Алимент бойынша ЧСИ не істей алады?

Алимент бойынша ЧСИ не істей алады? Қазақстанда жеке сот орындаушысы, яғни ЧСИ, алимент өндіру бойынша сот шешімін, сот бұйрығын немесе нотариаттық келісімді орындауға міндетті тұлға. Егер алимент төлеуші өз еркімен төлем жасамаса, ЧСИ мәжбүрлі өндіріп алу шараларын қолдана алады.

Алимент — баланың заңды құқығы. Сондықтан алимент бойынша атқарушылық іс жүргізу жай қарыз өндіріп алу емес, баланың мүддесін қорғауға бағытталған процесс болып саналады.

ЧСИ деген кім?

ЧСИ — жеке сот орындаушысы. Ол сот шешімдерін, сот бұйрықтарын, атқару парақтарын және басқа да атқарушылық құжаттарды мәжбүрлі түрде орындатумен айналысады.

Алимент бойынша ЧСИ-дің негізгі міндеті — борышкерден алиментті уақытылы өндіріп алып, оны алимент алушыға жеткізу. Егер борышкер төлемесе, ЧСИ заңда көзделген мәжбүрлі шараларды қолданады.

Алимент бойынша ЧСИ қашан іске кіріседі?

ЧСИ алимент бойынша атқарушылық құжат түскеннен кейін іске кіріседі. Мұндай құжаттарға мыналар жатады:

• сот бұйрығы;
• сот шешімі;
• атқару парағы;
• нотариаттық алимент келісімі;
• алимент бойынша басқа атқарушылық құжат.

Алимент алушы бұл құжатты ЧСИ-ге немесе жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына ұсына алады. Осыдан кейін атқарушылық іс жүргізу қозғалып, алиментті өндіру процесі басталады.

ЧСИ алимент бойынша қандай әрекеттер жасай алады?

Алимент төленбесе, ЧСИ мынадай әрекеттер жасай алады:

• атқарушылық іс жүргізуді қозғайды;
• борышкерге хабарлама жібереді;
• алимент бойынша берешекті есептейді;
• борышкердің жұмыс орнын анықтайды;
• жалақыдан алимент ұстап қалу үшін жұмыс берушіге қаулы жібереді;
• банк шоттарына сұрау жолдайды;
• борышкердің мүлкін тексереді;
• банктік шоттарға тыйым салады;
• мүлікке тыйым салады;
• көлікке шектеу қояды;
• жылжымайтын мүлікке шектеу қояды;
• борышкерді борышкерлер тізіліміне енгізеді;
• Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу қоюы мүмкін;
• берешек бойынша қаулы шығарады;
• борышкерді әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесін көтереді;
• қасақана төлемеу белгілері болса, қылмыстық жауапкершілік мәселесін қозғауға материал жолдай алады.

ЧСИ-дің мақсаты — борышкерді “қорқыту” емес, сот актісін нақты орындату. Бірақ борышкер төлемнен жалтарса, шаралар қатая береді.

ЧСИ алимент қарызын есептей ала ма?

Иә, алимент бойынша берешекті ЧСИ есептейді. Егер борышкер алиментті уақытында төлемесе, ЧСИ қарыз сомасын анықтап, тиісті қаулы шығарады.

Қарызды есептеу кезінде ЧСИ мыналарды қарайды:

• алимент қандай мөлшерде белгіленген;
• қай айлар үшін төлем жасалмаған;
• борышкердің табысы қанша болған;
• қандай сомалар төленген;
• банк аударымдары бар ма;
• борышкер жұмыссыз болған кезең бар ма;
• нақты ақша сомасында ма, әлде табыс үлесінде ме.

Егер борышкер жұмыс істемесе немесе табысын растамаса, қарыз орташа айлық жалақы негізінде есептелуі мүмкін.

ЧСИ борышкердің жалақысынан алимент ұстай ала ма?

