Ажырасқаннан кейін баланың тегін өзгертуге бола ма?

Ажырасқаннан кейін баланың тегін өзгертуге бола ма?

Иә, Қазақстанда ажырасқаннан кейін баланың тегін өзгертуге болады. Бірақ бұл автоматты түрде жасалмайды. Ата-ананың ажырасуы баланың тегін өздігінен өзгертпейді. Әдетте бала туған кезде берілген тегін сақтайды.

Баланың тегін өзгерту үшін заңда белгіленген тәртіп сақталуы керек. Көп жағдайда ата-аналардың келісімі, баланың мүддесі және 10 жасқа толған баланың өз келісімі ескеріледі.

Яғни анасы немесе әкесі ажырасқаннан кейін “енді бала менің тегімде болсын” деп бірден өзгерте алмайды. Бұл жерде басты өлшем — ата-ананың қалауы ғана емес, баланың мүддесі.

Бала ажырасқаннан кейін қай тегінде қалады?

Егер ата-анасы ажырасса, бала туған кезде берілген тегін сақтап қалады. Мысалы, бала әкесінің тегінде болса, ата-ананың ажырасуы оның тегін автоматты түрде анасының тегіне ауыстырмайды.

Бұл ереже баланың құқықтық тұрақтылығын қорғау үшін қажет. Себебі тег — баланың жеке деректерінің маңызды бөлігі. Оны өзгерту үшін нақты негіз және заңды тәртіп болуы керек.

Баланың тегін кім өзгерте алады?

Баланың тегін өзгерту туралы мәселені ата-анасы немесе заңды өкілдері көтере алады. Егер ата-аналар бірге келіссе, баланың тегін өзгерту процесі жеңіл өтеді.

Кәмелетке толмаған баланың тегін өзгерту әдетте:

• ата-аналардың бірлескен өтініші бойынша;
• тіркеуші орган арқылы;
• баланың мүддесі ескеріле отырып;
• 10 жасқа толған баланың келісімімен;
• кейбір даулы жағдайда сот тәртібімен шешіледі.

Егер ата-аналардың бірі қарсы болса, мәселе күрделене түседі.

Ата-аналардың екеуінің келісімі керек пе?

Көп жағдайда баланың тегін өзгерту үшін ата-аналардың келісімі қажет. Егер ата-анасы баланың тегін өзгертуге ортақ келісімге келсе, олар тиісті органға бірлескен өтініш бере алады.

Мысалы, бала әкесінің тегінде болса, ал ажырасқаннан кейін анасы балаға өзінің тегін бергісі келсе, әкенің пікірі ескеріледі. Әдетте ол нотариат арқылы ресімделген келісім немесе пікір түрінде беріледі.

Бұл жерде “пікір” деген сөз жай ғана формальды нәрсе емес. Егер әке немесе ана қарсы болса, уәкілетті орган немесе сот баланың нақты мүддесін бағалайды.

Екінші ата-ананың келісімінсіз баланың тегін өзгертуге бола ма?

Иә, кейбір жағдайларда екінші ата-ананың пікірін ескеру міндетті емес. Бұл мына жағдайларда мүмкін болуы ықтимал:

• екінші ата-ананың тұрғылықты жерін анықтау мүмкін болмаса;
• ол ата-ана құқықтарынан айырылған болса;
• оның ата-ана құқықтары шектелген болса;
• ол әрекетке қабілетсіз деп танылса;
• ол баланы асыраудан және тәрбиелеуден дәлелсіз себептермен жалтарса;
• балаға қатысты әке болу заңды түрде анықталмаған болса.

Мысалы, әкесі баламен араласпаса, алимент төлемесе, қайда жүргені белгісіз болса және баланың өміріне қатыспаса, анасы баланың тегін өзгерту туралы мәселе көтере алады.

Бірақ мұндай жағдайда жай сөз жеткіліксіз. Дәлелдемелер қажет болады.

10 жасқа толған баланың келісімі керек пе?

Иә. Егер бала 10 жасқа толған болса, оның аты немесе тегін өзгерту тек баланың келісімімен жүзеге асырылады.

Бұл келісім заңды өкілдердің қатысуымен алынады. Яғни ата-аналар өзара келіссе де, 10 жастан асқан бала қарсы болса, оның пікірі міндетті түрде ескеріледі.

Бұл дұрыс та. Себебі тегін өзгертетін адам — ата-ана емес, баланың өзі. Бала мектепте, ортада, құжаттарда осы тегімен танылып жүрген болуы мүмкін.

