Жұмыссыз адамнан алимент қалай өндіріледі?

Жұмыссыз адамнан алимент өндіруге бола ма? Иә, болады. Қазақстан заңнамасы бойынша ата-ананың жұмыссыз болуы оны баласын асырау міндетінен босатпайды. Алимент — баланың құқығы, ал ата-ананың жұмыс істемеуі бұл міндетті тоқтатпайды.

Көп жағдайда алимент төлеуші “жұмысым жоқ, сондықтан алимент төлей алмаймын” деп ойлайды. Бірақ бұл қате түсінік. Егер адам ресми түрде жұмыссыз болса да, алимент сот арқылы өндіріліп, берешек есептеле береді.

Жұмыссыз адам алимент төлеуге міндетті ме?

Иә, міндетті. Баланы асырау — ата-ананың заңмен белгіленген міндеті. Бұл жерде ата-ананың жұмыс істейтіні немесе жұмыссыз екені шешуші мәнге ие емес.

Егер алимент төлеушінің тұрақты жұмысы болмаса, алимент:

• сот бұйрығы арқылы;
• сот шешімі арқылы;
• нотариаттық келісім арқылы;
• сот орындаушысы арқылы мәжбүрлі түрде өндірілуі мүмкін.

Яғни жұмыссыздық алименттен “иммунитет” бермейді. Бұл жерде заңның логикасы қарапайым: балаға тамақ, киім, оқу, ем керек — ата-ананың жұмыссыздығы баланың қажеттілігін тоқтатпайды.

Жұмыссыз адамнан алимент қалай есептеледі?

Егер алимент төлеушінің ресми табысы болмаса немесе ол табысын растайтын құжаттарды ұсынбаса, алимент бойынша берешек Қазақстан Республикасындағы орташа айлық жалақы мөлшеріне сүйене отырып есептелуі мүмкін.

Мысалы, алимент сотпен табыстың үлесі ретінде белгіленсе:

• 1 балаға — табыстың 1/4 бөлігі;
• 2 балаға — табыстың 1/3 бөлігі;
• 3 және одан көп балаға — табыстың 1/2 бөлігі.

Егер борышкер жұмыс істемесе, сот орындаушысы берешекті орташа айлық жалақы негізінде есептей алады. Бұл жағдайда борышкер ресми түрде табыс таппаса да, алимент берешегі жинала береді.

Жұмыссыз адамнан алиментті нақты ақша сомасында өндіруге бола ма?

Иә, болады. Егер алимент төлеушінің тұрақты табысы болмаса, табысы жасырын болса немесе ресми түрде жұмыссыз болып көрінсе, алиментті нақты ақша сомасында өндіру туралы талап қоюға болады.

Бұл әсіресе мына жағдайларда тиімді:

• борышкер ресми түрде жұмыссыз, бірақ іс жүзінде табыс табады;
• табысы тұрақсыз;
• жеке тапсырыспен жұмыс істейді;
• такси, құрылыс, сауда, қызмет көрсету саласында бейресми табыс табады;
• ресми жалақысы өте төмен көрсетілген;
• алимент үлес түрінде есептелсе, балаға түсетін сома өте аз болады.

Мұндай жағдайда соттан алиментті ай сайын нақты сомада белгілеуді сұрауға болады. Мысалы, баланың ай сайынғы нақты шығындары есептеліп, сол шығындарға сәйкес алимент мөлшері сұралады.

Жұмыссыз борышкер алимент төлемесе не болады?

Егер алимент төлеуші жұмыссыз болып, алимент төлемесе, берешек жинала береді. Бұл берешек кейін сот орындаушысы арқылы мәжбүрлі түрде өндіріліп алынады.

Сот орындаушысы борышкерге қатысты мынадай шаралар қолдануы мүмкін:

• банктік шоттарына шектеу қою;
• мүлкіне тыйым салу;
• көлік құралдарына тыйым салу;
• Қазақстаннан шығуына уақытша шектеу қою;
• борышкерлер тізіліміне енгізу;
• әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесін көтеру;
• қасақана төлемеген жағдайда қылмыстық жауапкершілік мәселесін қарау.

