Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға бола ма?

Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса не істеу керек?

Қазақстанда көптеген азаматтар үйді мемлекеттік, әлеуметтік немесе жергілікті тұрғын үй бағдарламалары арқылы алуға тырысады. Мұндай бағдарламалардың негізгі мақсаты — азаматтарға қолжетімді баспана ұсыну. Бірақ кейде бағдарлама бойынша ұсынылған үйдің бағасы нарықтағы бағамен бірдей немесе одан да қымбат болып көрінуі мүмкін.

Осындай жағдайда азаматта заңды сұрақ пайда болады: үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға бола ма?

Иә, егер пәтер әкімдік, тұрғын үй кезегі, Отбасы банк немесе мемлекеттік бағдарлама арқылы ұсынылып отырса, әкімдікке ресми шағым немесе өтініш беруге болады. Бірақ шағым “баға қымбат” деген жалпы сөзбен емес, нақты дәлелдермен жазылуы керек.

Қай жағдайда әкімдікке шағымдануға болады?

Әкімдікке шағымдануға болады, егер:

• пәтер мемлекеттік немесе жергілікті тұрғын үй бағдарламасы арқылы ұсынылса;
• азамат әкімдік кезегінде тұрса;
• үй әлеуметтік осал топтарға, көпбалалы отбасыларға, жастарға немесе басқа санаттарға арналған бағдарлама бойынша берілсе;
• бағдарламада 1 шаршы метрдің шекті бағасы көрсетілсе;
• нақты ұсынылған баға бағдарлама шартынан жоғары болса;
• құрылыс компаниясы немесе оператор бағаның қалай қалыптасқанын түсіндірмесе;
• жарнамада бір баға көрсетіліп, шартта басқа баға жазылса;
• пәтер “қолжетімді баспана” деп ұсынылғанымен, бағасы нарықтан қымбат болса.

Егер бұл толықтай жеке құрылыс компаниясының коммерциялық жобасы болса, әкімдік бағаны тікелей түсіріп бере алмауы мүмкін. Бірақ егер жоба мемлекеттік немесе жергілікті бағдарламаға қатысса, әкімдік бағаның қандай негізде бекітілгенін түсіндіруге және тексеруге міндетті.

Алдымен қандай ақпаратты тексеру керек?

Шағым жазбас бұрын мына мәліметтерді тексерген дұрыс:

1. Бағдарламаның нақты атауы қандай?
2. Бағдарламаны кім іске асырады: әкімдік пе, Отбасы банк пе, құрылыс компаниясы ма?
3. 1 шаршы метрдің бағасы бағдарламада қанша деп көрсетілген?
4. Сізге ұсынылған нақты баға қанша?
5. Пәтердің ауданы дұрыс көрсетілген бе?
6. Бағаға жөндеу, паркинг, қойма, инженерлік желілер немесе басқа шығындар кірген бе?
7. Қосымша төлемдер талап етіліп жатыр ма?
8. Баға қандай құжатпен бекітілген?

Кейде азаматқа толық ақпарат берілмейді. Мысалы, бастапқыда бір баға айтылып, кейін шартта басқа баға көрсетіледі. Мұндай жағдайда бағаның қалай есептелгенін жазбаша түрде талап ету керек.

Әкімдікке қандай талап қоюға болады?

Әкімдікке жазылатын шағымда мынадай талаптар қоюға болады:

• пәтердің бағдарламаға қандай негізде енгізілгенін түсіндіру;
• 1 шаршы метр бағасының қалай есептелгенін көрсету;
• бағаның бағдарлама шарттарына сәйкестігін тексеру;
• пәтер құны қандай құжатпен бекітілгенін көрсету;
• құрылыс компаниясынан немесе оператордан ақпарат сұрату;
• егер баға заңсыз көтерілген болса, тиісті шара қолдану;
• азаматқа толық және жазбаша жауап беру.

