Қарыз бергенде қандай келісімшарт жасау керек?

Ақша қарызға берген кезде көп адам «таныс адам ғой», «ағайын ғой», «сенемін» деп құжат жасамай береді. Бірақ кейін қарыз қайтпай қалса, дәлелдеу қиынға соғады. Сондықтан қарыз берген кезде міндетті түрде жазбаша құжат жасау керек.

Ең дұрыс құжат — заем шарты, яғни қарыз шарты. Қосымша ретінде қолхат, банк аударымы, WhatsApp хаттары және төлем кестесі болуы мүмкін.

Қарапайым тілмен айтқанда: ақша бергенде сенім жақсы, бірақ келісімшарт одан да жақсы. Сотта “сенген едім” емес, “міне, құжат” жұмыс істейді.

Қарыз бергенде қандай құжат жасау керек?

Қарыз берген кезде ең дұрысы — жазбаша заем шартын жасау.

Заем шарты — бір адамның екінші адамға ақша немесе басқа мүлік беруі, ал қарыз алушының оны белгіленген мерзімде қайтаруға міндеттенуі туралы келісім.

Қарызды рәсімдеу үшін мына құжаттардың бірі немесе бірнешеуі қолданылуы мүмкін:

• заем шарты;
• қолхат;
• төлем кестесі;
• кепіл шарты;
• кепілгерлік шарты;
• нотариалды келісім;
• банк аударымы туралы түбіртек;
• WhatsApp немесе SMS хат алмасу.

Ең қауіпсіз нұсқа — толық заем шарты + қолхат + банк аударымы.

Қолхат жеткілікті ме?

Кейбір жағдайда қолхат қарызды дәлелдеуге жеткілікті болуы мүмкін. Бірақ қолхатта барлық маңызды шарттар жазылуы керек.

Қолхатта міндетті түрде:

• қарыз алушының аты-жөні;
• ЖСН;
• жеке куәлік деректері;
• қарыз берушінің аты-жөні;
• қарыз сомасы;
• ақша берілген күн;
• қайтару мерзімі;
• пайыз болса, пайыз мөлшері;
• қол қою күні;
• қарыз алушының қолы;

көрсетілуі керек.

Егер қолхатта тек «ақша алдым» деп жазылып, қайтару мерзімі, пайыз, тараптардың деректері толық көрсетілмесе, кейін дау туындауы мүмкін.

Неге заем шарты қолхаттан жақсы?

Қолхат көбіне қарыз алған фактіні ғана дәлелдейді. Ал заем шарты тараптардың барлық құқықтары мен міндеттерін толық көрсетеді.

Заем шартында мыналарды нақты жазуға болады:

• қарыз сомасы;
• қайтару мерзімі;
• пайыз мөлшері;
• кешіктіргені үшін айыппұл;
• төлем кестесі;
• ақшаны қайтару тәсілі;
• кепіл немесе кепілгер;
• дауды шешу тәртібі;
• сотқа дейінгі талап қою тәртібі;
• сот шығындарын өтеу тәртібі.

Яғни заем шарты — қарыз дауы шыққан кезде талапкердің позициясын күшейтетін негізгі құжат.

Қарыз шарты жазбаша болуы керек пе?

Иә, қарызды жазбаша рәсімдеген дұрыс. Әсіресе қарыз сомасы ірі болса, тек ауызша келісімге сенуге болмайды.

Жазбаша құжат болмаса, кейін қарыз алушы:

• «мен ақша алған жоқпын»;
• «бұл қарыз емес, сыйлық еді»;
• «бұл қызмет ақысы еді»;
• «мен басқа адамға қайтардым»;
• «біз басқа шартпен келіскенбіз»;

деп айтуы мүмкін.

Сондықтан қарыз бергенде міндетті түрде жазбаша заем шарты немесе кемінде қолхат жасау керек.

Заем шартында қандай мәліметтер болуы керек?

Қарыз шарты толық әрі түсінікті болуы үшін онда келесі мәліметтер болуы қажет.

1. Тараптардың деректері

Шартта қарыз беруші мен қарыз алушының толық деректері көрсетіледі:

• толық аты-жөні;
• ЖСН;
• жеке куәлік нөмірі;
• мекенжайы;
• телефон нөмірі;
• банк реквизиттері.

Бұл мәліметтер кейін сотқа талап арыз бергенде өте қажет болады.

2. Қарыз сомасы

Қарыз сомасы санмен және жазумен көрсетілуі керек.

Мысалы:

«Қарыз беруші қарыз алушыға 1 000 000 теңге береді, ал қарыз алушы аталған соманы қайтаруға міндеттенеді».

Соманы нақты жазу керек. «Шамамен», «кейін нақтылаймыз», «бір бөлігін беремін» деген сөздер сотта түсініксіздік тудырады.

