Алимент бойынша көлік жүргізу құқығын шектеуге бола ма?

Алимент бойынша көлік жүргізу құқығын шектеуге бола ма? Иә, Қазақстанда алимент бойынша берешегі бар борышкердің көлік құралын басқару құқығын уақытша шектеу мәселесі қойылуы мүмкін. Бірақ бұл автоматты түрде жасалмайды. Мұндай шектеу сот орындаушысының ұсынысы және соттың қарауы арқылы жүзеге асырылады.

Бұл шара борышкерге қысым жасау үшін емес, сот актісін орындауды қамтамасыз ету үшін қолданылады. Яғни негізгі мақсат — алимент қарызын өндіріп алу және баланың құқығын қорғау.

Көлік жүргізу құқығын шектеу деген не?

Көлік жүргізу құқығын шектеу — борышкердің жүргізуші куәлігінің қолданылуын уақытша тоқтату. Бұл жүргізуші куәлігін біржола алып қою деген сөз емес.

Егер сот мұндай шектеуді қолданса, борышкер алимент қарызын өтегенге дейін көлік құралын басқара алмауы мүмкін. Қарыз өтелгеннен кейін шектеуді алып тастау туралы мәселе қойылады.

Алимент бойынша жүргізуші куәлігін кім шектей алады?

Жүргізу құқығын ЧСИ өз бетінше бірден шектей алмайды. Жеке сот орындаушысы борышкердің алимент қарызы бар екенін, басқа мәжбүрлі шаралар нәтиже бермегенін және борышкердің жүргізуші куәлігі бар екенін анықтап, сотқа ұсыныс енгізуі мүмкін.

Соңғы шешімді сот қабылдайды. Егер сот ЧСИ ұсынысын қанағаттандырса, борышкердің көлік басқару құқығы уақытша тоқтатылуы мүмкін.

Қандай жағдайда көлік жүргізу құқығы шектеледі?

Мұндай шара әдетте мына жағдайларда қолданылуы мүмкін:

• алимент бойынша берешек жиналса;
• борышкер алиментті ұзақ уақыт төлемесе;
• борышкер қарызды өтеуге әрекет жасамаса;
• банк шоттарында ақша болмаса;
• жалақыдан ұстап қалу мүмкін болмаса;
• борышкер жұмыс істемесе немесе табысын жасырса;
• мүлік арқылы өндіріп алу қиын болса;
• борышкер сот орындаушысының талаптарын орындамаса;
• борышкердің жүргізуші куәлігі бар екені анықталса.

Яғни көлік жүргізу құқығын шектеу — алимент өндіріп алудың қосымша мәжбүрлі шараларының бірі.

Бұл шара автоматты түрде қолданыла ма?

Жоқ, автоматты түрде қолданылмайды. Алимент бойынша қарыз пайда болған сәтте жүргізуші куәлігі бірден тоқтатылмайды.

Алдымен атқарушылық іс жүргізу қозғалады. Сот орындаушысы борышкерді хабардар етеді, қарызды есептейді, шоттарын, табысын, мүлкін тексереді. Егер борышкер қарызды төлемесе және жүргізуші куәлігі бар екені анықталса, сот орындаушысы сотқа ұсыныс бере алады.

ЧСИ қандай әрекет жасайды?

Алимент бойынша жүргізу құқығын шектеу үшін ЧСИ әдетте мына әрекеттерді жасайды:

1. атқарушылық іс жүргізуді қозғайды;
2. алимент қарызын есептейді;
3. борышкерге хабарлама жібереді;
4. банк шоттарын тексереді;
5. жұмыс орнын және табысын анықтайды;
6. мүлкін тексереді;
7. жүргізуші куәлігінің бар-жоғын анықтайды;
8. сотқа арнайы құқықты уақытша тоқтату туралы ұсыныс енгізеді;
9. сот шешімі шыққаннан кейін оны орындауға жолдайды.

ЧСИ-дің міндеті — сот актісінің нақты орындалуын қамтамасыз ету.

Сот қандай жағдайларды қарайды?