Шағымда нақты объект, бағдарлама атауы, пәтер ауданы, ұсынылған баға және күмән тудырған мән-жайлар көрсетілуі керек.

Қайда шағымдануға болады?

1. Әкімдікке

Егер пәтер жергілікті тұрғын үй бағдарламасы арқылы ұсынылса немесе азамат тұрғын үй кезегінде тұрса, бірінші кезекте қала немесе аудан әкімдігіне жүгінуге болады. Әкімдік бағаның қалай қалыптасқанын және үйдің қандай бағдарлама арқылы беріліп жатқанын түсіндіруі тиіс.

2. Тұрғын үй саясаты басқармасына

Көп жағдайда тұрғын үй бағдарламаларына әкімдіктің тұрғын үй саясаты басқармасы жауап береді. Сондықтан шағымды осы басқармаға жолдауға болады. Өтініште пәтер бағасын тексеруді және бағдарлама шарттарына сәйкестігін анықтауды сұрау керек.

3. Отбасы банкке

Егер үй Отбасы банк арқылы берілетін бағдарламаға қатысты болса, банкке де ресми сұрау жіберуге болады. Онда нақты объектіні, пәтердің ауданын, 1 шаршы метр бағасын және бағдарлама талаптарына сәйкестігін түсіндіруді сұрау қажет.

4. Құрылыс компаниясына

Егер бағаны құрылыс компаниясы белгілеп отырса, компанияға жазбаша претензия жолдау керек. Претензияда бағаның қалай қалыптасқанын, қандай шығындар енгізілгенін және неге бағдарлама бағасынан жоғары екенін түсіндіру талап етіледі.

5. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне

Егер баға жасанды түрде көтерілген, құрылыс компаниялары өзара келісіп алған немесе нарықта бағаны негізсіз көтеру белгілері бар деп ойласаңыз, монополияға қарсы органға шағымдануға болады.

6. Прокуратураға

Егер әкімдік немесе басқа орган өтінішке толық жауап бермесе, формалды жауап қайтарса немесе көп азаматтың құқығы бұзылып жатса, прокуратураға шағым беруге болады.

7. Сотқа

Егер шарт жасалып қойған болса, ақша төленсе және баға бағдарлама талаптарына немесе заңға қайшы деп есептелсе, сотқа талап арыз беруге болады. Сот арқылы артық төленген соманы өндіру, шарттың кейбір талаптарын жарамсыз деп тану немесе құқықты қорғау мәселесін қоюға болады.

Шағымға қандай құжаттар тіркеледі?

Шағымға мына құжаттарды тіркеген дұрыс:

• жеке куәлік көшірмесі;
• тұрғын үй бағдарламасына қатысу туралы құжат;
• әкімдік кезегінде тұрғанын растайтын анықтама;
• Отбасы банк немесе әкімдік берген хабарлама;
• пәтер туралы ұсыныс;
• шарт немесе алдын ала шарт жобасы;
• төлем құжаттары;
• пәтер бағасы көрсетілген скриншоттар;
• жарнама материалдары;
• бағдарлама шарттары;
• құрылыс компаниясымен немесе банкпен хат алмасу;
• ұқсас пәтерлердің бағасын салыстыру кестесі.

Дәлел көп болған сайын шағымның салмағы артады. Заңда “маған қымбат сияқты” деген дәлел жүрмейді, бірақ “бағдарламада 1 шаршы метр бағасы басқа, ал маған ұсынылған баға жоғары” деген нақты дәлел болып саналады.

Шағымды қалай жазу керек?

Шағым қысқа, нақты және ресми стильде жазылуы керек. Эмоциядан гөрі факті маңызды.