3. Ақшаны беру тәсілі

Шартта ақша қалай берілгені көрсетілуі керек:

• қолма-қол;
• Kaspi арқылы;
• банк аударымы арқылы;
• басқа төлем жүйесі арқылы.

Ең дұрысы — ақшаны банк арқылы аудару. Төлем мақсатына «қарыз», «заем», «қарыз шарты бойынша» деп жазған дұрыс.

4. Қайтару мерзімі

Қарыздың нақты қайтару күні көрсетілуі керек.

Мысалы:

«Қарыз алушы қарыз сомасын 2026 жылғы 30 қыркүйекке дейін толық қайтаруға міндеттенеді».

Егер төлем бөліп төленетін болса, төлем кестесін бөлек қосымша ретінде жасауға болады.

5. Пайыз мөлшері

Егер қарыз пайызбен берілсе, шартта пайыз нақты көрсетілуі керек.

Мысалы:

• айына 3%;
• жылына 20%;
• жалпы сыйақы сомасы 200 000 теңге;
• пайызсыз қарыз.

Егер пайыз туралы ештеңе жазылмаса, кейін пайызды дәлелдеу қиын болуы мүмкін.

6. Кешіктіргені үшін жауапкершілік

Шартта қарызды уақытында қайтармағаны үшін жауапкершілік көрсетілуі керек.

Мысалы:

«Қарыз алушы төлемді кешіктірген әр күн үшін қарыз сомасының 0,1% мөлшерінде тұрақсыздық айыпақы төлейді».

Бірақ айыппұл мөлшері ақылға қонымды болуы керек. Өте жоғары айыппұлды сот азайтуы мүмкін.

7. Кепіл немесе кепілгер

Егер қарыз сомасы ірі болса, қосымша кепіл немесе кепілгер қарастырған дұрыс.

Кепіл ретінде:

• автокөлік;
• жылжымайтын мүлік;
• жабдық;
• бағалы мүлік;

көрсетілуі мүмкін.

Кепілгер ретінде үшінші тұлға қарыз алушы қарызды қайтармаса, оның орнына жауап беруге келіседі.

8. Дауды шешу тәртібі

Шартта дау туындаса, тараптар алдымен жазбаша претензия жолдайтыны көрсетілуі керек.

Мысалы:

«Тараптар арасында дау туындаған жағдайда, алдымен жазбаша претензия жолданады. Претензияға жауап беру мерзімі — 10 жұмыс күні».

Бұл кейін сотта талапкердің мәселені бейбіт жолмен шешуге тырысқанын көрсетеді.

9. Сот шығындары

Шартта қарыз алушы қарызды уақытында қайтармаса, сот шығындарын, мемлекеттік бажды және заңгерлік қызмет шығындарын өтеуге міндетті екені жазылғаны дұрыс.

Бұл талапкерге кейін сотта шығындарды өндіріп алуға көмектеседі.

Қарызды нотариус арқылы рәсімдеу керек пе?

Қарыз шартын міндетті түрде нотариус арқылы жасау әрқашан қажет емес. Бірақ ірі сомадағы қарыздарда нотариалды рәсімдеу қауіпсіздеу.

Нотариус арқылы рәсімдеудің артықшылықтары:

• тараптардың жеке басы тексеріледі;
• құжаттың заңдылығы күшейеді;
• кейін дау туындаса, дәлел ретінде салмағы жоғары болады;
• кейбір жағдайда борышты өндіру жеңілдеуі мүмкін.

Егер қарыз сомасы үлкен болса, міндетті түрде заңгермен немесе нотариуспен кеңескен дұрыс.

Қарызды қолма-қол берген дұрыс па, әлде банк арқылы ба?

Ең дұрысы — банк арқылы беру.

Себебі банк аударымы ақшаның нақты берілгенін дәлелдейді. Егер қолма-қол берсеңіз, қарыз алушы кейін ақшаны алғанын жоққа шығаруы мүмкін.

Банк аударымында төлем мақсатын нақты жазу керек:

• «қарыз»;
• «заем»;
• «қарыз шарты бойынша»;
• «2026 жылғы ___ шарт бойынша ақша беру».

Бұл кейін сотта маңызды дәлел болады.

WhatsApp хаттары жеткілікті ме?

WhatsApp хаттары қосымша дәлел бола алады. Бірақ тек WhatsApp-қа сеніп қарыз беру қауіпті.

Егер хаттарда қарыз алушы:

• ақша алғанын мойындаса;
• қарыз сомасын көрсетсе;
• қайтару мерзімін жазса;
• пайызға келіскенін білдірсе;

онда бұл сотта пайдалы дәлел болуы мүмкін.

Бірақ ең дұрысы — WhatsApp + банк аударымы + жазбаша шарт.