Сондықтан “жұмыссызбын” деп алимент төлемей жүре беру кейін үлкен берешекке және қосымша шектеулерге әкелуі мүмкін.

Алимент өндіру үшін қайда жүгіну керек?

Егер ата-ана алимент төлемесе, алимент алушы сотқа жүгіне алады. Әдетте екі жол бар:

1. Сот бұйрығын шығару

Егер әкелік дауы жоқ болса, бала ортақ екені анық болса және басқа күрделі дау болмаса, сот бұйрығын шығару туралы арыз беруге болады. Бұл алимент өндірудің жылдам жолдарының бірі.

2. Талап арыз беру

Егер алиментті нақты ақша сомасында өндіру қажет болса, әкелікке қатысты дау болса, борышкердің табысы жасырын болса немесе басқа мән-жайлар болса, сотқа талап арыз беріледі.

Талап арызда жұмыссыз адамның нақты табысы, өмір сүру деңгейі, мүлкі, шығындары және баланың қажеттіліктері көрсетілуі мүмкін.

Қандай құжаттар керек?

Жұмыссыз адамнан алимент өндіру үшін әдетте мына құжаттар қажет болады:

• талап арыз немесе сот бұйрығын шығару туралы арыз;
• баланың туу туралы куәлігі;
• неке туралы немесе некені бұзу туралы куәлік;
• жеке куәлік көшірмесі;
• баланың талап қоюшымен бірге тұратынын растайтын құжаттар;
• баланың шығындарын растайтын чек, түбіртек, келісімшарттар;
• борышкердің жұмыссыз екенін немесе табысын жасырғанын көрсететін мәліметтер;
• қажет болса, медициналық, оқу, балабақша, үйірме шығындары туралы құжаттар.

Егер нақты ақша сомасында алимент сұралса, баланың ай сайынғы шығындарын дәлелдеу өте маңызды.

Борышкер ресми жұмыссыз, бірақ табысы бар болса не істеу керек?

Кейбір адамдар ресми түрде жұмыссыз болып көрінеді, бірақ шын мәнінде табыс табады. Мысалы, такси жүргізеді, құрылыс жасайды, саудамен айналысады, онлайн қызмет көрсетеді немесе жеке тапсырыстар алады.

Мұндай жағдайда сотқа мына дәлелдерді ұсынуға болады:

• банк аударымдары;
• әлеуметтік желідегі жарнамалар;
• мүлік туралы мәліметтер;
• көлік, жылжымайтын мүлік туралы ақпарат;
• куәлардың түсініктемелері;
• кәсіпкерлік қызмет белгілері;
• борышкердің өмір сүру деңгейін көрсететін дәлелдер.

Сот тек ресми жалақыға ғана емес, нақты жағдайға да назар аударуы мүмкін.

Алимент берешегі қалай есептеледі?

Егер алимент төлеуші жұмыссыз болса және алимент төлемесе, берешекті сот орындаушысы есептейді. Егер борышкер жұмыс істемеген кезеңде табысын растайтын құжаттар болмаса, берешек Қазақстандағы орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін.

Бұл борышкер үшін ауыр болуы мүмкін, себебі орташа жалақы бойынша есептелген берешек нақты табысынан жоғары болып шығуы ықтимал. Сондықтан алимент төлеуші алиментті мүлдем төлемей тастағаннан гөрі, жағдайын сот арқылы өзгертуге тырысқаны дұрыс.

Жұмыссыз адам алимент мөлшерін азайтуды сұрай ала ма?

Иә, жұмыссыз адам алимент мөлшерін азайту немесе төлеу тәртібін өзгерту туралы сотқа жүгіне алады. Бірақ жұмыссыздықтың өзі автоматты түрде алиментті азайтуға негіз болмайды.

