Инвестормен келісімшарт жасағанда нені ескеру керек?

Meta title: Инвестормен келісімшарт жасағанда нені ескеру керек?
Meta description: Инвестормен келісімшарт жасағанда инвестиция, қарыз, үлес, пайда бөлу, басқару, есеп беру және шығу тәртібін қалай дұрыс көрсету керек?
URL slug: investormen-kelisimshart-zhasaganda-neni-eskeru-kerek
Кілт сөздер: инвестормен келісімшарт, инвестициялық келісім, инвестордан ақша алу, бизнеске инвестиция тарту, инвесторға үлес беру, инвестиция шарты

Инвестормен келісімшарт не үшін қажет?

Инвестордан ақша алу — бизнесті дамытуға жақсы мүмкіндік. Бірақ инвестиция дұрыс рәсімделмесе, кейін үлкен дау туындауы мүмкін. Бір тарап “мен қарыз бердім, ақшаны қайтар” деуі мүмкін, ал екінші тарап “бұл бизнеске салынған инвестиция, тәуекел бар” деп түсіндіруі мүмкін.

Сондықтан инвестормен келісімшартта ақша қандай мақсатқа берілгені, ол қарыз ба, үлес пе, әлде инвестиция ма — бәрі нақты жазылуы керек.

Инвестиция ма, қарыз ба, әлде үлес пе?

Инвестормен келісім жасамас бұрын ең бірінші анықталатын мәселе — ақшаның құқықтық сипаты.

Негізгі үш модель бар:

1. Қарыз — инвестор ақша береді, кәсіпкер оны белгілі мерзімде қайтаруға міндетті.
2. Үлеске кіру — инвестор компанияның қатысушысы болып, бизнестен үлес алады.
3. Инвестициялық келісім — инвестор ақша салады, ал пайда немесе нәтиже келісім бойынша бөлінеді.

Егер бұл мәселе нақты жазылмаса, кейін тараптар арасында түсініспеушілік пайда болады. “Инвестиция” деген сөз әрқашан ақшаны міндетті түрде қайтару дегенді білдірмейді.

Инвесторға үлес берілсе, нені ескеру керек?

Егер инвестор бизнеске үлес арқылы кірсе, келісімде мыналар көрсетілуі керек:

• инвестор қанша ақша салады;
• қандай үлес алады;
• үлес қашан рәсімделеді;
• инвестор ТОО қатысушысы бола ма;
• жарғылық капитал өзгере ме;
• басқа қатысушылардың келісімі керек пе;
• инвестор үлесін кейін сата ала ма;
• инвестор шықса, үлесі қалай бағаланады.

Мысалы, инвестор 20 000 000 теңге салып, компаниядан 30% үлес алатын болса, тек ақша аудару жеткіліксіз. Қатысушылар шешімі, жарғыға өзгеріс енгізу және үлесті заңды түрде рәсімдеу қажет болуы мүмкін.

Егер ақша қарыз ретінде берілсе

Егер инвестор ақшаны қайтару шартымен берсе, онда қарыз шарты жасалғаны дұрыс.

Онда мыналар жазылады:

• қарыз сомасы;
• қайтару мерзімі;
• пайыз немесе сыйақы мөлшері;
• төлем кестесі;
• кепіл немесе кепілгерлік;
• мерзімінен бұрын қайтару тәртібі;
• кешіктіргені үшін жауапкершілік;
• ақшаның қандай мақсатқа берілгені.

Қарыз инвестор үшін қауіпсіз болуы мүмкін, бірақ кәсіпкер үшін тәуекелі жоғары. Себебі бизнес пайда әкелмесе де, қарызды қайтару міндеті сақталуы мүмкін.

Инвестиция қай мақсатқа жұмсалады?

Келісімде инвестордың ақшасы қандай мақсатқа жұмсалатыны нақты көрсетілуі керек.

Мысалы:

• жабдық сатып алу;
• филиал ашу;
• ғимарат алу немесе жалдау;
• жарнамаға жұмсау;
• қызметкерлер жалдау;
• тауар сатып алу;
• IT-жоба немесе сайт жасау;
• айналым қаражатын толықтыру.