Қарыз бергенде жиі жасалатын қателіктер

Қарыз берген адамдар көбіне мына қателіктерді жасайды:

• құжатсыз ақша береді;
• қолхатта қайтару мерзімін көрсетпейді;
• пайызды ауызша келіседі;
• ақшаны қолма-қол береді;
• төлем мақсатын жазбайды;
• қарыз алушының ЖСН мен мекенжайын алмайды;
• кепіл немесе кепілгер қарастырмайды;
• досудебная претензия жібермейді;
• сотқа дәлелсіз барады.

Осы қателіктер кейін қарызды өндіріп алуды қиындатады.

Қарыз шартының қысқаша құрылымы

Қарыз шарты мынадай бөлімдерден тұрғаны дұрыс:

1. шарттың атауы;
2. жасалған күні мен орны;
3. тараптардың деректері;
4. шарттың мәні;
5. қарыз сомасы;
6. ақшаны беру тәртібі;
7. қайтару мерзімі;
8. пайыз немесе пайызсыз екені;
9. кешіктіргені үшін жауапкершілік;
10. кепіл немесе кепілгер туралы шарт;
11. тараптардың құқықтары мен міндеттері;
12. дауларды шешу тәртібі;
13. сот шығындары;
14. тараптардың реквизиттері;
15. қолдары.

Қарыз шарты болмаса не істеу керек?

Егер қарыз шарты жасалмаған болса, басқа дәлелдерді жинау керек:

• банк аударымдары;
• Kaspi чектері;
• WhatsApp хаттары;
• SMS хабарламалар;
• аудио жазбалар;
• куәгерлер;
• борышкердің қарызды мойындауы;
• ақша қайтаруға уәде берген хабарламалары.

Содан кейін борышкерге досудебная претензия жіберіп, жауап болмаса, сотқа талап арыз беруге болады.

Заңгер көмегі

SOT ZEYINI заңгерлік компаниясы қарызды дұрыс рәсімдеу және қарызды сот арқылы өндіру бойынша көмектеседі.

Біз келесі қызметтерді көрсетеміз:

• заем шартын дайындау;
• қолхат мәтінін тексеру;
• кепіл шарты мен кепілгерлік шартын дайындау;
• пайыз және тұрақсыздық айыпақы шарттарын жазу;
• досудебная претензия дайындау;
• қарызды өндіру бойынша талап арыз жазу;
• сотта мүддені қорғау;
• сот шешімін орындауға жолдау.

Егер сіз қарыз берейін деп жатсаңыз немесе берген қарызыңызды қайтара алмай жүрсеңіз, WhatsApp арқылы бізге жазыңыз. Заңгер құжаттарыңызды қарап, қалай дұрыс әрекет ету керегін түсіндіреді.

FAQ: Жиі қойылатын сұрақтар

Қарыз бергенде қандай келісімшарт жасау керек?

Ең дұрысы — жазбаша заем шарты жасау. Қосымша ретінде қолхат және банк аударымы болуы керек.

Қолхат қарызды дәлелдеуге жеткілікті ме?

Кейбір жағдайда жеткілікті болуы мүмкін. Бірақ қолхатта қарыз сомасы, қайтару мерзімі, тараптардың деректері және қолы нақты көрсетілуі керек.

Қарыз шартын нотариус арқылы жасау міндетті ме?

Әрқашан міндетті емес. Бірақ қарыз сомасы үлкен болса, нотариалды рәсімдеу қауіпсіздеу.

Қарызды пайызбен беруге бола ма?

Иә, болады. Бірақ пайыз мөлшері шартта нақты жазылуы керек. Әйтпесе кейін пайызды дәлелдеу қиын болуы мүмкін.

Қарызды банк арқылы берген дұрыс па?

Иә, банк арқылы берген дұрыс. Аударымда төлем мақсаты ретінде «қарыз» немесе «заем шарты бойынша» деп жазған жөн.

WhatsApp хаттары қарызға дәлел бола ма?

Иә, WhatsApp хаттары қосымша дәлел бола алады. Бірақ ең мықты дәлел — жазбаша шарт, қолхат және банк аударымы.

Қарыз алушы қайтармаса не істеу керек?

Алдымен досудебная претензия жіберу керек. Егер борышкер төлемесе, сотқа талап арыз беруге болады.

Қорытынды

Қарыз бергенде ең дұрыс құжат — жазбаша заем шарты. Қолхат та маңызды, бірақ толық шарт тараптардың құқықтары мен міндеттерін нақты көрсетеді.

Қарыз шартында қарыз сомасы, қайтару мерзімі, пайыз, жауапкершілік, кепіл, дауды шешу тәртібі және сот шығындары міндетті түрде жазылуы керек.

Ақша берер алдында құжатты дұрыс жасау — кейін сотта уақыт, ақша және жүйке үнемдейді. Қарыз бергенде “досым ғой” дегеннен гөрі “шарт жасайық” деген әлдеқайда қауіпсіз.