Jun 1, 2026 • 17 views

Қарызды қайтару туралы досудебная претензия қалай жазылады?

Досудебная претензия — борышкерге қарызды ерікті түрде қайтаруды талап етіп жазылатын ресми хат. Бұл құжатта қарыздың сомасы, қашан берілгені, қандай дәлелдер бар екені және қарызды қайтару мерзімі көрсетіледі. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл — “ақшаны өз еркіңмен қайтар, әйтпесе сотқа жүгінемін” деген заңды ескерту. Досудебная претензия қарызды сотсыз қайтаруға көмектесуі мүмкін. Ал егер борышкер төлемесе, бұл құжат сотта талапкердің мәселені бейбіт жолмен шешуге тырысқанын дәлелдейді.

Досудебная претензия деген не?

Қарапайым тілмен айтқанда, бұл — “ақшаны өз еркіңмен қайтар, әйтпесе сотқа жүгінемін” деген заңды ескерту.

Досудебная претензия қарызды сотсыз қайтаруға көмектесуі мүмкін. Ал егер борышкер төлемесе, бұл құжат сотта талапкердің мәселені бейбіт жолмен шешуге тырысқанын дәлелдейді.

Қарыз бойынша досудебная претензия міндетті ме?

Қарызды өндіру істерінде досудебная претензия әрдайым міндетті бола бермейді. Бірақ оны жіберген дұрыс. Себебі претензия:

борышкерге ерікті төлеуге мүмкіндік береді;
сотта талапкердің адал әрекетін көрсетеді;
қарызды қайтару мерзімін нақтылайды;
борышкердің жауап беруіне немесе қарызды мойындауына себеп болуы мүмкін;
кейін сот шығындарын өндіру кезінде пайдалы болады;
талап арызға қосымша дәлел ретінде тіркеледі.

Кейде борышкер сотқа дейінгі претензияны алғаннан кейін ақшаны қайтарады. Өйткені претензиядан кейін жағдай “жай сөйлесу” деңгейінен “заңды процесс басталды” деңгейіне өтеді.

Досудебная претензия қашан жазылады?

Претензияны қарызды қайтару мерзімі өткеннен кейін жазған дұрыс. Мысалы, борышкер 2026 жылғы 1 маусымға дейін қайтаруға міндеттеніп, бірақ төлемесе, 2 маусымнан бастап претензия жіберуге болады.

Егер қолхатта немесе келісімде қайтару мерзімі көрсетілмесе, претензия арқылы борышкерге нақты мерзім беруге болады. Мысалы, “осы претензияны алған күннен бастап 7 күн ішінде қарызды қайтаруыңызды талап етемін” деп көрсетуге болады.

Претензияда қандай мәліметтер болуы керек?

Қарызды қайтару туралы претензияда мына мәліметтер көрсетілуі керек:

Борышкердің аты-жөні;
Борышкердің мекенжайы немесе байланыс деректері;
Қарыз берушінің аты-жөні;
Қарыз сомасы;
Қарыздың қашан және қалай берілгені;
Қарызды растайтын құжаттар;
Қайтару мерзімі;
Борышкердің қарызды қайтармағаны;
Қарызды ерікті түрде қайтару үшін берілетін мерзім;
Ақша аударылатын реквизиттер;
Төлемесе, сотқа жүгіну туралы ескерту;
Күні және қолы.

Претензия қысқа, нақты және эмоциясыз жазылуы керек. “Сен мені алдадың” деген стиль емес, “мына күні ақша берілді, мына мерзімде қайтарылмады, мына соманы қайтаруды талап етемін” деген формат дұрыс.

Претензия қандай дәлелдерге сүйенуі керек?

Претензияда қарыздың бар екенін растайтын дәлелдерге сілтеме жасау керек. Мысалы:

қолхат;
расписка;
қарыз шарты;
Kaspi аударымы;
банк аударымы;
WhatsApp хаттары;
Telegram немесе SMS хаттары;
ішінара төлем чектері;
аудио немесе видео дәлелдер;
куә мәліметтері.

Егер дәлелдер бірнешеу болса, оларды нақты байланыстырып жазған дұрыс. Мысалы:

“2026 жылғы 10 мамырда мен Сізге Kaspi қосымшасы арқылы 500 000 теңге аудардым. Аталған ақша Сізге қарыз ретінде берілді, бұл WhatsApp хат алмасуында Сіздің қарызды алғаныңызды мойындауыңызбен расталады.”