16 жасқа дейін баланың тегін өзгерту тәртібі

Бала 16 жасқа толғанға дейін ата-аналардың өтініші бойынша оның есімін немесе тегін өзгертуге болады. Тіркеуші орган бұл мәселені баланың мүддесін ескере отырып қарайды.

Тегін өзгертуге мынадай себептер болуы мүмкін:

• бала анасымен бірге тұрады және анасының тегін алғысы келеді;
• әкесі немесе анасы тегін өзгерткен;
• балаға ұлттық дәстүрге сәйкес тег беру қажет;
• ата-аналар баланың тегін басқа ата-ананың тегіне ауыстыруға келісті;
• әкесі баланың тәрбиесіне қатыспайды;
• баланың психологиялық немесе әлеуметтік мүддесі осыны талап етеді.

Әр жағдай жеке қаралады. “Ажырастық, болды, тегін өзгертеміз” деген автоматты жол жоқ.

Егер бала анасымен тұрса, тегін анасының тегіне өзгертуге бола ма?

Иә, болады. Егер бала ажырасқаннан кейін анасымен бірге тұрса, анасы баланың тегін өзінің тегіне өзгерту туралы өтініш бере алады.

Бірақ бұл үшін:

• баланың анасымен тұратыны;
• тегін өзгерту баланың мүддесіне сай екені;
• екінші ата-ананың пікірі;
• 10 жастан асқан баланың келісімі;
• қажет болса, әкенің баланы тәрбиелеуге қатыспайтыны туралы дәлелдер ескеріледі.

Егер әке келіссе, мәселе жеңілірек шешіледі. Егер әке қарсы болса, жағдайға қарай дауды сот арқылы шешу қажет болуы мүмкін.

Әке қарсы болса не істеу керек?

Егер әке баланың тегін өзгертуге қарсы болса, алдымен оның қарсылығының негізін түсіну керек. Кейде әке баламен араласады, алимент төлейді, тәрбиесіне қатысады. Мұндай жағдайда оның пікірі маңызды.

Ал егер әке тек “қарсымын” деп, бірақ баланың өміріне қатыспаса, алимент төлемесе, баламен байланыс жасамаса, анасы өз ұстанымын дәлелдей алады.

Мұндай жағдайда қажет болуы мүмкін:

• алимент бойынша берешек туралы анықтама;
• жеке сот орындаушысының құжаттары;
• әкенің баламен араласпайтынын растайтын дәлелдер;
• мектептен немесе балабақшадан анықтамалар;
• қорғаншылық органына жүгіну;
• сотқа талап қою;
• баланың пікірі, егер бала 10 жасқа толған болса.

Тек эмоциямен емес, дәлелмен жұмыс істеу керек. Сотта “әкесі жаман” дегеннен гөрі, “әкесі 2 жыл алимент төлемеген, баламен байланыс жасамаған” деген нақты дәлел күштірек.

Анасы қарсы болса, әке баланың тегін өзгерте ала ма?

Иә, теориялық тұрғыда әке де баланың тегін өзгерту туралы мәселе көтере алады. Бірақ анасының пікірі де ескеріледі.

Егер бала анасымен тұрса, анасы тәрбиесіне белсенді қатысса және баланың тегін өзгертуге қарсы болса, әкенің талабын қанағаттандыру оңай болмайды.

Әке баланың тегін өзгерту баланың мүддесіне сай екенін дәлелдеуі керек. Мысалы, бала әкесімен тұрады, анасы баламен араласпайды, анасы тәрбиеден жалтарған немесе басқа нақты мән-жайлар бар болуы мүмкін.

Баланың тегін өзгерту үшін қандай құжаттар қажет?

Нақты құжаттар жағдайға байланысты өзгеруі мүмкін. Бірақ әдетте мына құжаттар қажет болады:

• ата-ананың өтініші;
• ата-аналардың жеке куәліктері;
• баланың туу туралы куәлігі;
• неке бұзу туралы құжат;
• баланың тұрғылықты жерін растайтын құжаттар;
• екінші ата-ананың нотариалды келісімі немесе пікірі;
• 10 жасқа толған баланың келісімі;
• алимент бойынша берешек туралы құжат, егер бар болса;
• ата-ана құқықтарынан айыру немесе шектеу туралы сот шешімі, егер бар болса;
• екінші ата-ананың мекенжайы белгісіз екенін растайтын материалдар;
• қорғаншылық органының құжаттары, қажет болған жағдайда;
• сот шешімі, егер мәселе сот арқылы шешілсе.