Сот ЧСИ ұсынысын қарағанда бірнеше мән-жайды ескеруі мүмкін:

• алимент қарызының мөлшері;
• қарыздың қай кезеңнен бері төленбей келе жатқаны;
• борышкердің алимент төлемеу себебі;
• борышкердің жұмысы мен табысы;
• көлік борышкердің негізгі табыс көзі ме;
• борышкердің денсаулық жағдайы;
• қарызды өтеуге нақты әрекет жасалды ма;
• баланың мүддесі қалай қорғалады;
• басқа мәжбүрлі шаралар қолданылды ма.

Егер борышкер көлік жүргізу арқылы табыс тауып жүрсе, мысалы такси жүргізушісі, жеткізуші немесе жүргізуші болып жұмыс істесе, ол бұл жағдайды құжатпен дәлелдеп, сотқа уәж келтіре алады. Бірақ соңғы шешімді сот қабылдайды.

Борышкердің көлігі болмаса да, жүргізу құқығы шектеле ме?

Иә, теориялық тұрғыдан көлігі болмаса да, жүргізуші куәлігі бар болса, арнайы құқықты шектеу мәселесі қойылуы мүмкін. Себебі бұл жерде шектеу көлікке емес, көлік құралын басқару құқығына қатысты.

Көлікке тыйым салу және жүргізу құқығын шектеу — екі бөлек шара.

Көлікке тыйым салу мен жүргізу құқығын шектеудің айырмашылығы қандай?

Көлікке тыйым салу — борышкердің автокөлігіне қатысты шектеу. Мұндай жағдайда борышкер көлікті сата алмауы, басқа адамға рәсімдей алмауы немесе көлікке қатысты тіркеу әрекеттерін жасай алмауы мүмкін.

Ал жүргізу құқығын шектеу — борышкердің жүргізуші куәлігіне қатысты шара. Бұл жағдайда борышкер көлік құралын басқару құқығынан уақытша айырылады.

Яғни біріншісі — мүлікке қатысты, екіншісі — арнайы құқыққа қатысты.

Алимент қарызы өтелсе, жүргізу құқығы қалпына келе ме?

Иә, алимент қарызы толық өтелсе немесе шектеуге негіз болған жағдайлар жойылса, жүргізу құқығын қалпына келтіру туралы мәселе қойылады.

Ол үшін борышкер ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, қарыздың өтелгенін растайтын құжаттарды ұсынуы керек. ЧСИ тиісті шараларды қабылдап, шектеуді алып тастауға байланысты әрекеттер жасауы тиіс.

Егер қарыз төленсе де, шектеу алынбаса, ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, қажет болған жағдайда оның әрекетсіздігіне шағым жасауға болады.

Алимент алушы жүргізу құқығын шектеуді сұрай ала ма?

Иә, алимент алушы ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, борышкердің көлік жүргізу құқығын шектеу мәселесін қарауды сұрай алады.

Өтініште мына мәліметтерді көрсетуге болады:

• алимент қарызы бар екенін;
• қарыздың қанша ай төленбегенін;
• борышкердің көлік жүргізетіні туралы мәліметті;
• борышкердің төлемнен жалтарып жүргенін;
• басқа шаралар нәтиже бермегенін;
• сотқа ұсыныс енгізуді сұрайтынын.

Жазбаша өтініш берген дұрыс, себебі ол атқарушылық іс материалында тіркеледі.

Борышкер не істей алады?

Егер борышкер жүргізу құқығын шектеуге қарсы болса, ол сотқа дәлел ұсына алады. Мысалы:

• көлік жүргізу оның негізгі табыс көзі екенін;
• такси, жеткізу, жүргізуші жұмысы арқылы ақша табатынын;
• қарызды кезең-кезеңімен төлеуге дайын екенін;
• денсаулық немесе отбасы жағдайына байланысты көлік қажет екенін;
• қарыздың дұрыс есептелмегенін;
• кейбір төлемдер есепке алынбағанын.

Бірақ ең тиімді жол — қарызды өтеу немесе ЧСИ арқылы нақты төлем кестесін ұсынып, мәселені заңды жолмен шешу.

ЧСИ әрекет етпесе не істеу керек?

Егер алимент алушы ЧСИ-ден жүргізу құқығын шектеу мәселесін қарауды сұраса, бірақ ЧСИ ешқандай әрекет жасамаса, оның әрекетсіздігіне шағым беруге болады.

Шағымды мына органдарға беруге болады:

• жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына;
• Әділет департаментіне;
• прокуратураға;
• сотқа.

