Қызметкердің бәсекелес компанияға кетуі заңсыз ба?
Қазақстанда қызметкердің бәсекелес компанияға жұмысқа орналасуының өзі автоматты түрде заңсыз болып саналмайды. Әр адам еңбек ету орнын, кәсібін және қызмет түрін еркін таңдауға құқылы. Сондықтан жұмыс беруші бұрынғы қызметкерге “сен бәсекелеске бара алмайсың” деп жай ғана тыйым сала алмайды.
Бірақ мәселе қызметкердің қайда кеткенінде емес, өзімен бірге не алып кеткенінде. Егер ол клиент базасын, коммерциялық құпияны, ішкі құжаттарды, баға саясатын, келісімшарттарды, логиндерді, CRM деректерін немесе компанияның бизнес-моделін алып кетсе, онда жұмыс беруші нақты құқықтық шара қолдана алады.
Яғни қызметкердің кетуі — бір бөлек, ал компанияның құпия ақпаратын алып кетуі — мүлде басқа әңгіме. Біріншісі еңбек еркіндігі, екіншісі құқық бұзушылық болуы мүмкін.
Қандай жағдайда жұмыс беруші шара қолдана алады?
Жұмыс беруші шара қолдана алады, егер қызметкер:
клиент базасын көшіріп алса;клиенттерге өз атынан немесе жаңа компания атынан хабарласса;
компанияның коммерциялық ұсыныстарын пайдаланса;
CRM, WhatsApp Business, пошта немесе сайт деректерін алып кетсе;
логин мен парольдерді бермей қойса;
компания құжаттарын өшірсе немесе көшірсе;
ішкі баға саясатын бәсекелеске берсе;
қызметкерлерді немесе клиенттерді өзімен бірге алып кетуге әрекет жасаса;
NDA немесе құпиялылық келісімін бұзса;
коммерциялық құпияны жария етсе;
компанияға нақты залал келтірсе.
Егер мұндай фактілер болмаса, қызметкердің тек бәсекелеске жұмысқа кеткені үшін жауапкершілікке тарту қиын.
Мақаланы оқу →
Коммерциялық құпия деген не?
Коммерциялық құпия — компания үшін экономикалық құны бар және үшінші тұлғаларға еркін қолжетімді емес ақпарат. Мұндай ақпаратқа клиент базасы, баға саясаты, келісімшарттар, маркетинг жоспары, сату скрипттері, бизнес-модель, ішкі регламенттер, қаржылық көрсеткіштер, жеткізушілер тізімі, технологиялық шешімдер және басқа да маңызды деректер кіруі мүмкін.
Бірақ кез келген ақпарат автоматты түрде коммерциялық құпия болып саналмайды. Компания ол ақпаратты құпия деп белгілеп, қолжетімділікті шектеп, қызметкерлерге және серіктестерге құпиялылық міндетін жүктеуі керек.
Яғни “бұл біздің құпия еді” деп айту жеткіліксіз. Құпияны заң қорғасын десеңіз, алдымен оны өзіңіз дұрыс қорғауыңыз керек. Әйтпесе құпия емес, жай ғана “жоғалған файл” болып қалуы мүмкін.
Коммерциялық құпияға не жатады?
Компанияда коммерциялық құпияға мыналар жатуы мүмкін:
клиенттер базасы;
клиенттердің байланыс деректері;
келіссөздер тарихы;
баға ұсыныстары;
жеңілдіктер жүйесі;
сату скрипттері;
маркетинг стратегиясы;
жарнама кабинеттерінің деректері;
CRM жүйесіндегі ақпарат;
жеткізушілер мен серіктестер тізімі;
қаржылық есептер;
бизнес-жоспарлар;
ішкі регламенттер;
IT жүйелерге қолжетімділік;
логиндер мен парольдер;
оқыту материалдары;
франшиза немесе ноу-хау элементтері;
жаңа өнім немесе қызмет жоспары.
Әр компания өз қызметіне қарай коммерциялық құпия тізімін өзі анықтауы керек.
Мақаланы оқу →
Қызметкер клиент базасын алып кетсе, бұл заң бұзушылық па?