Құжаттарды алдын ала дұрыс дайындау маңызды. Әйтпесе өтініш қараусыз қалуы немесе бас тарту болуы мүмкін.

Қай органға жүгіну керек?

Баланың тегін өзгерту мәселесі әдетте тіркеуші орган арқылы қаралады. Кей жағдайда ХҚКО немесе электрондық мемлекеттік қызметтер арқылы өтініш беру мүмкін болуы мүмкін.

Егер ата-аналар арасында дау болса немесе екінші ата-ананың келісімінсіз өзгертуге негіздер болса, мәселе сот тәртібімен шешілуі мүмкін.

Практикада алдымен нақты жағдайды талдау керек:

• екінші ата-ана келіседі ме;
• бала қанша жаста;
• бала кіммен тұрады;
• алимент төленіп жатыр ма;
• екінші ата-ана тәрбиеге қатыса ма;
• баланың мүддесі қалай дәлелденеді;
• сотқа бару қажет пе.

Осы сұрақтарға жауап бермей, бірден құжат тапсыру — навигаторсыз жолға шыққанмен бірдей.

Сот арқылы баланың тегін өзгерту

Егер ата-аналардың арасында дау болса, баланың тегін өзгерту мәселесі сотқа дейін жетуі мүмкін. Сот әрқашан баланың мүддесін бірінші орынға қояды.

Сотта мына мән-жайлар қаралуы мүмкін:

• бала кіммен тұрады;
• екінші ата-ана баланың өміріне қатыса ма;
• алимент төлей ме;
• балаға психологиялық әсері қандай;
• бала 10 жастан асса, оның пікірі қандай;
• тегін өзгерту баланың мүддесіне сай ма;
• ата-аналардың уәждері қаншалықты негізді;
• дәлелдемелер жеткілікті ме.

Сот үшін басты сұрақ: бұл өзгеріс ата-ананың ренішін шешу үшін керек пе, әлде баланың нақты мүддесі үшін керек пе?

Баланың тегін өзгерту алиментке әсер ете ме?

Жоқ. Баланың тегін өзгерту әкенің немесе ананың алимент төлеу міндетін тоқтатпайды.

Мысалы, бала әкесінің тегінен анасының тегіне ауысса да, әке алимент төлеуге міндетті болып қала береді. Тек тегінің өзгеруі ата-аналық құқықтар мен міндеттерді жоймайды.

Алименттен босату үшін тегін өзгерту жеткіліксіз. Ата-аналық құқық пен алимент міндеті бөлек мәселе.

Баланың тегін өзгерту әкенің құқықтарын тоқтата ма?

Жоқ. Баланың тегін өзгерту әкенің ата-аналық құқықтарын автоматты түрде тоқтатпайды.

Әке бұрынғыдай:

• баламен араласуға;
• тәрбиесіне қатысуға;
• баланың оқу және денсаулық жағдайы туралы ақпарат алуға;
• сот арқылы қарым-қатынас тәртібін белгілеуге;
• баланың мүддесін қорғауға құқылы.

Егер әке ата-ана құқықтарынан айырылмаған болса, тек тегінің өзгеруі оның әкелік құқықтарын жоймайды.

Баланың тегін өзгерту үшін әкені ата-ана құқығынан айыру керек пе?

Жоқ, әрқашан міндетті емес. Баланың тегін өзгерту үшін міндетті түрде әкені ата-ана құқығынан айыру қажет деген ереже жоқ.

Бірақ егер әке ата-ана құқықтарынан айырылған болса, оның пікірін ескеру міндетті болмауы мүмкін. Бұл баланың тегін өзгерту процесін жеңілдетуі ықтимал.

Алайда ата-ана құқығынан айыру — өте ауыр құқықтық шара. Оны тек баланың тегін өзгерту үшін ғана қолдану дұрыс стратегия болмауы мүмкін. Ол үшін заңда нақты негіздер болуы керек.

Егер әке алимент төлемесе, баланың тегін өзгертуге бола ма?

Әкенің алимент төлемеуі баланың тегін өзгертуге негіздердің бірі ретінде қарастырылуы мүмкін. Бірақ бұл автоматты түрде тегін өзгертеді деген сөз емес.