Ақшаның мақсаты жазылмаса, кейін инвестор “қаражат мақсатсыз жұмсалды” деп талап қоюы мүмкін.

Пайда қалай бөлінеді?

Инвестормен келісімде пайда бөлу тәртібі міндетті түрде жазылуы керек.

Көрсетілуі тиіс:

• пайда үлеске қарай бөліне ме;
• инвесторға белгілі пайыз төлене ме;
• төлем ай сайын, тоқсан сайын немесе жыл сайын жасала ма;
• төлем таза пайдадан төлене ме;
• алдымен салық, жалақы, жалдау ақысы, қарыздар жабыла ма;
• компанияда резерв қалдырыла ма.

Маңызды: түсім мен таза пайда бір нәрсе емес. Кассаға ақша түсті деген сөз — бизнес пайда тапты деген сөз емес. Алдымен шығындар есептеледі.

Инвесторға кепілдендірілген пайда уәде етуге бола ма?

Инвесторға “ай сайын міндетті түрде 20% пайда береміз” деп жазғанда абай болу керек. Мұндай талап инвестиция емес, қарыз немесе қаржылық міндеттеме ретінде қаралуы мүмкін.

Егер бұл нақты инвестиция болса, келісімде табыс бизнестің нәтижесіне байланысты екені жазылуы керек.

Мысалы:

“Инвесторға табыс компанияның таза пайдасы болған жағдайда ғана төленеді.”

Инвестор бизнесті басқаруға қатыса ма?

Келісімде инвестордың басқаруға қатысу деңгейі нақты жазылуы керек.

Инвестор:

• тек ақша салып, басқаруға қатыспауы мүмкін;
• есеп талап етуі мүмкін;
• ірі шығындарға келісім беруі мүмкін;
• директор тағайындауға қатысуы мүмкін;
• белгілі бір шешімдерді бекітуі мүмкін;
• қаржылық құжаттарды көруі мүмкін.

Бірақ инвесторға тым көп өкілеттік берілсе, кәсіпкер бизнесті басқарудан айырылып қалуы мүмкін. Сондықтан баланс керек.

Есеп беру тәртібі

Инвестор ақша салғаннан кейін оның қайда жұмсалып жатқанын білгісі келеді. Сондықтан келісімде есеп беру тәртібі жазылуы керек.

Мысалы:

• ай сайынғы қаржылық есеп;
• шығындар есебі;
• банк үзінділері;
• сатылым есебі;
• бухгалтерлік құжаттар;
• KPI есебі;
• жоба бойынша кезеңдік есеп.

Есеп беру форматы да көрсетілуі керек: PDF, Excel, презентация, CRM-ге қолжетімділік немесе бухгалтерлік анықтама.

Инвестордың жобадан шығу тәртібі

Exit, яғни инвестордың бизнестен шығу тәртібі — ең маңызды пункттердің бірі.

Келісімде мыналар көрсетіледі:

• инвестор қашан шыға алады;
• үлесі қалай бағаланады;
• үлесті кім сатып ала алады;
• төлем бірден бе, бөліп төлене ме;
• бизнес сатылса, инвестор не алады;
• жоба сәтсіз болса, не болады;
• инвестиция қайтарыла ма, жоқ па.

Егер шығу тәртібі жазылмаса, инвестор кез келген уақытта ақшасын сұрап, бизнеске қысым жасауы мүмкін.

Құпиялық және клиенттік база

Инвестор бизнес-жоспарды, қаржылық модельді, клиенттік базаны, жеткізушілерді, баға саясатын және ішкі құжаттарды көруі мүмкін. Сондықтан келісімде құпиялық туралы пункт болуы керек.

Қорғалатын ақпарат:

• клиенттік база;
• бизнес-жоспар;
• қаржылық модель;
• жеткізушілер тізімі;
• маркетинг стратегиясы;
• келісімшарттар;
• CRM деректері;
• коммерциялық құпия.