Егер қызметкер компанияның клиент базасын көшіріп, өзіне жіберіп, бәсекелеске беріп немесе жеке мақсатта пайдаланса, бұл жұмыс беруші үшін өте қауіпті жағдай. Клиент базасында телефон нөмірлері, аты-жөні, келісімдер тарихы, төлемдер, өтініштер, жеке деректер және коммерциялық ақпарат болуы мүмкін.
Мұндай әрекет бірнеше құқықтық мәселе тудыруы мүмкін:
еңбек тәртібін бұзу;
коммерциялық құпияны жария ету;
дербес деректерді заңсыз пайдалану;
компанияға залал келтіру;
бәсекелеске заңсыз артықшылық беру;
шарттағы құпиялылық міндетін бұзу.
Яғни клиент базасы жай ғана Excel файл емес. Ол компанияның активі. Кейде бизнес үшін клиент базасы кеңседегі жиһаздан да қымбат тұрады. Стол кетсе жаңасын аласың, база кетсе клиент кетеді.
Мақаланы оқу →
ГПХ шарты деген не?
ГПХ шарты — азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт. Мұнда тараптар әдетте “жұмыс беруші мен қызметкер” емес, “тапсырыс беруші мен орындаушы” ретінде әрекет етеді. Яғни орындаушы белгілі бір жұмысты орындауға немесе қызмет көрсетуге міндеттенеді, ал тапсырыс беруші сол жұмыс немесе қызмет үшін ақы төлейді.
Еңбек шартынан айырмашылығы, ГПХ бойынша адам компанияның ішкі еңбек тәртібіне толық бағынатын қызметкер болып саналмайды. Ол нақты нәтиже тапсыруы керек. Сондықтан оған қойылатын талаптар да еңбек тәртібі бойынша емес, шарт және азаматтық заңнама бойынша қойылады.
Қарапайым тілмен айтқанда: ГПХ — “күнде 09:00-ден 18:00-ге дейін отыр” деген емес, “мына жұмысты сапалы орындап бер” деген формат.
Мақаланы оқу →
Еңбек шарты мен ГПХ шарты деген не?
Қазақстанда жұмыс берушілер адамдармен екі түрлі форматта жұмыс істей алады: еңбек шарты арқылы немесе азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт арқылы. Азаматтық-құқықтық сипаттағы шартты тәжірибеде көбіне ГПХ шарты деп атайды.
Еңбек шарты — бұл жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы тұрақты еңбек қатынасын рәсімдейтін шарт. Мұнда адам белгілі бір лауазымда жұмыс істейді, ішкі еңбек тәртібіне бағынады, ай сайын жалақы алады және еңбек заңнамасындағы кепілдіктерді пайдаланады.
ГПХ шарты — бұл нақты жұмыс нәтижесін орындау немесе белгілі бір қызмет көрсету туралы азаматтық-құқықтық шарт. Мұнда тараптар “жұмыс беруші мен қызметкер” емес, “тапсырыс беруші мен орындаушы” ретінде әрекет етеді.
Қарапайым тілмен айтқанда: еңбек шартында адам компанияның ішкі командасына кіреді, ал ГПХ шартында орындаушы нақты тапсырманы орындап береді. Біріншісі — “күнделікті жұмыс”, екіншісі — “нақты нәтиже”.
Мақаланы оқу →
Үйге үлес дауласу деген не?
Үйге үлес дауласу — жылжымайтын мүлікке бірнеше адамның құқығы болған кезде туындайтын дау. Мысалы, үй бірнеше мұрагерге ортақ болуы мүмкін, ерлі-зайыптылар ажырасқаннан кейін мүлікті бөлуі мүмкін немесе бір адам үйге ақша салып, бірақ меншік құқығы басқа адамның атына тіркеліп кетуі мүмкін.
Мұндай жағдайда азамат сот арқылы өз үлесін анықтауды, үлесін бөліп беруді, ортақ мүлікті бөлуді немесе үлесінің ақшалай құнын өндіруді талап ете алады. Яғни “бұл үйде менің де үлесім бар” деген сөз сотта дәлелмен айтылуы керек. Құр сөз — эмоция, құжат — аргумент.