Сот мына жағдайларды қарайды:

• жұмыссыздықтың себебі;
• адамның жұмыс іздеуі;
• денсаулық жағдайы;
• басқа балаларының болуы;
• нақты табыс табу мүмкіндігі;
• баланың қажеттіліктері.

Егер сот борышкер әдейі жұмыс істемей жүр деп есептесе, алиментті азайтудан бас тартуы мүмкін.

Алиментті жұмыссыздықтан кейін жұмысқа тұрған кезде қалай өндіреді?

Егер борышкер кейін жұмысқа тұрса, сот орындаушысы атқару құжатын жұмыс орнына жібереді. Сол кезде алимент жалақыдан ұсталып, алимент алушыға аударылады.

Егер бұрын берешек жиналып қалған болса, ағымдағы алиментпен бірге берешек те ұсталып отыруы мүмкін. Яғни жұмысқа орналасу бұрынғы қарызды жоймайды.

Қорытынды

Жұмыссыз адамнан алимент өндіруге болады. Жұмыссыздық алимент төлеуден босатпайды. Егер борышкердің ресми табысы болмаса, алимент бойынша берешек орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін, ал қажет жағдайда алимент нақты ақша сомасында өндіріліп алынуы мүмкін.

Егер алимент төлеуші жұмыссыз болып, балаға ақша төлемесе, сотқа жүгініп, алимент өндіріп алу немесе нақты сомада белгілеу туралы талап қоюға болады. Дұрыс дайындалған құжаттар мен дәлелдер баланың құқығын қорғауға көмектеседі.

FAQ: Жұмыссыз адамнан алимент өндіру туралы жиі қойылатын сұрақтар

Жұмыссыз адам алимент төлеуге міндетті ме?

Иә, міндетті. Жұмыссыз болу баланы асырау міндетінен босатпайды.

Жұмыссыз адамнан алимент қалай есептеледі?

Егер ресми табыс болмаса немесе табыс туралы құжат ұсынылмаса, алимент бойынша берешек Қазақстандағы орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін.

Жұмыссыз әкеден алимент өндіруге бола ма?

Иә, болады. Алимент сот бұйрығы, сот шешімі немесе нотариаттық келісім негізінде өндіріліп алынады.

Жұмыссыз адам алимент төлемесе не болады?

Берешек жиналады. Сот орындаушысы банк шоттарына, мүлікке, көлікке шектеу қоюы және басқа мәжбүрлі шаралар қолдануы мүмкін.

Алиментті нақты ақша сомасында өндіруге бола ма?

Иә. Егер борышкердің тұрақты табысы болмаса немесе табысын жасырса, алиментті нақты ақшалай сомада өндіріп алуға болады.

Борышкер ресми жұмыссыз, бірақ табысы бар болса не істеу керек?

Сотқа оның нақты табысын немесе өмір сүру деңгейін көрсететін дәлелдер ұсынуға болады: банк аударымдары, мүлік, көлік, әлеуметтік желідегі жарнама, куә түсініктемелері және басқа мәліметтер.

Жұмыссыз адам алимент мөлшерін азайта ала ма?

Ол сотқа жүгініп, алимент мөлшерін азайтуды сұрай алады. Бірақ сот барлық мән-жайды қарап, баланың мүддесін бірінші орынға қояды.

Алимент жұмыссыздық бойынша жәрдемақыдан ұсталуы мүмкін бе?

Егер борышкер қандай да бір ресми төлем немесе табыс алса, алимент сол табыстан ұсталуы мүмкін. Нақты жағдайда сот орындаушысы табыс түрін тексереді.

Алимент бойынша берешекті кім есептейді?

Алимент бойынша берешекті сот орындаушысы есептейді.

Жұмысқа тұрғаннан кейін бұрынғы алимент қарызы жойыла ма?

Жоқ, жойылмайды. Борышкер жұмысқа тұрғаннан кейін ағымдағы алиментпен бірге бұрынғы берешек те өндіріліп алынуы мүмкін.