілікті растайтын басқа дәлелдер.

Сот “кредит некеде алынған екен, демек ортақ” деп автоматты түрде шешпейді. Ақшаның нақты қайда кеткені маңызды.

Банк алдындағы қарыз автоматты түрде екіге бөліне ме?

Жоқ. Бұл жерде маңызды айырмашылық бар.

Сот ерлі-зайыптылардың өзара қарым-қатынасында қарызды ортақ деп тануы мүмкін. Бірақ банк алдындағы міндеттеме кредит шартында кім көрсетілсе, сол адамның мойнында қала береді.

Мысалы, кредит күйеуінің атына рәсімделген болса, банк төлемді күйеуінен талап етеді. Егер сот бұл қарыз отбасы қажетіне алынған деп таныса, күйеуі әйелінен қарыздың бір бөлігін өтеуді немесе мүлікті бөлу кезінде осы қарызды ескеруді сұрай алады.

Бірақ банк келісімінсіз борышкерді автоматты түрде ауыстыру мүмкін емес. Банк үшін ажырасу — кредит шартын өздігінен өзгертетін жағдай емес.

Ипотека қарызы ажырасқанда қалай бөлінеді?

Ипотека көбіне ортақ міндеттеме ретінде қаралады, егер үй неке кезінде отбасы үшін алынған болса. Мұндай жағдайда сот үйдің нарықтық құнын, қалған ипотека қарызын және тараптардың үлесін ескереді.

Мысалы:

Үйдің құны — 40 000 000 теңге.
Қалған ипотека қарызы — 20 000 000 теңге.
Таза мүлік құны — 20 000 000 теңге.

Егер үлестер тең болса, әр тараптың үлесі шамамен 10 000 000 теңге болуы мүмкін. Бірақ нақты есеп әр істің жағдайына байланысты жасалады.

Маңызды: ипотека шарты кімнің атына рәсімделген болса, банк сол адамнан төлем талап ете береді. Ипотеканы басқа адамға ауыстыру үшін банк келісімі қажет болуы мүмкін.

Автонесие қарызы қалай бөлінеді?

Егер автокөлік неке кезінде отбасы қажетіне сатып алынса, автонесие де мүлікті бөлу кезінде ескерілуі мүмкін.

Мысалы:

Көліктің нарықтық құны — 10 000 000 теңге.
Автонесие қалдығы — 4 000 000 теңге.
Таза құн — 6 000 000 теңге.

Егер көлік бір жұбайда қалса, екінші жұбайға таза құннан өтемақы есептелуі мүмкін. Бірақ несие шартында кім борышкер болса, банк алдындағы негізгі жауапкершілік сол адамда қала береді.

Микрокредиттер ортақ қарыз бола ма?

Микрокредиттер бойынша жағдай күрделірек. Көп жағдайда микрокредитті бір адам онлайн алады, екінші жұбай білмей қалуы мүмкін. Сондықтан микрокредит автоматты түрде ортақ қарыз болмайды.

Егер микрокредит:

• азық-түлікке;
• коммуналдық төлемге;
• балалардың қажетіне;
• емделуге;
• отбасылық шұғыл шығынға жұмсалса,

онда оны ортақ міндеттеме ретінде тану туралы мәселе қойылуы мүмкін.

Ал егер микрокредит жеке мақсатқа, құмар ойынға, басқа адамдарға аударуға немесе жасырын шығындарға кеткен болса, екінші жұбай бұл қарызды ортақ деп тануға қарсы бола алады.

Бір жұбай екіншісінің келісімінсіз кредит алса не болады?

Егер кредит бір жұбайдың келісімінсіз алынған болса, бұл оның автоматты түрде жеке қарыз екенін білдірмейді. Бірақ бұл — маңызды дәлел.