Мақаланы оқу →
Кәмелетке толмаған баланың мүлкін сатуға бола ма?
Қазақстанда кәмелетке толмаған баланың атындағы мүлікті сатуға болады, бірақ ол қарапайым сату-сатып алу мәмілесі сияқты рәсімделмейді. Егер пәтер, үй, жер учаскесі немесе мүліктегі үлес баланың атына тіркелген болса, ата-аналар оны өз бетінше сатып жібере алмайды. Мұндай мәміле үшін қорғаншылық және қамқоршылық органының рұқсаты қажет.
Бұл талап баланың мүліктік құқығын қорғау үшін қойылған. Яғни заң баланың атындағы мүліктің ата-ананың немесе басқа адамдардың жеке мүддесі үшін сатылып кетпеуін қадағалайды. Қысқаша айтқанда, бала меншік иесі болса, “ата-анамын ғой” деп мүлікті еркін сату мүмкін емес.
Мақаланы оқу →
Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса не істеу керек?
Қазақстанда көптеген азаматтар үйді мемлекеттік, әлеуметтік немесе жергілікті тұрғын үй бағдарламалары арқылы алуға тырысады. Мұндай бағдарламалардың негізгі мақсаты — азаматтарға қолжетімді баспана ұсыну. Бірақ кейде бағдарлама бойынша ұсынылған үйдің бағасы нарықтағы бағамен бірдей немесе одан да қымбат болып көрінуі мүмкін.
Осындай жағдайда азаматта заңды сұрақ пайда болады: үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса, әкімдікке шағымдануға бола ма?
Иә, егер пәтер әкімдік, тұрғын үй кезегі, Отбасы банк немесе мемлекеттік бағдарлама арқылы ұсынылып отырса, әкімдікке ресми шағым немесе өтініш беруге болады. Бірақ шағым “баға қымбат” деген жалпы сөзбен емес, нақты дәлелдермен жазылуы керек.
Мақаланы оқу →
Үйдің бағасы бағдарлама бойынша қымбат болса не істеу керек?
Қазақстанда тұрғын үй бағдарламалары арқылы пәтер алғысы келетін азаматтар кейде бір мәселе байқайды: бағдарлама “қолжетімді баспана” деп аталады, бірақ ұсынылған үйдің бағасы нарықтағы бағамен бірдей немесе одан да қымбат болып көрінеді. Мұндай жағдайда “әкімдікке шағымдануға бола ма?” деген сұрақ туындайды.
Иә, егер үй әкімдік, мемлекеттік бағдарлама, тұрғын үй кезегі, әлеуметтік бағдарлама немесе Отбасы банк арқылы ұсынылып отырса, бағаның қалай қалыптасқанын түсіндіруді талап етіп, әкімдікке шағым немесе ресми сұрау беруге болады. Бұл жерде басты мақсат — “баға қымбат” деп жалпы айту емес, нақты дәлелмен бағаның бағдарлама шарттарына сәйкес келмейтінін көрсету.
Мақаланы оқу →
Құрылыс компаниясы алдаса не істеу керек?
Қазақстанда құрылыс компаниясына қатысты даулар жиі кездеседі: пәтерді уақытында тапсырмайды, құрылысты тоқтатып қояды, сапасыз үй береді, келісімшарттағы талаптарды орындамайды немесе клиенттен ақша алып, кейін жауап бермей кетеді. Мұндай жағдайда ең бастысы — эмоциямен емес, дәлелмен әрекет ету. Құрылыс компаниясы — “ертең береміз” деп соза беретін болса, бұл жерде жай күтудің өзі шығын. Уақыт — ақша, ал құрылыста уақыт кейде бетоннан да қатты нәрсе.
Егер құрылыс компаниясы өз міндеттемесін орындамаса, алдымен келісімшартты, төлем түбіртектерін, WhatsApp хаттарын, жарнама материалдарын, төлем кестесін және компанияның уәделерін жинау қажет. Содан кейін жағдайға қарай бірнеше органға шағымдануға болады.
Мақаланы оқу →
+7 775 858 9294
WhatsApp