Инвестордың осы ақпаратты пайдаланып, бәсекелес бизнес ашуына немесе клиенттерді алып кетуіне шектеу қоюға болады.

Интеллектуалдық меншік кімге тиесілі?

Егер инвестиция сайтқа, брендке, IT-жобаға, қосымшаға, логотипке немесе контентке байланысты болса, интеллектуалдық меншік мәселесін нақты жазу керек.

Келісімде мыналар көрсетіледі:

• домен кімге тиесілі;
• сайт кімнің атында;
• бренд кімге тіркеледі;
• код кімге тиесілі;
• CRM және база кімге тиесілі;
• инвестор шықса, бұл активтер кімде қалады.

Бұл жазылмаса, ең құнды актив бір адамның атында қалып қоюы мүмкін.

Инвестормен келісімде жиі кездесетін қателіктер

Көп кәсіпкерлер мына қателіктерді жібереді:

1. Инвестиция мен қарызды шатастырады
2. Үлесті нақты көрсетпейді
3. Ақшаның мақсатын жазбайды
4. Пайда бөлу тәртібін көрсетпейді
5. Кепілдендірілген пайда уәде етеді
6. Есеп беру тәртібін жазбайды
7. Инвестордың шығу тәртібін көрсетпейді
8. Құпиялық туралы пункт қоспайды
9. Клиенттік базаны қорғамайды
10. Барлығын тек WhatsApp арқылы келіседі

Мұндай қателіктер кейін сот дауына, ақша жоғалтуға немесе бизнестен айырылуға әкелуі мүмкін.

Инвестормен келісімшартта қандай бөлімдер болуы керек?

Келісімшартта кемінде мына бөлімдер болғаны дұрыс:

• тараптардың деректері;
• инвестиция сомасы;
• ақшаның құқықтық моделі;
• инвестиция мақсаты;
• ақша беру тәртібі;
• пайда бөлу;
• үлес беру тәртібі;
• басқару және бақылау;
• есеп беру;
• жауапкершілік;
• құпиялық;
• интеллектуалдық меншік;
• инвестордың шығу тәртібі;
• шартты бұзу;
• дауларды шешу;
• қол қою және деректемелер.

Қорытынды

Инвестормен келісімшарт жасау — жай ғана ақша алу емес. Бұл болашақтағы құқықтар мен міндеттерді нақты бекіту.

Ең бастысы — инвестор берген ақша қарыз ба, үлес пе, әлде инвестиция ма, соны анық жазу. Сонымен қатар пайда бөлу, басқару, есеп беру, шығу тәртібі, құпиялық және жауапкершілік нақты көрсетілуі керек.

Дұрыс жасалған инвестициялық келісім кәсіпкерді де, инвесторды да қорғайды. Ал дұрыс жасалмаған келісім бизнеске емес, сотқа инвестиция болып кетуі мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Инвестормен қандай келісімшарт жасау керек?

Жағдайға байланысты инвестициялық келісім, қарыз шарты, үлес беру туралы келісім немесе ТОО қатысушылары арасындағы келісім жасалуы мүмкін.

Инвесторға үлес беру міндетті ме?

Жоқ. Инвесторға үлес беру міндетті емес. Ақшаны қарыз ретінде немесе басқа инвестициялық модельмен рәсімдеуге болады.

Инвестиция қайтарылуы керек пе?

Егер ақша қарыз ретінде берілсе, қайтарылуы керек. Егер инвестор үлеске кірсе, қайтару тәртібі бөлек көрсетіледі.

Инвестор пайда талап ете ала ма?

Иә, егер келісімде пайда бөлу тәртібі жазылса. Бірақ пайда бизнестің нақты нәтижесіне байланысты болуы мүмкін.

Инвестор бизнесті басқара ала ма?

Егер келісімде немесе құрылтай құжаттарында көрсетілсе, инвестор басқаруға қатыса алады.

Инвестормен келісімді заңгерге тексерткен дұрыс па?

Иә. Себебі мұнда ақша, үлес, пайда, басқару және жауапкершілік мәселелері