Сот мынаны қарайды:

• екінші жұбай кредит туралы білді ме;
• ақша отбасыға жұмсалды ма;
• кредиттен отбасы пайда көрді ме;
• қарызға алынған ақша қайда аударылды;
• қарыз бойынша төлемдер қай қаражаттан жасалды;
• екінші жұбай бұл кредитке қарсы болды ма;
• кредит жасырын алынған ба.

Егер кредит жасырын алынып, отбасы қажетіне жұмсалмаса, оны ортақ қарыз деп тану қиын болады.

Күйеуінің қарызы әйелге өте ме?

Егер қарыз күйеуінің жеке міндеттемесі болса, ол автоматты түрде әйелге өтпейді. Бірақ егер қарыз отбасы қажетіне алынғаны дәлелденсе, сот оны ортақ міндеттеме ретінде қарауы мүмкін.

Мысалы, күйеуі кредит алып, оны үй жөндеуге немесе отбасының ипотекасын жабуға жұмсаған болса, бұл ортақ қарыз ретінде қаралуы мүмкін. Ал егер ол кредитті өз жеке мақсатына жұмсаған болса, әйел бұл қарызға жауап бермеуі мүмкін.

Әйелдің қарызы күйеуіне өте ме?

Дәл сол қағида қолданылады. Әйелдің атына алынған кредит немесе микрокредит автоматты түрде күйеуінің қарызы болып кетпейді.

Егер ақша отбасы қажетіне жұмсалса, күйеуі де жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Ал егер қарыз жеке мақсатта алынған болса, ол әйелдің жеке міндеттемесі болып қалуы ықтимал.

Неке кезінде алынған кредит ажырасқаннан кейін не болады?

Ажырасу кредитті автоматты түрде тоқтатпайды. Кредит шарты қалай жасалса, банк алдындағы міндеттеме солай жалғасады.

Егер кредит бір адамның атына рәсімделсе, банк сол адамнан төлем талап етеді. Егер екеуі бірге қарыз алушы немесе қосалқы қарыз алушы болса, банк екеуінен де талап етуі мүмкін.

Ал ерлі-зайыптылар өзара сот арқылы қарыздың ортақ екенін, оның қалай бөлінетінін немесе мүлікті бөлу кезінде қалай ескерілетінін шешеді.

Қосалқы қарыз алушы болса не болады?

Егер екі жұбай бір кредит бойынша қарыз алушы және қосалқы қарыз алушы болса, банк алдында екеуі де жауапты болуы мүмкін.

Мысалы, ипотекада күйеуі негізгі қарыз алушы, әйелі қосалқы қарыз алушы болса, ажырасқаннан кейін де банк екеуінен төлем талап ете алады. Сот мүлікті бөлу кезінде кімнің қандай үлесі барын анықтай алады, бірақ банк шартын өзгерту үшін банктің келісімі қажет.

Кепілгерлік қарыз ортақ болып санала ма?

Егер бір жұбай басқа адамның кредитіне кепілгер болса, бұл қарыз автоматты түрде отбасының ортақ қарызы болмайды. Себебі кепілгерлік көбіне үшінші тұлғаның міндеттемесін қамтамасыз ету үшін беріледі.

Мысалы, күйеуі досының кредитіне кепілгер болды. Кейін досы төлемей қойды, банк күйеуінен талап етті. Мұндай жағдайда әйел бұл қарыз отбасының ортақ қажетіне алынбағанын дәлелдеп, ортақ қарыз ретінде тануға қарсы бола алады.

Бірақ егер кепілгерлік отбасы бизнесі немесе ортақ мүдде үшін берілгені дәлелденсе, сот оны бөлек бағалауы мүмкін.

ИП немесе бизнес қарызы бөліне ме?

ИП немесе бизнеске байланысты қарыз да автоматты түрде ортақ қарыз болмайды. Сот қарыздың мақсатын қарайды.