Претензияны қалай дұрыс құрылымдау керек?

Қарызды қайтару туралы претензия әдетте мынадай құрылыммен жазылады:

1. Кімге және кімнен

Жоғарғы бөлігінде борышкер мен қарыз берушінің деректері көрсетіледі.

Мысалы:

Кімге: Иванов Иван Ивановичке
Мекенжайы: Алматы қаласы, ...
Телефон: ...

Кімнен: Петров Петр Петровичтен
Мекенжайы: ...
Телефон: ...

2. Құжаттың атауы

Ортаға:

“Қарызды қайтару туралы досудебная претензия”

деп жазылады.

3. Қарыздың мән-жайы

Бұл бөлімде қарыздың қалай пайда болғаны жазылады:

ақша қашан берілді;
қандай сомада берілді;
қолхат немесе чек бар ма;
қандай мерзімде қайтарылуы керек еді;
қарыз қайтарылды ма, жоқ па.

4. Талап бөлігі

Бұл жерде нақты талап жазылады:

“Сізден 500 000 теңге көлеміндегі қарызды осы претензияны алған күннен бастап 7 күн ішінде қайтаруды талап етемін.”

5. Сотқа жүгіну туралы ескерту

Егер қарыз қайтарылмаса, сотқа талап арыз берілетіні көрсетіледі:

“Көрсетілген мерзімде қарыз қайтарылмаған жағдайда, мен сотқа талап арызбен жүгінуге мәжбүр боламын. Бұл жағдайда негізгі қарыз сомасынан бөлек мемлекеттік баж, заңгерлік шығындар және өзге де сот шығындарын өндіру туралы талап қойылады.”

6. Қосымшалар

Претензияға тіркелетін құжаттар көрсетіледі:

қолхат көшірмесі;
Kaspi чек;
WhatsApp хаттары;
банк үзіндісі;
есеп-қисап.

7. Күні және қолы

Құжаттың соңында күні, аты-жөні және қолы қойылады.

Қарызды қайтару үшін қанша күн мерзім беру керек?

Әдетте претензияда 5, 7, 10 немесе 15 күн мерзім беріледі. Мерзім қарыз сомасына, тараптардың жағдайына және қарыздың сипатына байланысты таңдалады.

Көбіне 7 күн немесе 10 күн жеткілікті. Егер қарыз сомасы үлкен болса, 10 жұмыс күні деп көрсетуге болады.

Мысалы:

“Осы претензияны алған күннен бастап 7 күн ішінде қарызды толық көлемде қайтаруыңызды талап етемін.”

Нақты мерзім көрсету маңызды. Әйтпесе борышкер “қашан қайтаруым керек екенін түсінбедім” деп айтуы мүмкін.

Претензияны қалай жіберу керек?

Претензияны борышкерге бірнеше жолмен жіберуге болады:

тапсырысты хат арқылы;
курьер арқылы;
WhatsApp арқылы;
электрондық пошта арқылы;
қолма-қол беріп, алғаны туралы белгі қойдыру арқылы;
нотариус арқылы;
eOtinish немесе басқа ресми арна арқылы, егер адресат заңды тұлға немесе орган болса.

Ең дұрысы — претензияның жіберілгенін және алынғанын дәлелдей алатындай тәсілді таңдау.

Мысалы, тапсырысты хат жіберсеңіз, түбіртек және жеткізу туралы хабарлама сақталады. WhatsApp арқылы жіберсеңіз, “оқылды” белгісі, телефон нөмірі және хабарлама мәтіні көрінетін скриншоттарды сақтау керек.

WhatsApp арқылы претензия жіберуге бола ма?

Иә, WhatsApp арқылы жіберуге болады, бірақ оны дұрыс сақтау керек. Егер борышкермен барлық байланыс WhatsApp арқылы болса, претензияны сол жерге жіберу кей жағдайда пайдалы болуы мүмкін.

WhatsApp арқылы жібергенде:

претензия мәтінін PDF форматта жіберіңіз;
хабарламада қысқаша түсіндірме жазыңыз;
борышкердің нөмірі көрінетін скриншот сақтаңыз;
жіберілген күні мен уақыты көрінсін;
“оқылды” белгісі болса, оны да сақтаңыз;
борышкер жауап берсе, жауаптарын өшірмеңіз.

