Алимент қарызын кешіруге бола ма?

Алимент қарызын кешіруге бола ма? Бұл сұрақтың жауабы жағдайға байланысты. Қазақстанда алимент қарызын жай ғана ауызша келісіммен немесе “мен кешірдім” деген сөзбен толық жою әрқашан мүмкін емес. Әсіресе алимент кәмелетке толмаған балаға төленетін болса, мұндай қарыз баланың құқығына қатысты болғандықтан, оған өте мұқият қаралады.

Алимент — ата-ананың жеке қарызы ғана емес, баланың заңды түрде алуға құқылы қаражаты. Сондықтан алимент қарызын кешіру, азайту немесе қайта есептеу мәселесі заң талаптарына сай шешілуі керек.

Алимент қарызы деген не?

Алимент қарызы — борышкердің балаға төлеуге міндетті болған, бірақ уақытында төлемеген алимент сомасы. Қарыз сот шешімі, сот бұйрығы, атқару парағы немесе нотариаттық келісім негізінде пайда болуы мүмкін.

Мысалы, егер борышкер ай сайын 100 000 теңге алимент төлеуге міндетті болып, 6 ай төлемесе, негізгі қарыз 600 000 теңге болуы мүмкін. Егер кейбір айларда жартылай төлем жасалса, сол төлемдер қарыздан шегеріледі.

Алимент қарызын жай ғана кешіруге бола ма?

Егер әңгіме кәмелетке толмаған балаға төленетін алимент туралы болса, алимент алушы ата-ана қарызды жай ғана өз қалауы бойынша толық кешіре салмауы керек. Себебі бұл ақша ата-анаға емес, балаға тиесілі.

Мысалы, анасы “әкесі алимент қарызын төлемей-ақ қойсын” деп келіссе де, бұл әрқашан баланың мүддесіне сай деп саналмауы мүмкін. Баланың құқығы бұзылмауы тиіс.

Сондықтан алимент қарызын кешіру мәселесінде ең қауіпсіз жол — сот арқылы немесе заңды түрде рәсімделген келісім арқылы әрекет ету.

Кәмелетке толмаған балаға қатысты алимент қарызын кешіру мүмкін бе?

Кәмелетке толмаған балаға қатысты алимент қарызын кешіру өте шектеулі. Себебі алимент баланың күнделікті қажеттіліктеріне: тамағына, киіміне, оқуына, емделуіне, дамуына арналған.

Ата-аналар өзара келісіп, баланың құқығын төмендететін шарт жасай алмайды. Егер қарызды толық кешіру баланың мүддесіне зиян келтірсе, мұндай келісім кейін дауға айналуы мүмкін.

Бірақ борышкердің ауыр сырқаты, объективті себептер, материалдық жағдайының күрт нашарлауы сияқты ерекше мән-жайлар болса, ол сотқа жүгініп, алимент қарызынан толық немесе ішінара босатуды сұрай алады.

Сот алимент қарызынан босата ала ма?

Иә, сот кейбір жағдайларда борышкерді алимент қарызынан толық немесе ішінара босатуы мүмкін. Бірақ бұл автоматты түрде жасалмайды. Борышкер сотқа талап арыз беріп, не себепті алиментті уақытында төлей алмағанын дәлелдеуі керек.

Сот әдетте мына мән-жайларды қарайды:

• борышкердің ауыр сырқаты;
• еңбекке қабілеттілігін жоғалтуы;
• ұзақ уақыт емделуі;
• объективті себеппен табыс таба алмауы;
• отбасылық жағдайының өзгеруі;
• материалдық жағдайының күрт нашарлауы;
• қарызды өтеуге нақты мүмкіндігінің болмауы;
• баланың мүддесі;
• алимент алушы тараптың жағдайы.

Яғни “ақшам жоқ” деген сөз жеткіліксіз. Себептер құжатпен дәлелденуі керек.

Қандай жағдайда алимент қарызын азайтуға болады?

Алимент қарызын толық кешіру сирек кездеседі. Көбіне сот қарызды толық емес, ішінара азайту мәселесін қарайды.