Иә. Егер борышкер ресми жұмыс істесе, ЧСИ жұмыс берушіге қаулы жібереді. Сол қаулы негізінде бухгалтерия борышкердің жалақысынан алимент ұстап, алимент алушыға аударады.

Бұл ең тиімді жолдардың бірі. Себебі алимент ай сайын тұрақты түрде жалақыдан ұсталып отырады.

Егер борышкер жұмыс орнын ауыстырса, ол бұл туралы ЧСИ-ге хабарлауы керек. Хабарламаса, бұл да заң бұзушылық ретінде бағалануы мүмкін.

ЧСИ банк шоттарын бұғаттай ала ма?

Иә, алимент бойынша қарыз болса, ЧСИ борышкердің банк шоттарына тыйым сала алады. Егер шотқа ақша түссе, ол алимент қарызын өтеуге бағытталуы мүмкін.

Банк шоттарына тыйым салу борышкер үшін өте сезілетін шара. Себебі ол картасын, ақшасын және кейбір банктік операцияларын еркін пайдалана алмауы мүмкін.

Алайда заң бойынша өндіріп алуға болмайтын төлемдер болса, борышкер тиісті құжаттарды ұсынып, шектеуді қайта қарауды сұрай алады.

ЧСИ мүлікке тыйым сала ала ма?

Иә. Егер борышкер алимент төлемесе және қарыз жиналса, ЧСИ оның мүлкіне тыйым сала алады.

Мүлікке мыналар кіруі мүмкін:

• автокөлік;
• жылжымайтын мүлік;
• жер учаскесі;
• банктегі ақша;
• басқа да заң бойынша өндіріп алуға болатын мүлік.

Егер қарыз төленбесе, кей жағдайда мүлік арқылы өндіріп алу мәселесі қаралуы мүмкін.

ЧСИ борышкердің көлігіне шектеу қоя ала ма?

Иә. Егер борышкердің көлігі болса, ЧСИ оған тыйым салуы немесе тіркеу әрекеттеріне шектеу қоюы мүмкін.

Мұндай жағдайда борышкер көлікті сата алмауы, басқа адамның атына рәсімдей алмауы немесе белгілі бір тіркеу әрекеттерін жасай алмауы мүмкін.

Егер қарыз өтелмесе, көлік арқылы өндіріп алу мәселесі де қаралуы ықтимал.

ЧСИ Қазақстаннан шығуға шектеу қоя ала ма?

Иә, алимент бойынша берешек болған жағдайда ЧСИ борышкердің Қазақстан Республикасынан шығуына уақытша шектеу қою мәселесін көтере алады.

Бұл шара көбіне борышкер сот орындаушысының талаптарын орындамаса, алиментті ұзақ уақыт төлемесе немесе қарызды өтеуден жалтарса қолданылады.

Шектеу қойылған жағдайда борышкер шетелге шыға алмай қалуы мүмкін. Қарыз өтелгеннен кейін немесе заңды негіздер жойылғаннан кейін бұл шектеу алынуы тиіс.

ЧСИ борышкерді жауапкершілікке тарта ала ма?

ЧСИ борышкерді өзі тікелей “жазалап” жібермейді, бірақ жауапкершілікке тарту мәселесін көтере алады.

Мысалы, егер борышкер:

• алиментті бірнеше ай төлемесе;
• табысын жасырса;
• жұмыс орнын айтпаса;
• ЧСИ шақыртуына келмесе;
• сот орындаушысының талабын орындамаса;
• мүлкін жасыруға тырысса,

онда ЧСИ әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік мәселесі бойынша материалдарды тиісті органға жолдай алады.

ЧСИ алимент мөлшерін өзгерте ала ма?

Жоқ. ЧСИ алимент мөлшерін өз бетінше азайта да, көбейте де алмайды. Ол тек сот шешімінде, сот бұйрығында немесе нотариаттық келісімде көрсетілген мөлшерді орындайды.