Анасы мыналарды дәлелдеуі керек болуы мүмкін:

• алимент бойынша берешек бар;
• әке баланы асыраудан жалтарып жүр;
• баланың тәрбиесіне қатыспайды;
• баламен байланыс жасамайды;
• тегін өзгерту баланың мүддесіне сай;
• бала 10 жастан асса, өзі келіседі.

Яғни алимент төлемеу маңызды дәлел болуы мүмкін, бірақ жалғыз фактор ретінде жеткіліксіз болуы ықтимал.

Егер әкенің мекенжайы белгісіз болса

Егер екінші ата-ананың тұрғылықты жерін анықтау мүмкін болмаса, оның пікірін ескеру міндетті болмауы мүмкін.

Бірақ бұл жағдайды дәлелдеу керек. Мысалы:

• мекенжайы белгісіз екенін растайтын материалдар;
• іздеу немесе хабарлама жіберу әрекеттері;
• бұрынғы мекенжайда тұрмайтыны туралы мәлімет;
• байланысқа шықпайтыны туралы дәлелдер;
• мемлекеттік органдардан алынған жауаптар.

“Қайда екенін білмеймін” деп айту жеткіліксіз болуы мүмкін. Құжат керек.

Баланың тегін өзгерту қанша уақыт алады?

Мерзім жағдайға байланысты. Егер ата-аналар келіссе және құжаттар толық болса, процесс тезірек жүруі мүмкін.

Ал егер екінші ата-ана қарсы болса, мекенжайы белгісіз болса, сотқа жүгіну қажет болса немесе дәлелдер жинау керек болса, процесс ұзаққа созылуы мүмкін.

Сондықтан алдын ала заңгермен кеңесіп, қай жол тиімді екенін анықтаған дұрыс.

Баланың тегін өзгерткеннен кейін қандай құжаттарды ауыстыру керек?

Баланың тегін өзгерткеннен кейін туу туралы куәлікке өзгерістер енгізіледі немесе жаңа құжат берілуі мүмкін.

Сонымен қатар қажет болуы мүмкін:

• баланың жеке куәлігі немесе паспорты, егер бар болса;
• мектеп немесе балабақша құжаттары;
• медициналық құжаттар;
• сақтандыру, банк, виза немесе басқа құжаттар;
• сот немесе алимент құжаттарындағы деректерді нақтылау.

Құжаттарды толық жаңартпаса, кейін мектепте, емханада, шетелге шығуда немесе мемлекеттік қызмет алуда шатасу болуы мүмкін.

Баланың тегін өзгерту кезінде қандай қателіктер жиі кездеседі?

Көп кездесетін қателіктер:

• екінші ата-ананың келісімі қажет екенін ескермеу;
• 10 жастан асқан баланың келісімін алмау;
• дәлелсіз өтініш беру;
• баланың мүддесін дұрыс негіздемеу;
• алимент берешегін растайтын құжат алмау;
• әкенің немесе ананың тәрбиеден жалтаруын дәлелдемеу;
• сотқа дейін дұрыс органға жүгінбеу;
• эмоцияға негізделген арыз жазу;
• құжаттарды толық тіркемеу.

Баланың тегін өзгерту — жай ғана “аты-жөнді ауыстыру” емес, құқықтық маңызы бар рәсім. Сондықтан мұнда дәлдік керек.

Баланың тегін өзгерту үшін заңгер керек пе?

Егер ата-аналардың екеуі де келіссе, жағдай жеңіл болуы мүмкін. Бірақ екінші ата-ана қарсы болса, хабарсыз кетсе, алимент төлемесе немесе бала 10 жастан асса, заңгердің көмегі қажет болуы мүмкін.

Заңгер көмектеседі:

• жағдайды құқықтық тұрғыдан бағалауға;
• қандай органға жүгіну керек екенін анықтауға;
• құжаттарды жинауға;
• дәлелдемелерді дайындауға;
• өтініш немесе талап арыз жазуға;
• әкенің немесе ананың қарсылығына жауап беруге;
• сотта баланың мүддесін дәлелдеуге.

Бұл жерде басты мақсат — ата-ананың бір-біріне деген ренішін емес, баланың мүддесін заңды түрде қорғау.

SOT ZEYINI заңгерлерінің көмегі

SOT ZEYINI заңгерлері ажырасқаннан кейін баланың тегін өзгерту мәселесі бойынша кеңес беріп, құжаттарды дайындауға көмектеседі.