Егер қарыз ортақ кәсіпті дамытуға, жабдық алуға, тауар сатып алуға немесе отбасының негізгі табыс көзін ұстап тұруға алынған болса, ол мүлікті бөлу кезінде ескерілуі мүмкін.

Ал егер кәсіп тек бір жұбайдың жеке жобасы болып, екінші жұбай одан пайда көрмесе және қарыз туралы білмесе, оны ортақ қарыз деп тану қиын болуы мүмкін.

Бір жұбай қарызды ажырасу алдында әдейі көбейтсе не істеу керек?

Кейде ажырасу алдында бір тарап әдейі кредит алып, кейін оны ортақ қарыз ретінде көрсетуге тырысады. Мұндай жағдайда екінші тарап міндетті түрде қарсы дәлел ұсынуы керек.

Сотта мына сұрақтар қойылады:

• кредит қашан алынды;
• ажырасу дауы басталғанға дейін бе, кейін бе;
• ақша қайда кетті;
• отбасылық шығындарға жұмсалды ма;
• екінші жұбай білді ме;
• қарыздың нақты қажеттілігі болды ма;
• ақша туыстарға немесе басқа адамдарға аударылды ма;
• қарыз жасанды түрде рәсімделмеді ме.

Егер қарыз отбасыға қатысы жоқ екені дәлелденсе, оны ортақ міндеттеме ретінде мойындатпауға болады.

Қарызды бөлу үшін сотқа қандай талап қоюға болады?

Жағдайға қарай сотқа мынадай талаптар қоюға болады:

• қарызды ерлі-зайыптылардың ортақ міндеттемесі деп тану;
• қарызды мүлікті бөлу кезінде ескеру;
• қарыздың бір бөлігін екінші жұбайдан өндіру;
• қарызды жеке міндеттеме деп тану;
• кредиттің отбасы қажетіне жұмсалмағанын анықтау;
• банк шоттары бойынша мәлімет сұрату;
• ақша аударымдарын тексеру;
• кредит қаражатының қайда жұмсалғанын анықтау;
• ортақ мүлік пен ортақ қарызды бірге бөлу.

Қарыздың жеке екенін қалай дәлелдеуге болады?

Егер сіз екінші жұбайдың қарызына жауап бергіңіз келмесе, мынадай дәлелдер жинау керек:

• кредит шарты тек екінші жұбайдың атына жасалғанын көрсету;
• сіздің келісім бермегеніңізді дәлелдеу;
• ақшаның отбасы қажетіне жұмсалмағанын көрсету;
• ақша басқа адамға аударылғанын дәлелдеу;
• қарыз жасырын алынғанын көрсету;
• кредит алынған кезде бірге тұрмағаныңызды дәлелдеу;
• ажырасу дауы басталғаннан кейін алынғанын көрсету;
• қарыз жеке мақсатқа жұмсалғанын дәлелдеу;
• отбасы бюджетіне түспегенін көрсету.

Қарыздың ортақ екенін қалай дәлелдеуге болады?

Егер сіз қарызды отбасы үшін алып, оны екінші жұбаймен бірге өтеу керек деп санасаңыз, мына дәлелдер қажет:

• кредит отбасы қажеттілігі үшін алынғанын растайтын құжаттар;
• үй, көлік, жөндеу, оқу, емделу шығындары;
• екінші жұбайдың келісімі немесе хабардар болғаны;
• ақша отбасы мүлкіне жұмсалғанын растайтын чектер;
• банк аударымдары;
• ортақ мүлікке төлем жасалғанын дәлелдеу;
• қарыздан алынған пайда екеуіне де тиесілі болғанын көрсету.

Қандай құжаттар керек?