Егер алимент мөлшерін азайту немесе көбейту қажет болса, тарап сотқа жүгінуі керек. ЧСИ соттың жаңа шешімі шыққаннан кейін ғана оны орындауға міндетті.

ЧСИ алиментті нақты сомада белгілей ала ма?

Жоқ. Алиментті нақты ақша сомасында белгілеу — соттың құзыреті. ЧСИ тек қолында бар атқарушылық құжатты орындайды.

Егер борышкердің табысы тұрақсыз болса немесе ол ресми жұмыс істемесе, алимент алушы сотқа талап арыз беріп, алиментті нақты ақша сомасында белгілеуді сұрай алады. Сот шешімі шыққаннан кейін ЧСИ сол соманы өндіріп алады.

ЧСИ әрекет етпесе не істеу керек?

Егер ЧСИ алимент өндіру бойынша ешқандай шара қолданбаса, оның әрекетсіздігіне шағым беруге болады.

Шағымда нақты көрсету керек:

• қарыз есептелмеген;
• банк шоттарына тыйым салынбаған;
• борышкердің жұмыс орны тексерілмеген;
• мүлкі анықталмаған;
• шығуға шектеу қойылмаған;
• жауапкершілікке тарту мәселесі көтерілмеген;
• өтініштерге жауап берілмеген.

Шағымды мына жерлерге беруге болады:

• жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына;
• Әділет департаментіне;
• прокуратураға;
• сотқа.

Ең дұрысы — ЧСИ-ге алдымен жазбаша өтініш беріп, нақты шараларды қолдануды сұрау. Егер жауап болмаса немесе әрекет жасалмаса, шағымдану керек.

Алимент алушы ЧСИ-ден не сұрай алады?

Алимент алушы ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, мына шараларды сұрай алады:

• алимент қарызын есептеу;
• борышкердің жұмыс орнын анықтау;
• жұмыс берушіге қаулы жолдау;
• банк шоттарына сұрау салу;
• шоттарға тыйым салу;
• мүлікке тыйым салу;
• көлікке шектеу қою;
• жылжымайтын мүлікті тексеру;
• борышкерді борышкерлер тізіліміне енгізу;
• Қазақстаннан шығуға шектеу қою;
• әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесін көтеру;
• қасақана жалтару болса, қылмыстық жауапкершілік мәселесін қарау.

Ауызша сұрағаннан гөрі, жазбаша өтініш тиімді. Себебі жазбаша өтінішке ЧСИ жауап беруге міндетті.

Борышкер алимент төлесе, ЧСИ шектеулерді алып тастай ма?

Иә, егер алимент қарызы өтелсе немесе шектеу қоюға негіз жойылса, ЧСИ бұрын қолданылған қамтамасыз ету шараларын алып тастауы керек.

Мысалы, қарыз толық төленсе:

• банк шоттарынан тыйым алынуы мүмкін;
• шығуға шектеу алынады;
• мүлікке қойылған шектеулер тоқтатылады;
• борышкерлер тізіліміндегі мәлімет жаңартылуы мүмкін.

Егер қарыз өтелсе де, ЧСИ шектеулерді алып тастамаса, оған жазбаша өтініш беріп, қажет болса шағым жасау керек.

ЧСИ алимент бойынша қандай құжаттар шығарады?

Алимент ісі бойынша ЧСИ әртүрлі қаулы және хабарлама шығара алады. Мысалы:

• атқарушылық іс жүргізуді қозғау туралы қаулы;
• берешекті есептеу туралы қаулы;
• жұмыс берушіге жалақыдан ұстау туралы қаулы;
• банк шоттарына тыйым салу туралы қаулы;
• мүлікке тыйым салу туралы қаулы;
• шығуға шектеу қою туралы қаулы немесе ұсыныс;
• атқарушылық әрекеттер туралы хабарламалар;
• шектеулерді алып тастау туралы қаулы.