Шағымда ЧСИ қандай әрекетті жасамағанын нақты көрсету керек: қарызды есептемеді, мүлікті тексермеді, жүргізуші куәлігін анықтамады, сотқа ұсыныс енгізбеді, өтінішке жауап бермеді.

Бұл шара алимент өндіруге көмектесе ме?

Иә, кей жағдайда көмектеседі. Әсіресе борышкер көлік жүргізуге тәуелді болса немесе автокөлікті күнделікті пайдаланса, жүргізу құқығын уақытша шектеу оны қарызды өтеуге ынталандыруы мүмкін.

Бірақ бұл жалғыз шара емес. Онымен бірге шоттарға тыйым салу, мүлікті тексеру, көлікке тыйым салу, шетелге шығуға шектеу қою, әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік мәселесін көтеру сияқты басқа да шаралар қолданылуы мүмкін.

Қорытынды

Алимент бойынша көлік жүргізу құқығын шектеуге болады, бірақ бұл автоматты түрде емес, сот орындаушысының ұсынысы және соттың қарауы арқылы жүзеге асады. Бұл шара алимент қарызын өндіру және баланың құқығын қорғау үшін қолданылады.

Егер борышкер алимент төлемесе, алимент алушы ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, жүргізу құқығын уақытша шектеу мәселесін көтеруді сұрай алады. Ал борышкер қарызды өтесе немесе негіздер жойылса, шектеуді алып тастау туралы өтініш бере алады.

FAQ: Алимент бойынша көлік жүргізу құқығын шектеу

Алимент бойынша көлік жүргізу құқығын шектеуге бола ма?

Иә, болады. Егер алимент бойынша берешек болса және борышкер қарызды өтемесе, ЧСИ сотқа жүргізу құқығын уақытша тоқтату туралы ұсыныс енгізуі мүмкін.

ЧСИ жүргізуші куәлігін өзі алып қоя ала ма?

Жоқ. ЧСИ өз бетінше жүргізуші куәлігін бірден алып қоя алмайды. Ол сотқа ұсыныс енгізеді, ал шешімді сот қабылдайды.

Бұл жүргізуші куәлігінен мәңгілікке айыру ма?

Жоқ. Бұл уақытша шектеу. Қарыз өтелгеннен кейін немесе шектеуге негіз жойылғаннан кейін жүргізу құқығын қалпына келтіру мәселесі қойылады.

Қарыз қанша болса, жүргізу құқығы шектеледі?

Бұл нақты жағдайға байланысты. Сот алимент қарызының мөлшерін, төлемеу мерзімін, борышкердің әрекетін және басқа мән-жайларды қарайды.

Борышкер жұмысқа көлікпен барса, құқығын шектей ме?

Егер көлік борышкер үшін негізгі табыс көзі болса, ол бұл жағдайды сотта дәлелдеуі керек. Бірақ шешімді сот қабылдайды.

Такси жүргізушісінің жүргізу құқығын шектеуге бола ма?

Мәселе сотта жеке қаралады. Егер такси жүргізу борышкердің негізгі табыс көзі болса, ол тиісті дәлелдер ұсына алады. Бірақ алимент қарызы бәрібір төленуі керек.

Көлікке тыйым салу мен жүргізу құқығын шектеу бірдей ме?

Жоқ. Көлікке тыйым салу — автокөлікке қатысты мүліктік шектеу. Жүргізу құқығын шектеу — жүргізуші куәлігіне қатысты арнайы құқықты уақытша тоқтату.

Алимент алушы ЧСИ-ден осы шараны сұрай ала ма?

Иә. Алимент алушы ЧСИ-ге жазбаша өтініш беріп, борышкердің жүргізу құқығын уақытша шектеу туралы сотқа ұсыныс енгізуді сұрай алады.

Қарыз өтелсе, жүргізу құқығы қалпына келе ме?

Иә. Қарыз толық өтелсе немесе шектеуге негіз жойылса, шектеуді алып тастау туралы өтініш беруге болады.

ЧСИ әрекет етпесе не істеу керек?

ЧСИ-дің әрекетсіздігіне Әділет департаментіне, жеке сот орындаушылары палатасына, прокуратураға немесе сотқа шағым беруге болады.