Бірақ үлкен сома бойынша тек WhatsApp-пен шектелмей, пошта арқылы да жіберген дұрыс. Бір сөзбен айтқанда, дәлелді екі қабаттап қойыңыз — сотта артық болмайды.

Претензияға қандай құжаттарды қосу керек?

Претензияға барлық дәлелдерді тіркеу міндетті емес, бірақ негізгі құжаттарды қосуға болады. Мысалы:

қолхат көшірмесі;
Kaspi чек;
банк аударымы;
қарыз шарты;
ішінара төлем чектері;
қарыз сомасының есебі.

Егер претензияда барлық дәлелдерді жібергіңіз келмесе, “қарызды растайтын құжаттар мен дәлелдер менің қолымда бар және сотқа ұсынылады” деп жазуға болады.

Борышкер претензияға жауап бермесе не істеу керек?

Егер борышкер претензияға жауап бермесе немесе қарызды қайтармаса, сотқа талап арыз беруге болады.

Сотқа талап арызға мыналар тіркеледі:

претензия көшірмесі;
претензия жіберілгенін растайтын құжат;
қолхат немесе расписка;
Kaspi чек немесе банк аударымы;
WhatsApp хаттары;
мемлекеттік баж түбіртегі;
қарыз сомасының есебі;
заңгерлік шығындар туралы құжаттар.

Претензияға жауап бермеу борышкерді автоматты түрде кінәлі етпейді, бірақ талапкердің сотқа дейінгі әрекетін көрсетеді.

Борышкер қарызды бөліп төлеуді сұраса не істеу керек?

Егер борышкер претензиядан кейін қарызды бөліп төлеуді сұраса, ауызша келісімге сеніп қалмаған дұрыс. Міндетті түрде жазбаша келісім жасау керек.

Келісімде:

жалпы қарыз сомасы;
төлем кестесі;
әр төлемнің күні;
төлем жасалатын реквизиттер;
кешіктірген жағдайда жауапкершілік;
тараптардың қолдары көрсетіледі.

Егер борышкер төлем кестесін қайта бұзса, сотқа жүгіну жеңіл болады.

Претензияда заңгерлік шығындарды көрсетуге бола ма?

Иә, көрсетуге болады. Мысалы, претензияда былай жазуға болады:

“Қарыз ерікті түрде қайтарылмаған жағдайда, сотқа жүгіну кезінде негізгі қарыз сомасынан бөлек мемлекеттік баж, заңгерлік қызмет ақысы және өзге де сот шығындарын өндіру туралы талап қойылады.”

Бұл борышкерге сотқа жетсе, қарыздан бөлек қосымша шығындар да болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Претензияны тым қатты жазуға бола ма?

Жоқ, претензияны қорқыту, балағаттау немесе қысым жасау стилінде жазбау керек. Мәтін ресми, нақты және заңды болуы тиіс.

Дұрыс емес стиль:

“Ақшамды қайтармасаң, проблемаң болады.”

Дұрыс стиль:

“Көрсетілген мерзімде қарыз қайтарылмаған жағдайда, мен сотқа талап арызбен жүгінуге мәжбүр боламын және сот шығындарын өндіру туралы талап қоямын.”

Заңды претензияның күші — эмоцияда емес, нақты талап пен дәлелде.

Қарызды қайтару туралы претензия үлгісі

Төменде қарызды қайтару туралы қысқаша үлгі берілген:

ҚАРЫЗДЫ ҚАЙТАРУ ТУРАЛЫ ДОСУДЕБНАЯ ПРЕТЕНЗИЯ

Кімге: __________________________
Мекенжайы: ______________________
Телефон: ________________________

Кімнен: _________________________
Мекенжайы: ______________________
Телефон: ________________________

Мен, _____________________, Сізге 2026 жылғы “” __________ күні _________ теңге көлемінде ақша қаражатын қарыз ретінде бердім.

Аталған қарыз __________________________ арқылы расталады: қолхат, Kaspi аударымы, банк аударымы, WhatsApp хаттары немесе басқа дәлелдер.

Қарызды қайтару мерзімі 2026 жылғы “___” __________ күні болып белгіленген. Алайда осы уақытқа дейін қарыз толық көлемде қайтарылған жоқ.