Қарызды бөлу немесе оны ортақ деп тануға қарсы болу үшін мына құжаттар қажет болуы мүмкін:

• неке қию туралы куәлік;
• ажырасу туралы куәлік немесе сот құжаттары;
• кредит шарты;
• микрокредит шарты;
• ипотека шарты;
• автонесие шарты;
• төлем кестесі;
• банк үзінділері;
• ақша аударымдары;
• чек және түбіртектер;
• қарызды өтеу туралы құжаттар;
• сатып алу-сату шарттары;
• үй жөндеу бойынша құжаттар;
• балалардың оқуына немесе емделуіне төлемдер;
• WhatsApp немесе SMS хат алмасу;
• коллекторлық хабарламалар;
• атқарушылық іс жүргізу құжаттары;
• ЧСИ қаулылары;
• банк немесе МҚҰ-дан анықтамалар.

Банк немесе МҚҰ екінші жұбайдан ақша талап ете ала ма?

Егер екінші жұбай кредит шартында қарыз алушы, қосалқы қарыз алушы немесе кепілгер ретінде көрсетілмесе, банк немесе МҚҰ одан тікелей ақша талап ете алмайды. Бірақ егер сот қарызды ортақ міндеттеме деп таныса, ерлі-зайыптылардың өзара есеп айырысуында бұл қарыз ескерілуі мүмкін.

Ал егер екінші жұбай шартта қосалқы қарыз алушы немесе кепілгер болса, банк одан да төлем талап етуі мүмкін.

Атқарушылық іс жүргізу болса не істеу керек?

Егер бір жұбайдың қарызы бойынша ЧСИ атқарушылық іс жүргізуді бастап, ортақ мүлікке немесе шоттарға шектеу қойса, алдымен қарыздың сипатын анықтау керек.

Мына әрекеттер жасалуы мүмкін:

• атқарушылық іс материалдарын сұрату;
• қарыздың кімнің атына екенін анықтау;
• сот шешімі немесе атқарушылық құжатты тексеру;
• қарыздың отбасыға қатысы бар-жоғын анықтау;
• жеке мүлікке заңсыз шектеу қойылса, ЧСИ-ге өтініш беру;
• қажет болса, юстицияға немесе сотқа шағымдану;
• ортақ мүлік үлесін анықтау туралы талап қою.

Қарызды келісіммен бөлуге бола ма?

Иә, ерлі-зайыптылар қарызды өзара келісіммен бөле алады. Мысалы, бір тарап ипотеканы төлей береді, ал екінші тарап басқа мүліктен бас тартады. Немесе бір тарап кредитті толық жабады, ал екінші тарап оған белгілі бір өтемақы төлейді.

Бірақ мұндай келісім банк үшін автоматты түрде міндетті болмайды. Егер кредит шартына өзгеріс енгізу керек болса, банк келісімі қажет.

Неке шарты қарызға әсер ете ме?

Иә, неке шартында мүлік пен қарыз бойынша бөлек тәртіп көрсетуге болады. Мысалы, әр жұбай өз атына алған кредитіне өзі жауап береді немесе белгілі бір мүлік пен міндеттемелер нақты бір тарапқа бекітіледі.

Бірақ неке шарты кредиторлардың құқығын бұзбауы керек. Яғни ерлі-зайыптылар өзара келісім жасады екен деп, банк өз талабынан автоматты түрде айырылмайды.

Қорытынды

Жұбайлардың қарызы ажырасқанда әрқашан автоматты түрде екіге бөлінбейді. Негізгі сұрақ — қарыз не үшін алынды және ақша қайда жұмсалды?

Егер қарыз отбасы қажетіне, ортақ мүлікке, балаларға, үйге, көлікке немесе ортақ кәсіпке жұмсалса, ол ортақ міндеттеме ретінде қаралуы мүмкін. Ал егер қарыз жеке мақсатқа, жасырын түрде немесе отбасыға қатысы жоқ шығындарға алынған болса, оны екінші жұбайға жүктеу қиын.

Мұндай істерде ең маңыздысы — эмоция емес, дәлел. “Ол алды” немесе “мен білмедім” деген сөз аздық етеді. Банк үзіндісі, чек, шарт, аударым, хат алмасу — соттағы нағыз MVP солар.