Қарызды азайтуға негіз болуы мүмкін жағдайлар:

• борышкер ауыр науқас болған;
• ұзақ уақыт еңбекке жарамсыз болған;
• табысынан айырылған, бірақ бұл объективті себеппен болған;
• қарыз тым үлкен болып, оны толық төлеу мүмкін емес;
• борышкердің асырауында басқа кәмелетке толмаған балалар бар;
• борышкердің мүгедектігі немесе тұрақты емделу шығыны бар;
• қарызды есептеу кезінде қате кеткен;
• кейбір төлемдер есепке алынбаған.

Бірақ әр жағдайда сот баланың мүддесін бірінші орынға қояды.

Алимент қарызын кешіру мен қайта есептеу бірдей ме?

Жоқ, бұл екі түрлі нәрсе.

Алимент қарызын кешіру — борышкерді бұрын жиналған қарызды төлеуден толық немесе ішінара босату.

Алимент қарызын қайта есептеу — қарыз сомасын дұрыс анықтау. Мысалы, сот орындаушысы кейбір төлемдерді есепке алмаған, табысты қате көрсеткен немесе орташа жалақыны дұрыс қолданбаған болса, қарыз қайта есептелуі мүмкін.

Кейде адам “қарызымды кешірсін” деп ойлайды, бірақ шын мәнінде оған қайта есептеу керек болуы мүмкін. Бұл жерде айырмашылықты дұрыс түсіну маңызды.

Алимент алушы қарыздан бас тарта ала ма?

Алимент алушы кейбір жағдайда атқарушылық іс жүргізу бойынша өтініш беріп, белгілі бір әрекеттерді тоқтатуды сұрауы мүмкін. Бірақ бұл автоматты түрде баланың алимент құқығын жойды деген сөз емес.

Егер алимент кәмелетке толмаған балаға төленсе, қарыздан бас тарту баланың мүддесіне қайшы келмеуі керек. Сондықтан мұндай қадамды жасамас бұрын заңгермен кеңескен дұрыс.

Егер қарызды кешіру туралы келісім жасалса, ол нақты, жазбаша және құқықтық жағынан дұрыс рәсімделуі керек. Әйтпесе кейін қайта дау туындауы мүмкін.

Алимент қарызын медиативтік келісіммен кешіруге бола ма?

Алимент бойынша тараптар медиативтік келісім жасай алады. Бірақ кәмелетке толмаған балаға қатысты алимент қарызын толық кешіру мәселесінде өте сақ болу керек.

Медиация арқылы тараптар мыналарды келісе алады:

• қарызды бөліп төлеу кестесін;
• ай сайынғы төлем тәртібін;
• ағымдағы алимент пен ескі қарызды бөлек төлеуді;
• қосымша шығындарды өтеу тәртібін;
• төлемді банк арқылы жасау жолын;
• қарызды нақтылау және қайта есептеу тәртібін.

Бірақ балаға тиесілі алименттен толық бас тарту немесе қарызды негізсіз кешіру кейін жарамсыз немесе даулы мәселе ретінде қаралуы мүмкін.

Қарызды бөліп төлеуге бола ма?

Иә, бұл ең практикалық жолдардың бірі. Егер борышкер қарызды бірден толық төлей алмаса, тараптар қарызды бөліп төлеу кестесін келісе алады.

Мысалы:

• ағымдағы алимент ай сайын төленеді;
• бұрынғы қарыз бөлек кесте бойынша өтеледі;
• әр айдың нақты күні көрсетіледі;
• төлем банк арқылы жасалады;
• кешіктірген жағдайда қандай салдар болатыны жазылады.

Бұл тәсіл баланың мүддесін де сақтайды, борышкерге де қарызды бірден емес, жүйелі түрде жабуға мүмкіндік береді.

Алимент қарызын сот орындаушысы кешіре ала ма?

Жоқ. ЧСИ немесе мемлекеттік сот орындаушысы алимент қарызын өз бетінше кешіре алмайды. Сот орындаушысы қарызды есептейді, өндіріп алу шараларын қолданады және атқарушылық құжатты орындайды.

Егер қарызды толық немесе ішінара жою мәселесі туындаса, ол сот арқылы немесе заңда көзделген тәртіппен шешілуі керек.

ЧСИ-дің міндеті — қарызды “кешіру” емес, оны дұрыс есептеу және өндіріп алу.

Қандай құжаттар қажет?

