Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға бола ма?

Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса не істеу керек?

Қазақстанда тұрғын үй бағдарламалары арқылы пәтер алғысы келетін азаматтар кейде бір мәселе байқайды: бағдарлама “қолжетімді баспана” деп аталады, бірақ ұсынылған үйдің бағасы нарықтағы бағамен бірдей немесе одан да қымбат болып көрінеді. Мұндай жағдайда “әкімдікке шағымдануға бола ма?” деген сұрақ туындайды.

Иә, егер үй әкімдік, мемлекеттік бағдарлама, тұрғын үй кезегі, әлеуметтік бағдарлама немесе Отбасы банк арқылы ұсынылып отырса, бағаның қалай қалыптасқанын түсіндіруді талап етіп, әкімдікке шағым немесе ресми сұрау беруге болады. Бұл жерде басты мақсат — “баға қымбат” деп жалпы айту емес, нақты дәлелмен бағаның бағдарлама шарттарына сәйкес келмейтінін көрсету.

Қай жағдайда әкімдікке шағымдануға болады?

Әкімдікке шағымдануға болады, егер:

• үй мемлекеттік немесе жергілікті тұрғын үй бағдарламасы арқылы ұсынылса;
• пәтер әкімдік кезегінде тұрған азаматтарға беріліп жатса;
• бағдарламада 1 шаршы метрдің шекті бағасы көрсетілген болса;
• ұсынылған баға бағдарлама талаптарынан жоғары болса;
• құрылыс объектісі әкімдік арқылы бөлінген немесе бақыланатын жоба болса;
• бағаның қалай есептелгені түсініксіз болса;
• пәтер “әлеуметтік” деп ұсынылғанымен, нарықтық бағадан қымбат болса;
• азаматқа толық ақпарат берілмесе.

Яғни әкімдікке шағымдану үшін үйдің сол бағдарламаға қандай қатысы бар екенін анықтау керек. Егер бұл толық жеке құрылыс компаниясының коммерциялық жобасы болса, әкімдіктің бағаны тікелей төмендетіп беру құзыреті шектеулі болуы мүмкін. Бірақ әкімдік объектінің заңдылығы, бағдарламаға қатысуы, құжаттары және тұрғындарға берілген ақпарат бойынша түсіндірме бере алады.

Алдымен нені тексеру керек?

Шағым жазбас бұрын мына ақпараттарды тексерген дұрыс:

1. Бағдарламаның ресми атауы қандай?
2. Үй әкімдік бағдарламасы арқылы ма, әлде жеке құрылыс компаниясы арқылы ма ұсынылып отыр?
3. 1 шаршы метрдің бағасы қанша деп көрсетілген?
4. Бағдарламада баға бойынша шектеу бар ма?
5. Үйдің жалпы құны қалай есептелген?
6. Пәтердің ауданы дұрыс көрсетілген бе?
7. Қосымша төлемдер заңды ма?
8. Бағаға жөндеу, тұрақ орны, инженерлік желі немесе басқа шығындар кірген бе?

Кейде мәселе нақты бағада емес, ақпараттың дұрыс берілмеуінде болады. Мысалы, жарнамада бір баға көрсетіліп, кейін шартта басқа баға жазылуы мүмкін. Бұл жағдайда азамат ресми түсіндірме талап етуге құқылы.

Әкімдікке қандай талап қоюға болады?

Әкімдікке жазылатын шағымда немесе өтініште мынадай талаптар қоюға болады:

• үйдің бағдарламаға қандай негізде енгізілгенін түсіндіру;
• 1 шаршы метр бағасының қалай есептелгенін көрсету;
• бағаның бағдарлама шарттарына сәйкестігін тексеру;
• құрылыс компаниясымен жасалған келісімдер бойынша ақпарат беру;
• пәтер құнының негізділігін тексеру;
• егер баға заңсыз көтерілген болса, шара қолдану;
• азаматқа толық әрі жазбаша жауап беру.

Шағымды қысқа, нақты және дәлелмен жазу керек. “Баға қымбат” деген бір сөйлем жеткіліксіз. Дұрысы: бағдарлама шартындағы баға, ұсынылған нақты баға және айырмашылық көрсетілуі қажет.

Қайда шағымдануға болады?

1. Әкімдікке

Егер үй жергілікті тұрғын үй бағдарламасы арқылы ұсынылса, бірінші кезекте қала немесе аудан әкімдігіне, сондай-ақ тұрғын үй саясаты басқармасына шағымдануға болады. Әкімдік бағаның қалай қалыптасқанын, объектінің бағдарламаға қатысу негізін және тұрғын үйдің қандай тәртіппен берілетінін түсіндіруі тиіс.

2. Тұрғын үй саясаты басқармасына

Көп жағдайда тұрғын үй бағдарламалары бойынша негізгі ақпаратты әкімдіктің тұрғын үй саясаты басқармасы береді. Сондықтан өтінішті тікелей осы басқармаға жолдауға болады.

3. Отбасы банкке

Егер бағдарлама Отбасы банк арқылы іске асырылса, банкке де ресми сұрау жіберу керек. Онда нақты объект, пәтердің ауданы, 1 шаршы метр бағасы және бағдарлама шарты бойынша түсіндірме сұралады.

4. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау органына

Егер баға мәселесі құрылыс сапасымен, объектінің құжаттарымен, пайдалануға берілуімен немесе жобадан ауытқумен байланысты болса, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасына шағымдануға болады.

5. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне

Егер бірнеше компания бағаны жасанды түрде көтеріп отыр деген күдік болса немесе нарықта негізсіз жоғары баға белгілеу белгілері байқалса, монополияға қарсы органға жүгінуге болады.

6. Прокуратураға

Егер әкімдік немесе басқа орган жауап бермесе, формалды жауап қайтарса немесе көп азаматтың құқығы бұзылып жатса, прокуратураға шағым жазуға болады.

7. Сотқа

Егер азаматпен шарт жасалып қойған болса және баға шартқа, бағдарламаға немесе заңға қайшы деп есептелсе, сотқа талап арыз беруге болады. Сот арқылы шарт талаптарын жарамсыз деп тану, артық төленген соманы өндіру немесе міндеттемені қайта қарау мәселелері қойылуы мүмкін.

Шағымға қандай құжаттар тіркеледі?

Шағымға мына құжаттарды тіркеген дұрыс:

• жеке куәлік көшірмесі;
• тұрғын үй бағдарламасына қатысу туралы құжаттар;
• әкімдік кезегінде тұрғаны туралы анықтама;
• Отбасы банк немесе әкімдік берген хабарлама;
• пәтер туралы ұсыныс;
• шарт немесе алдын ала келісім;
• төлем құжаттары;
• пәтердің бағасы көрсетілген скриншоттар;
• жарнама материалдары;
• бағдарлама шарттары;
• басқа пәтерлермен салыстыру кестесі;
• хат алмасулар.

Дәлел көп болған сайын шағым да мықты болады. Заңда “маған қымбат сияқты” деген дәлел жоқ, бірақ “бағдарламада 1 ш.м. бағасы бір бөлек, ал маған ұсынылғаны басқа” деген дәлел бар.

Шағымды қалай жазу керек?

Шағымда эмоция емес, нақты факті болуы керек. Мысалы:

“Мен тұрғын үй бағдарламасы бойынша ұсынылған пәтердің бағасына қатысты ресми түсіндірме беруді сұраймын. Ұсынылған пәтердің 1 шаршы метр бағасы бағдарлама талаптарында көрсетілген бағадан жоғары болып отыр. Осыған байланысты бағаның қалай қалыптасқанын, қандай құжаттар негізінде бекітілгенін және оның бағдарлама шарттарына сәйкестігін тексеруді сұраймын.”

Осындай формат әкімдікке де, Отбасы банкке де, басқа мемлекеттік органдарға да ыңғайлы.

Егер әкімдік жауап бермесе не істеу керек?

Егер әкімдік өтінішке жауап бермесе немесе толық жауап бермесе, жоғары тұрған органға, прокуратураға немесе сотқа шағымдануға болады. Мемлекеттік орган нақты сұраққа нақты жауап беруге міндетті. “Баға заңға сай” деп қысқа жауап беру жеткіліксіз, егер азамат бағаның есептелу негізін сұрап отырса.

Қорытынды

Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға болады. Бірақ шағым дәлелмен жазылуы керек. Ең алдымен бағдарламаның шартын, 1 шаршы метр бағасын, ұсынылған пәтердің жалпы құнын және бағаның қалай есептелгенін тексеру қажет.

Егер баға шынымен бағдарлама талаптарына сәйкес келмесе, әкімдікке, тұрғын үй саясаты басқармасына, Отбасы банкке, монополияға қарсы органға немесе сотқа жүгінуге болады. Мұндай жағдайда уақыт созбай, ресми өтініш беру маңызды. Себебі тұрғын үй дауларында “кейін қараймыз” деген сөз кейде пәтерден де, ақшадан да айырып жіберуі мүмкін.

FAQ

Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға бола ма?

Иә, егер үй әкімдік немесе мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасы арқылы ұсынылса, әкімдікке ресми шағым немесе сұрау беруге болады.

Әкімдік пәтер бағасын төмендетіп бере ала ма?

Әкімдік әр жағдайда бағаны тікелей төмендетіп бере алмайды. Бірақ бағаның қалай қалыптасқанын тексеріп, түсіндірме беруге және заң бұзушылық болса шара қолдануға міндетті.

Баға қымбат екенін қалай дәлелдеуге болады?

Бағдарлама шартындағы 1 шаршы метр бағасын, ұсынылған нақты бағаны, пәтер ауданын, төлем кестесін және басқа ұқсас объектілердің бағасын салыстыру қажет.

Отбасы банкке шағым жазуға бола ма?

Иә, егер бағдарлама Отбасы банк арқылы жүріп жатса, банкке ресми сұрау немесе шағым жіберіп, бағаның бағдарлама шарттарына сәйкестігін түсіндіруді сұрауға болады.

Егер баға заңсыз көтерілген болса, қайда жүгіну керек?

Әкімдікке, тұрғын үй саясаты басқармасына, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне, прокуратураға немесе сотқа жүгінуге болады.

Шағымды eOtinish арқылы беруге бола ма?

Иә, мемлекеттік органдарға ресми өтініш пен шағымды eOtinish арқылы беруге болады.

Сотқа бірден жүгінуге бола ма?

Егер шарт жасалып қойған болса, ақша төленсе немесе нақты құқық бұзушылық болса, сотқа жүгінуге болады. Бірақ сотқа дейін әкімдікке, банкке немесе құрылыс компаниясына жазбаша сұрау жіберу дәлел ретінде пайдалы.