FAQ — жиі қойылатын сұрақтар

1. Жұбайлардың қарызы ажырасқанда бөліне ме?

Иә, егер қарыз отбасы қажетіне алынғаны дәлелденсе, ол ортақ міндеттеме ретінде қаралуы мүмкін.

2. Күйеуім менің келісімімсіз кредит алса, мен төлеуге міндеттімін бе?

Егер кредит отбасы қажетіне жұмсалмаған болса және сіз ол туралы білмеген болсаңыз, оны ортақ қарыз деп тануға қарсы болуға болады.

3. Әйелімнің микрокредиттері маған өте ме?

Автоматты түрде өтпейді. Микрокредиттің отбасы қажетіне жұмсалғаны дәлелденуі керек.

4. Ипотека қарызы ажырасқанда қалай бөлінеді?

Ипотека отбасы үшін алынған болса, сот үйдің құнын және қалған қарызды ескеріп бөледі. Бірақ банк алдындағы борышкер шарт бойынша қала береді.

5. Автонесие ортақ қарыз болып санала ма?

Егер көлік неке кезінде отбасы үшін алынған болса, автонесие мүлікті бөлу кезінде ескерілуі мүмкін.

6. Қарызды ортақ деп тану үшін не дәлелдеу керек?

Ақшаның отбасы қажетіне жұмсалғанын дәлелдеу керек: чек, шарт, аударым, банк үзіндісі, жөндеу, оқу, емделу немесе мүлікке төлем құжаттары қажет.

7. Қарыздың жеке екенін қалай дәлелдеймін?

Қарыздың жасырын алынғанын, отбасыға жұмсалмағанын, сіздің келісім бермегеніңізді және ақша жеке мақсатқа кеткенін дәлелдеу керек.

8. Банк ажырасқаннан кейін кредитті екіге бөле ме?

Жоқ. Банк кредит шартында кім көрсетілсе, содан талап етеді. Қарызды банк алдында қайта бөлу үшін банктің келісімі қажет.

9. Егер екеуміз қосалқы қарыз алушы болсақ не болады?

Банк екеуіңізден де төлем талап ете алады. Ажырасу банк алдындағы міндеттемені автоматты түрде тоқтатпайды.

10. Кепілгерлік қарыз ортақ қарыз бола ма?

Әдетте кепілгерлік жеке міндеттеме ретінде қаралады, бірақ ол отбасы немесе ортақ кәсіп мүддесі үшін берілгені дәлелденсе, сот бөлек бағалайды.

11. ИП қарызы жұбайлар арасында бөліне ме?

Егер ИП қарызы ортақ бизнес немесе отбасы қажеті үшін алынған болса, сот оны ескеруі мүмкін. Ал жеке бизнес қарызы автоматты түрде ортақ болмайды.

12. Бір жұбай ажырасу алдында әдейі кредит алып қойса не істеу керек?

Қарыздың мақсатын, ақша қозғалысын, алынған уақытын және отбасыға қатысы бар-жоғын тексеріп, сотта қарсы дәлел ұсыну керек.

13. Қарызды мүлікпен бірге бөлуге бола ма?

Иә, сот ортақ мүлік пен ортақ міндеттемелерді бірге қарауы мүмкін. Мысалы, үй, көлік және соларға қатысты кредиттер бірге есептеледі.

14. Қарыз бойынша сотқа қандай талап қоюға болады?

Қарызды ортақ міндеттеме деп тану, оны мүлікті бөлу кезінде ескеру, жеке қарыз деп тану немесе екінші жұбайдан үлесін өндіру туралы талап қоюға болады.

15. Қарыз бойынша келісім жасауға бола ма?

Иә, ерлі-зайыптылар өзара келісім жасай алады. Бірақ кредит шартын өзгерту үшін банк келісімі қажет болуы мүмкін.