Алимент қарызын кешіру, азайту немесе қайта есептеу үшін мына құжаттар қажет болуы мүмкін:

• сот шешімі немесе сот бұйрығы;
• атқару парағы;
• атқарушылық іс жүргізу туралы қаулы;
• алимент қарызы туралы есеп;
• борышкердің табысы туралы құжаттар;
• жұмыссыздықты растайтын құжаттар;
• медициналық анықтамалар;
• еңбекке жарамсыздық парақтары;
• мүгедектік туралы анықтама;
• отбасы құрамы туралы мәліметтер;
• басқа балалардың туу туралы куәліктері;
• төлем түбіртектері;
• банк аударымдары;
• алимент алушының келісімі болса, жазбаша құжат;
• қарызды өтеу кестесі.

Құжаттар толық болмаса, сот талапты қанағаттандырмауы мүмкін.

Борышкер не істеуі керек?

Егер борышкер алимент қарызын толық төлей алмайтын болса, ол мәселені жасырып жүрмей, заңды жолмен шешуі керек.

Борышкер мына әрекеттерді жасай алады:

1. ЧСИ-ден қарыз есебін алу;
2. есептің дұрыс-бұрыстығын тексеру;
3. төленген ақшалар есепке алынбаған болса, қайта есептеу сұрау;
4. алимент алушымен төлем кестесін келісу;
5. қарызды бөліп төлеу туралы келісім жасау;
6. ауыр себептер болса, сотқа қарызды азайту немесе босату туралы талап қою;
7. барлық төлемді банк арқылы жасау.

Ең нашар тактика — үндемей жүре беру. Себебі қарыз өседі, шоттар бұғатталады, мүлікке тыйым салынады, шетелге шығуға шектеу қойылуы мүмкін.

Алимент алушы не істеуі керек?

Алимент алушы қарызды кешіру туралы ұсыныс алған кезде асықпауы керек. Алдымен баланың мүддесін, қарыз сомасын және болашақ төлемдердің тұрақтылығын бағалау қажет.

Алимент алушы мыналарды тексеруі керек:

• қарыз сомасы дұрыс есептелген бе;
• борышкер расымен төлей алмай ма;
• баланың шығындары қалай жабылады;
• қарыз кешірілсе, балаға зиян келмей ме;
• ағымдағы алимент тұрақты төлене ме;
• қарызды бөліп төлеу тиімді емес пе;
• келісім жазбаша рәсімделе ме;
• заңгер құжатты тексерді ме.

Кейде қарызды толық кешіргеннен гөрі, бөліп төлеу кестесін жасау әлдеқайда дұрыс шешім болады.

Алимент қарызы бала 18 жасқа толғанда жойыла ма?

Жоқ, бала 18 жасқа толған кезде бұрын жиналған алимент қарызы автоматты түрде жойылмайды. Егер қарыз бала кәмелетке толғанға дейін пайда болса, ол кейін де өндіріліп алынуы мүмкін.

Яғни борышкер “бала 18-ге толса, қарыз жабылады” деп ойламауы керек. Ағымдағы алимент тоқтауы мүмкін, бірақ бұрынғы берешек сақталады.

Қарызды кешіру туралы келісім қалай жасалуы керек?

Егер тараптар алимент қарызы бойынша белгілі бір келісімге келсе, ол міндетті түрде жазбаша жасалғаны дұрыс.

Келісімде мыналар көрсетілуі керек:

• тараптардың деректері;
• баланың деректері;
• қарыз сомасы;
• қарыздың қай кезең үшін жиналғаны;
• қандай бөлігі төленеді;
• қандай бөлігі бойынша дау жоқ;
• төлеу мерзімі;
• төлем кестесі;
• ағымдағы алимент бөлек төленетіні;
• тараптардың қолдары;
• қажет болса, медиатор немесе нотариус қатысуы.

Бірақ кәмелетке толмаған балаға қатысты алимент қарызын толық кешіруде заңдық тәуекел көп. Сондықтан мұндай келісімді міндетті түрде заңгерге көрсеткен дұрыс.

Сот қарызды кешіруден бас тартуы мүмкін бе?

Иә, сот бас тартуы мүмкін. Егер борышкердің дәлелдері жеткіліксіз болса немесе қарызды кешіру баланың мүддесіне қайшы келсе, сот талапты қанағаттандырмауы ықтимал.