Мысалы:

“Мен тұрғын үй бағдарламасы бойынша ұсынылған пәтердің бағасына қатысты ресми түсіндірме беруді сұраймын. Ұсынылған пәтердің 1 шаршы метр бағасы бағдарлама шарттарында көрсетілген бағадан жоғары болып отыр. Осыған байланысты бағаның қандай құжатпен бекітілгенін, қалай есептелгенін және бағдарлама талаптарына сәйкестігін тексеруді сұраймын.”

Осындай мәтін әкімдікке, тұрғын үй басқармасына немесе Отбасы банкке жіберуге ыңғайлы.

Егер әкімдік жауап бермесе не істеу керек?

Егер әкімдік жауап бермесе немесе толық емес жауап берсе, азамат:

• қайта шағым бере алады;
• жоғары тұрған органға жүгіне алады;
• прокуратураға шағымдана алады;
• әкімдіктің әрекетсіздігіне әкімшілік сотқа талап арыз бере алады;
• Отбасы банкке немесе монополияға қарсы органға бөлек өтініш жолдай алады.

Барлық өтініштер мен жауаптарды сақтап қою керек. Олар кейін сотта немесе прокуратурада дәлел ретінде қажет болуы мүмкін.

Қорытынды

Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға болады. Әсіресе пәтер мемлекеттік, жергілікті, әлеуметтік немесе тұрғын үй кезегі арқылы ұсынылса, азамат бағаның қалай қалыптасқанын түсіндіруді талап етуге құқылы.

Ең бастысы — шағымды нақты дәлелмен жазу. Бағдарлама атауы, пәтердің ауданы, 1 шаршы метр бағасы, ұсынылған жалпы құн және күмән тудырған мән-жайлар көрсетілуі керек.

Егер баға шынымен бағдарлама талаптарына сәйкес келмесе, әкімдікке, тұрғын үй саясаты басқармасына, Отбасы банкке, құрылыс компаниясына, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне, прокуратураға немесе сотқа жүгінуге болады.

Тұрғын үй мәселесінде “кейін анықтаймыз” деп жүре беруге болмайды. Үйдің бағасы миллиондармен өлшенеді, сондықтан әрбір шаршы метрдің есебі нақты болуы керек.

FAQ

Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға бола ма?

Иә, егер үй мемлекеттік, жергілікті немесе әлеуметтік тұрғын үй бағдарламасы арқылы ұсынылса, әкімдікке ресми шағым немесе сұрау беруге болады.

Әкімдік пәтер бағасын төмендетіп бере ала ма?

Әкімдік әр жағдайда бағаны тікелей төмендетіп бере алмайды. Бірақ бағаның қалай қалыптасқанын тексеріп, бағдарлама шарттарына сәйкестігін анықтауға міндетті.

Баға қымбат екенін қалай дәлелдеуге болады?

Бағдарлама шартындағы 1 шаршы метр бағасын, ұсынылған нақты бағаны, пәтер ауданын және жалпы құнын салыстыру керек. Сондай-ақ жарнама, шарт жобасы, скриншоттар және төлем құжаттары дәлел болады.

Отбасы банкке шағым жазуға бола ма?

Иә, егер бағдарлама Отбасы банк арқылы іске асырылса, банкке ресми сұрау немесе шағым жіберуге болады.

Баға жасанды көтерілген болса, қайда жүгіну керек?

Мұндай жағдайда әкімдікке, тұрғын үй саясаты басқармасына, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне, прокуратураға немесе сотқа жүгінуге болады.

Шағымды eOtinish арқылы беруге бола ма?

Иә, мемлекеттік органдарға шағымды eOtinish арқылы беруге болады. Бұл өтініштің ресми тіркелуіне және оның қаралуын бақылауға мүмкіндік береді.

Сотқа бірден жүгінуге бола ма?

Егер шарт жасалып, ақша төленіп қойған болса немесе баға бағдарлама талаптарына қайшы деп есептелсе, сотқа жүгінуге болады. Бірақ сотқа дейін әкімдікке, банкке немесе құрылыс компаниясына жазбаша сұрау жіберу пайдалы.