Бұл құжаттардың көшірмесін тараптар сұрата алады.

Борышкер ЧСИ әрекетімен келіспесе не істей алады?

Борышкер де ЧСИ әрекетімен немесе есептеуімен келіспесе, шағым бере алады. Мысалы, егер қарыз дұрыс есептелмесе, төленген ақша есепке алынбаса немесе шотқа заңсыз тыйым салынса, борышкер қайта есептеу немесе шектеуді алып тастау туралы өтініш бере алады.

Бірақ борышкер алимент төлеу міндетінен босамайды. Шағым беру қарызды автоматты түрде тоқтатпайды.

Қорытынды

Алимент бойынша ЧСИ алиментті мәжбүрлі түрде өндіріп алу үшін көптеген шара қолдана алады: қарызды есептеу, жалақыдан ұстату, банк шоттарын бұғаттау, мүлікке тыйым салу, шығуға шектеу қою, борышкердің табысын тексеру және жауапкершілік мәселесін көтеру.

Бірақ ЧСИ алимент мөлшерін өздігінен өзгерте алмайды. Ол тек сот шешімін, сот бұйрығын немесе нотариаттық келісімді орындайды. Егер алимент төленбей жатса, алимент алушы ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, нақты мәжбүрлі шараларды талап етуі керек.

FAQ: Алимент бойынша ЧСИ не істей алады?

Алимент бойынша ЧСИ не істей алады?

ЧСИ алимент қарызын есептей алады, жалақыдан ұстату туралы қаулы жібере алады, банк шоттарына және мүлікке тыйым сала алады, борышкердің шығуына шектеу қоюы және жауапкершілік мәселесін көтеруі мүмкін.

ЧСИ алимент қарызын есептей ме?

Иә. Алимент бойынша берешекті ЧСИ есептейді және тиісті қаулы шығарады.

ЧСИ банк картасын бұғаттай ала ма?

Иә. Егер алимент бойынша берешек болса, ЧСИ борышкердің банк шоттарына тыйым сала алады.

ЧСИ көлікке тыйым сала ала ма?

Иә. Борышкердің көлігі болса, ЧСИ оған шектеу қоюы мүмкін.

ЧСИ мүлікті сата ала ма?

Егер қарыз өтелмесе және заңда көзделген тәртіп сақталса, борышкердің мүлкі арқылы өндіріп алу мәселесі қаралуы мүмкін.

ЧСИ шетелге шығуға тыйым сала ала ма?

Иә, алимент бойынша берешек болған жағдайда борышкердің Қазақстаннан шығуына уақытша шектеу қойылуы мүмкін.

ЧСИ алимент мөлшерін азайта ала ма?

Жоқ. Алимент мөлшерін тек сот өзгерте алады. ЧСИ тек қолындағы атқарушылық құжатты орындайды.

ЧСИ алиментті нақты сомада белгілей ала ма?

Жоқ. Нақты ақша сомасындағы алиментті сот белгілейді. ЧСИ сот шешімін ғана орындайды.

ЧСИ әрекет етпесе не істеу керек?

ЧСИ-дің әрекетсіздігіне Әділет департаментіне, жеке сот орындаушылары палатасына, прокуратураға немесе сотқа шағым беруге болады.

Алимент алушы ЧСИ-ге қандай өтініш бере алады?

Алимент алушы қарызды есептеу, шоттарға тыйым салу, мүлікті тексеру, жұмыс орнын анықтау, шығуға шектеу қою және жауапкершілікке тарту мәселесін көтеру туралы өтініш бере алады.

Борышкер алимент төлесе, шектеулер алына ма?

Иә. Қарыз өтелсе немесе шектеу қоюға негіз жойылса, ЧСИ қолданылған шектеулерді алып тастауы тиіс.

ЧСИ-дің есебімен келіспесем не істеймін?

Қайта есептеу туралы өтініш беруге немесе ЧСИ қаулысына шағым жасауға болады.