Сот бас тартуы мүмкін жағдайлар:

• борышкер әдейі жұмыс істемей жүрген;
• табысын жасырған;
• мүлкін басқа адамның атына рәсімдеген;
• алиментті төлеуге мүмкіндігі болған;
• ауру немесе басқа себептер дәлелденбеген;
• баланың қажеттіліктері жоғары;
• қарызды кешіру балаға зиян келтіреді;
• борышкер қарызды өтеуге ешқандай әрекет жасамаған.

Сондықтан сотқа талап бермес бұрын дәлелдерді мұқият жинау керек.

Қорытынды

Алимент қарызын кешіру мәселесі өте сақ қаралатын құқықтық сұрақ. Егер алимент кәмелетке толмаған балаға төленсе, қарызды жай ғана келісіммен толық кешіру әрқашан мүмкін емес, себебі бұл баланың құқығына әсер етеді.

Борышкер ерекше себептер болған жағдайда сотқа жүгініп, алимент қарызынан толық немесе ішінара босатуды сұрай алады. Бірақ ол ауру, ауыр материалдық жағдай немесе басқа да дәлелді себептерді құжатпен растауы керек.

Көп жағдайда ең дұрыс шешім — қарызды кешіру емес, оны қайта есептеу немесе бөліп төлеу кестесін жасау.

FAQ: Алимент қарызын кешіру туралы жиі қойылатын сұрақтар

Алимент қарызын кешіруге бола ма?

Кәмелетке толмаған балаға қатысты алимент қарызын жай ғана кешіру шектеулі. Ерекше жағдайларда борышкер сот арқылы қарыздан толық немесе ішінара босатуды сұрай алады.

Алимент алушы ата-ана қарызды кешіре ала ма?

Егер алимент балаға төленсе, қарызды жай ғана кешіру баланың құқығына әсер етуі мүмкін. Сондықтан мұндай келісім құқықтық жағынан дұрыс рәсімделуі керек.

ЧСИ алимент қарызын кешіре ала ма?

Жоқ. Сот орындаушысы қарызды кешірмейді. Ол тек қарызды есептейді және өндіріп алу шараларын қолданады.

Сот алимент қарызын толық жоя ала ма?

Иә, ерекше жағдайларда сот борышкерді қарыздан толық немесе ішінара босатуы мүмкін. Бірақ борышкер дәлелді себептерді көрсетуі керек.

Қандай себептер қарыздан босатуға негіз болуы мүмкін?

Ауыр сырқат, еңбекке жарамсыздық, ұзақ емделу, объективті себеппен табыс таба алмау, материалдық және отбасылық жағдайдың ауыр болуы негіз ретінде қаралуы мүмкін.

Жұмыссыздық қарызды кешіруге негіз бола ма?

Жалғыз жұмыссыздық жеткіліксіз болуы мүмкін. Сот жұмыссыздықтың себебін, борышкердің жұмыс іздегенін, табыс табу мүмкіндігін және баланың мүддесін қарайды.

Алимент қарызын қайта есептеуге бола ма?

Иә. Егер есепте қате болса, төлемдер ескерілмесе немесе табыс дұрыс алынбаса, ЧСИ-ден қайта есептеу сұрауға болады.

Алимент қарызын бөліп төлеуге бола ма?

Иә. Тараптар қарызды бөліп төлеу кестесін келісе алады. Бірақ ағымдағы алимент бөлек төленуі керек.

Бала 18 жасқа толса, алимент қарызы жойыла ма?

Жоқ. Бала кәмелетке толса да, бұрын пайда болған алимент қарызы сақталады және өндіріліп алынуы мүмкін.

Қарызды кешіру туралы келісімді нотариуспен жасау керек пе?

Жағдайға байланысты. Бірақ алимент кәмелетке толмаған балаға қатысты болса, келісімді заңгерге тексертіп, баланың мүддесіне қайшы келмейтініне көз жеткізу қажет.

Алимент қарызынан босату үшін қайда жүгіну керек?

Борышкер сотқа талап арыз бере алады. Егер мәселе қарызды қайта есептеу туралы болса, алдымен ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріледі.

Қарызды кешірген дұрыс па, әлде бөліп төлеу кестесін жасаған дұрыс па?

Көп жағдайда бөліп төлеу кестесі қауіпсіз әрі тиімді. Себебі ол баланың мүддесін сақтайды және борышкерге қарызды біртіндеп өтеуге мүмкіндік береді.