Біз көмектесеміз, егер:

• баланың тегін анасының тегіне ауыстыру қажет болса;
• әкесі келісім бермесе;
• анасы келісім бермесе;
• екінші ата-ананың мекенжайы белгісіз болса;
• әке немесе ана алимент төлемесе;
• бала 10 жастан асқан болса;
• сотқа талап арыз дайындау қажет болса;
• қорғаншылық органына немесе тіркеуші органға жүгіну керек болса.

Баланың тегін өзгерту бойынша кеңес керек пе? WhatsApp-қа жазыңыз — заңгер сіздің жағдайыңызды қарап, қандай құжаттар қажет екенін және қай органға жүгіну керек екенін түсіндіреді.

FAQ: баланың тегін өзгерту туралы жиі қойылатын сұрақтар

Ажырасқаннан кейін баланың тегі автоматты түрде өзгере ме?

Жоқ. Ата-ананың ажырасуы баланың тегін автоматты түрде өзгертпейді. Бала туған кезде берілген тегін сақтайды.

Баланың тегін анасының тегіне ауыстыруға бола ма?

Иә, болады. Бірақ ол үшін заңда белгіленген тәртіп сақталуы керек. Көп жағдайда екінші ата-ананың пікірі және баланың мүддесі ескеріледі.

Әкенің келісімінсіз баланың тегін өзгертуге бола ма?

Кейбір жағдайларда болады. Мысалы, әкенің мекенжайы белгісіз болса, ол ата-ана құқығынан айырылса, әрекетке қабілетсіз деп танылса немесе баланы асырау мен тәрбиелеуден жалтарса, оның пікірін ескеру міндетті болмауы мүмкін.

Анасының келісімінсіз әке баланың тегін өзгерте ала ма?

Кейбір ерекше жағдайларда мәселе көтерілуі мүмкін, бірақ ананың пікірі де ескеріледі. Егер дау болса, мәселе сот арқылы шешілуі ықтимал.

10 жастағы баланың келісімі керек пе?

Иә. Егер бала 10 жасқа толған болса, оның тегін өзгерту үшін баланың келісімі қажет.

Бала қарсы болса, ата-аналар тегін өзгерте ала ма?

Егер бала 10 жасқа толған және қарсы болса, оның пікірі міндетті түрде ескеріледі. Мұндай жағдайда тегін өзгерту қиын болуы мүмкін.

Әке алимент төлемесе, баланың тегін өзгертуге бола ма?

Әкенің алимент төлемеуі тегін өзгертуге негіз ретінде қарастырылуы мүмкін. Бірақ берешек пен тәрбиеден жалтаруды құжатпен дәлелдеу керек.

Әке баламен араласпаса, тегін өзгерту мүмкін бе?

Иә, егер әке баланың тәрбиесіне қатыспайтыны, байланыс жасамайтыны және баланың мүддесі үшін тегін өзгерту қажет екені дәлелденсе, бұл мәселе қаралуы мүмкін.

Баланың тегін өзгерту әкені алименттен босата ма?

Жоқ. Баланың тегін өзгерту әкенің алимент төлеу міндетін тоқтатпайды.

Баланың тегін өзгерту әкенің құқықтарын жоя ма?

Жоқ. Тегін өзгерту әкенің ата-аналық құқықтарын автоматты түрде тоқтатпайды.

Әкені ата-ана құқығынан айырмай-ақ баланың тегін өзгертуге бола ма?

Иә, кейбір жағдайда болады. Әкені ата-ана құқығынан айыру міндетті шарт емес.

Қайда жүгіну керек?

Жағдайға қарай тіркеуші органға, ХҚКО арқылы немесе сотқа жүгіну қажет болуы мүмкін. Егер дау болса, сот тәртібі қажет болуы ықтимал.

Қандай құжаттар керек?

Әдетте баланың туу туралы куәлігі, ата-аналардың жеке куәліктері, неке бұзу туралы құжат, екінші ата-ананың келісімі немесе пікірі, 10 жасқа толған баланың келісімі және жағдайға байланысты қосымша дәлелдер қажет болады.

Баланың тегін өзгерту қанша уақыт алады?

Егер ата-аналар келіссе және құжаттар толық болса, процесс тезірек өтеді. Егер дау болса немесе сотқа жүгіну қажет болса, мерзім ұзағырақ болуы мүмкін.

Баланың тегін өзгерту үшін сотқа бару міндетті ме?

Әрқашан міндетті емес. Егер ата-аналар келіссе, мәселе тіркеуші орган арқылы шешілуі мүмкін. Ал дау болса немесе екінші ата-ананың келісімі болмаса, сот қажет болуы мүмкін.