Осыған байланысты Сізден осы претензияны алған күннен бастап ___ күн ішінде _________ теңге көлеміндегі қарызды толық қайтаруыңызды талап етемін.

Ақшаны төмендегі реквизиттерге аударуыңызды сұраймын:
Банк/карта: ______________________
Алушы: __________________________
Телефон: ________________________

Көрсетілген мерзімде қарыз қайтарылмаған жағдайда, мен сотқа талап арызбен жүгінуге мәжбүр боламын. Бұл жағдайда негізгі қарыз сомасынан бөлек мемлекеттік баж, заңгерлік шығындар және өзге де сот шығындарын өндіру туралы талап қойылады.

Қосымшалар:

Қолхат көшірмесі;
Kaspi аударым чегі;
WhatsApp хаттарының көшірмесі;
Қарыз сомасының есебі.

Күні: “___” __________ 2026 жыл
Қолы: _______________
Аты-жөні: _______________________

Қорытынды

Қарызды қайтару туралы досудебная претензия — борышкерге сотқа дейін ерікті түрде төлеуге мүмкіндік беретін маңызды құжат. Ол қарыз сомасын, дәлелдерді, қайтару мерзімін және сотқа жүгіну салдарын нақты көрсетеді.

Претензияны дұрыс жазып, оны жіберілгенін дәлелдейтін тәсілмен жолдау керек. Егер борышкер қарызды қайтармаса, претензия сотқа талап арызбен бірге қосымша дәлел ретінде тіркеледі.

SOT ZEYINI заңгерлері қарызды қайтару туралы досудебная претензия дайындау, талап арыз жазу, дәлелдерді рәсімдеу және қарызды сот арқылы өндіру бойынша құқықтық көмек көрсетеді. Кеңес алу үшін WhatsApp арқылы жазыңыз.

FAQ: Қарызды қайтару туралы досудебная претензия

1. Қарыз бойынша досудебная претензия міндетті ме?

Көп жағдайда міндетті емес, бірақ оны жіберген дұрыс. Претензия борышкерге ерікті төлеуге мүмкіндік береді және сотта талапкердің адал әрекетін көрсетеді.

2. Претензияны WhatsApp арқылы жіберуге бола ма?

Иә, болады. Бірақ жіберілгені, күні, уақыты, борышкердің нөмірі және хабарлама мәтіні көрінетін дәлелдерді сақтау керек.

3. Претензияда қанша күн мерзім беру керек?

Әдетте 7 немесе 10 күн мерзім беріледі. Бірақ жағдайға қарай 5, 15 немесе 30 күн көрсетуге болады.

4. Претензияға қолхат немесе чек тіркеу керек пе?

Иә, қарызды растайтын негізгі құжаттардың көшірмесін тіркеген дұрыс. Мысалы, қолхат, Kaspi чек, банк аударымы немесе WhatsApp хаттары.

5. Борышкер претензияны алмаса не болады?

Егер претензия жіберілгенін дәлелдей алсаңыз, бұл сотта пайдалы болады. Борышкердің әдейі алмауы талапкердің сотқа жүгіну құқығын жоққа шығармайды.

6. Претензияға жауап келмесе не істеу керек?

Көрсетілген мерзім өткеннен кейін сотқа қарызды өндіру туралы талап арыз беруге болады.

7. Претензияда заңгерлік шығындарды көрсетуге бола ма?

Иә, көрсетуге болады. Қарыз қайтарылмаса, сотта заңгерлік шығындарды және мемлекеттік бажды өндіру туралы талап қоюға болады.

8. Қарыз сомасы нақты есептелуі керек пе?

Иә, претензияда негізгі қарыз сомасы, қажет болса пайыз, өсімпұл және жалпы сома нақты көрсетілуі керек.

9. Претензияны орыс тілінде жазуға бола ма?

Иә, болады. Қазақстанда тараптарға түсінікті тілде жазуға болады. Бірақ сотқа берілетін құжаттар сот ісін жүргізу тіліне сәйкес болуы керек.

10. Претензия жібермей бірден сотқа беруге бола ма?

Кейбір қарыз істерінде бірден сотқа беруге болады. Бірақ претензия жіберу көбіне пайдалы, себебі ол сотқа дейінгі әрекетті және борышкерге ерікті төлеу мүмкіндігі берілгенін көрсетеді.